İdrar Kaçırma ve Rahim Sarkması
İdrar kaçırma ile rahim, mesane veya vajina duvarı sarkması aynı pelvik taban sistemiyle ilişkili olabilir; ancak aynı hastalık değildir. Öksürme ve hareketle oluşan kaçırma, aniden sıkışıp tuvalete yetişememe, mesaneyi boşaltamama ve vajinadan dışarı doğru doku gelmesi farklı nedenler ve tedaviler gerektirir.
Doğumlar, yaş, menopoz, kronik kabızlık, uzun süren öksürük, kilo artışı, geçirilmiş pelvik ameliyatlar ve bağ dokusunun yapısı bu sorunların gelişimine katkıda bulunabilir. İdrar kaçırmanın sık görülmesi bunun yaşlanmanın veya doğum yapmanın tedavisiz bir sonucu olduğu anlamına gelmez.
Kayseri’de ilk görüşmede önce hangi şikâyetin baskın olduğunu ve günlük yaşamı nasıl etkilediğini ayırırım. Kaçırmanın türünü, sarkmanın hangi dokuları etkilediğini, mesanenin boşalmasını ve eşlik eden bağırsak ya da cinsel yaşam şikâyetlerini incelerim. Tedaviyi denetimli pelvik taban eğitimi, mesane eğitimi, ilaç, pesser veya cerrahi seçenekler arasından mevcut bulgulara göre planlarım.
İdrar Kaçırma Türleri Nasıl Ayrılır?
Stres tipi idrar kaçırma, öksürme, hapşırma, gülme, koşma, zıplama veya ağırlık kaldırma sırasında idrar kaçağı oluşmasıdır. Kaçak karın içi basıncın arttığı anda görülür ve çoğunlukla idrar kanalının destek mekanizmasıyla ilişkilidir.
Sıkışma tipi idrar kaçırma, aniden gelen güçlü idrar yapma hissiyle tuvalete yetişemeden kaçırmadır. Gündüz sık idrara çıkma ve gece birden fazla kez uyanma aşırı aktif mesane belirtilerine eşlik edebilir.
Karma tip idrar kaçırmada stres ve sıkışma belirtileri aynı hastada bulunur. Tedavi en fazla rahatsızlık oluşturan belirtiye göre başlatılır. Stres tipi kaçırmaya yönelik bir askı ameliyatı sıkışma hissinin temel tedavisi değildir.
Mesaneyi Boşaltamama ve Sürekli Damlama
Zayıf idrar akımı, ıkınarak idrar yapma, uzun süren işeme, tam boşaltamama hissi veya sürekli damlama varsa mesanede idrar kalması araştırılır. Bu tablo enfeksiyon, sarkma, geçirilmiş ameliyat, ilaçlar, nörolojik hastalık veya başka bir boşaltım sorunuyla ilişkili olabilir.
Rahim ve Mesane Sarkması Nasıl Belirti Verir?
Pelvik organ sarkması vajinada dolgunluk, aşağı doğru baskı, ele gelen doku, uzun süre ayakta kalınca artan rahatsızlık, mesaneyi boşaltmada güçlük, kabızlık ve cinsel ilişkide rahatsızlık oluşturabilir.
Sarkma yalnız rahmi etkilemez. Mesanenin ön vajina duvarına doğru yer değiştirmesine sistosel, bağırsağın son bölümünün arka vajina duvarına doğru çıkıntı yapmasına rektosel denir. Rahim ağzı, rahim alındıktan sonra vajinanın üst bölümü veya birden fazla vajina duvarı aşağı inebilir.
Sarkmanın Derecesi Şikâyetin Şiddetini Gösterir mi?
Muayenede saptanan sarkmanın derecesi ile hissedilen rahatsızlık her zaman paralel değildir. Sınırlı bir sarkma belirgin baskı yapabilirken daha ileri bir bulgu başka bir hastada daha az şikâyet oluşturabilir. Tedavi kararında sarkmanın günlük yaşama, mesane ve bağırsak boşaltımına, cinsel yaşama ve vajinal dokularda yara oluşumuna etkisi dikkate alınır.
Muayenede sarkma açık biçimde görülüyorsa bunu göstermek için rutin MR veya tomografi gerekmez. Ağrı, dışkılama güçlüğü veya muayene bulgusuyla açıklanamayan yakınmalar varsa ek inceleme planlanabilir.
İdrar Kaçırma ve Sarkma Aynı Anda Bulunabilir mi?
Evet. Mesane sarkması bulunan bir hastada ani sıkışma, tam boşaltamama ve öksürmeyle kaçırma aynı anda görülebilir. Bu yakınmaların hepsini sarkmaya bağlamak veya tek bir işlemle düzeleceğini varsaymak doğru değildir.
İleri sarkma bazı hastalarda idrar kanalının açısını değiştirerek stres tipi kaçağı gizleyebilir. Sarkma düzeltildiğinde daha önce fark edilmeyen kaçırma ortaya çıkabilir. Buna karşılık kaçırma şikâyeti ve muayene bulgusu olmayan her hastaya sarkma ameliyatıyla beraber koruyucu askı yapılmaz.
Vajinadan çıkan dokuda yara veya yoğun kanama, idrar yapamama, ateş, böğür ağrısı ya da idrarda kan varsa rutin kontrol tarihi beklenmemelidir.
İlk Muayenede Hangi İncelemeler Yapılır?
İlk görüşmede kaçırmanın hangi durumlarda olduğu, sıkışma hissi, kullanılan ped sayısı, gündüz ve gece idrar sıklığı, sıvı ve kafein tüketimi, doğumlar, ameliyatlar, ilaçlar, kabızlık ve menopoz durumu konuşulur.
Mesane Günlüğü ve İdrar Tahlili
En az üç günü kapsayan mesane günlüğü; içilen sıvıyı, idrara çıkma saatlerini, sıkışmayı ve kaçırma anlarını gösterir. Çalışma ve dinlenme günlerini içeren kayıt, belirtilerin günlük yaşamdaki düzenini ortaya koyar. İdrar tahlili enfeksiyon, kan, şeker ve başka bulgular açısından yapılır; kültür gereksinimi şikâyet ve tahlil sonucuna göre belirlenir.
Jinekolojik ve Pelvik Taban Muayenesi
Jinekolojik muayene sırasında vajina duvarlarının ve rahmin desteğini, pelvik taban kaslarının kasılma gücünü ve öksürmeyle idrar kaçağı oluşup oluşmadığını incelerim. Sarkmanın ön, üst veya arka bölgeyi etkileyip etkilemediğini kaydederim.
Mesanede Kalan İdrar ve Ürodinami
Mesaneyi tam boşaltamama, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu veya idrar yapma güçlüğü varsa işeme sonrasında kalan idrar ultrasonla ölçülebilir. Kaçırmanın türü öykü ve muayeneyle açıkça gösterilebiliyorsa her hastaya ürodinami yapılmaz. Sıkışmanın baskın olduğu karma kaçırma, tanı belirsizliği, boşaltma sorunu, ön veya üst bölge sarkması ve daha önce geçirilmiş idrar kaçırma ameliyatı ürodinami gereksinimini artırabilir.
İdrar Kaçırmada Ameliyatsız Tedavi
Stres Tipi Kaçırmada Pelvik Taban Eğitimi
Stres tipi veya stresin baskın olduğu karma kaçırmada, doğru kasların muayeneyle doğrulandığı ve en az üç ay düzenli sürdürülen denetimli pelvik taban kas eğitimi ilk seçeneklerden biridir. Egzersiz programı kasılma kadar gevşemeyi de öğretmeli ve kişinin kas gücüne göre düzenlenmelidir.
Sıkışma Tipinde Mesane Eğitimi
Sıkışma tipi veya sıkışmanın baskın olduğu karma kaçırmada en az altı hafta sürdürülen mesane eğitimi uygulanabilir. Kafeinin azaltılması, aşırı veya yetersiz sıvı tüketiminin düzeltilmesi, kabızlığın tedavisi ve kilo yönetimi belirtileri azaltabilir.
İlaç ve İleri Mesane Tedavileri
Mesane eğitimi yeterli olmadığında antimuskarinik ilaçlar veya beta-3 agonistleri düşünülebilir. Mesanenin boşalma durumu, tansiyon, kabızlık, ağız kuruluğu, kullanılan diğer ilaçlar ve bilişsel yan etkiler seçimde dikkate alınır. İlaç ve davranış tedavisine rağmen belirgin sıkışma kaçağı sürerse mesane içine botulinum toksin uygulaması, sinir uyarım yöntemleri veya seçilmiş başka tedaviler gündeme gelebilir.
Menopoz Döneminde Vajinal Tedavi
Sıkışma, yanma, vajinal kuruluk ve tekrarlayan idrar yolu yakınmaları menopoz dönemindeki doku değişiklikleriyle ilişkiliyse lokal vajinal östrojen düşünülebilir. Sistemik hormon tedavisi idrar kaçırmayı tedavi etmek amacıyla başlanmaz.
Vajinal Lazer İlk Seçenek midir?
Vajinal lazer ve radyofrekans uygulamalarının idrar kaçırmadaki uzun dönem etkinlik ve güvenlik verileri sınırlıdır. Bu uygulamalar denetimli pelvik taban tedavisi, mesane eğitimi, ilaç ve tanıya uygun cerrahinin rutin alternatifi olarak sunulmamalıdır.
Rahim Sarkmasında Ameliyatsız Seçenekler
Şikâyet oluşturmayan sarkmada takip yeterli olabilir. Belirti oluşturan hafif ve orta düzey sarkmada en az on altı hafta sürdürülen denetimli pelvik taban kas eğitimi, kabızlığın ve kronik öksürüğün kontrolü, ağır kaldırmanın azaltılması ve kilo yönetimi ilk seçenekler arasındadır.
Pesser Kimlerde Kullanılabilir?
Pesser vajina içine yerleştirilerek sarkan dokuları destekleyen tıbbi bir araçtır. Ameliyat istemeyen, cerrahiyi ertelemek isteyen, gebelik planı bulunan veya sağlık durumu ameliyat için uygun olmayan hastalarda kullanılabilir. Tek denemede uygun model ve boyut bulunamayabilir.
Pesser Kullanırken Nelere Dikkat Edilir?
Pesser akıntı, lekelenme, tahriş, yerinden çıkma veya çıkarma güçlüğü oluşturabilir. Bazı modeller cinsel ilişki sırasında çıkarılabilirken bazıları ilişkiyi etkiler. Temizlik ve kontrol aralığı kullanılan modele ve hastanın kendi bakımını yapabilmesine göre planlanır. Ciddi komplikasyonları önlemek için pesser en geç altı ay içinde çıkarılarak vajinal dokular incelenmelidir.
Menopoza bağlı kuruluk, hassasiyet veya tahriş bulunuyorsa lokal vajinal östrojen pesser kullanımını kolaylaştırabilir. Bu tedavi sarkmayı ortadan kaldırmaz; vajinal dokularla ilgili yakınmaları azaltmayı amaçlar.
İdrar Kaçırma Ameliyatları Nasıl Seçilir?
Stres tipi idrar kaçırmada cerrahinin amacı öksürme ve hareket sırasında idrar kanalına destek sağlamaktır. Orta üretra askısı, kişinin kendi dokusundan hazırlanan askı, kolposüspansiyon ve üretra çevresine dolgu maddesi uygulaması seçenekler arasındadır. Dolgu uygulaması daha az girişim gerektirebilir; ancak etkisi zamanla azalabilir ve tekrar işlem gerekebilir.
TOT ve TVT Aynı Ameliyat mıdır?
Hayır. TOT ve TVT orta üretra askısı yöntemleridir; bandın geçtiği yol ve yönteme özgü komplikasyonlar farklıdır. Sentetik askı kalıcı bir implanttır. Kullanılacak materyal, mesane ve damar yaralanması, idrar yapma güçlüğü, sıkışma yakınması, ağrı, vajinada materyal görünmesi ve yeniden işlem gereksinimi ameliyat öncesinde açıklanmalıdır.
İdrar kaçırma için kullanılan dar orta üretra askısı ile sarkmayı onarmak amacıyla vajina duvarına yerleştirilen geniş sentetik materyaller aynı uygulama değildir. Ameliyat adı kadar materyalin nereye ve hangi amaçla yerleştirildiği de bilinmelidir.
Rahim Sarkması Ameliyatları Nasıl Planlanır?
Sarkma cerrahisinde amaç aşağı doğru yer değiştiren rahim veya vajina duvarlarının desteğini yeniden kurmaktır. Vajinal doğal doku onarımları, rahmi koruyan askı yöntemleri, rahmin alınmasını içeren işlemler ve karından uygulanan askı ameliyatları sarkmanın yerine göre seçilir.
Rahim sarkması ameliyatında rahmin mutlaka alınması gerekmez. Rahimde kanama, miyom, kanser öncüsü değişiklik veya başka bir hastalık bulunup bulunmadığı ile gelecekteki gebelik planı kararı değiştirir. Bazı üst bölge sarkmaları laparoskopi ile onarılabilir; her sarkma aynı cerrahi yaklaşıma uygun değildir.
Sarkma Ameliyatıyla Beraber Kaçırma Ameliyatı Yapılır mı?
Ön veya üst bölge sarkmasıyla beraber gösterilmiş stres tipi idrar kaçırma varsa iki ameliyatın aynı seansta yapılması düşünülebilir. Bununla birlikte birleşik ameliyatın sağlayacağı yarar, idrar yapma güçlüğü ve diğer komplikasyonlar ayrı ayrı konuşulmalıdır.
Kaçırma şikâyeti bulunmayan hastaya yalnız ileride idrar kaçırabilir düşüncesiyle rutin koruyucu askı yapılmaz. Sarkma düzeltildikten sonra kaçırma ortaya çıkabileceği ve daha sonra ayrı tedavi gerekebileceği ameliyat öncesinde anlatılır.
Ameliyat Sonrasında Neler Beklenir?
Hastanede kalış ve günlük yaşama dönüş yapılan ameliyata göre değişir. İlk günlerde idrar sondası gerekebilir. Sonda çıkarıldıktan sonra mesanenin yeterli boşalıp boşalmadığı kontrol edilir. Ağır kaldırma, egzersiz ve cinsel ilişkiye dönüş zamanı vajinal, askı veya laparoskopik işlemin kapsamına göre belirlenir.
Sarkma veya idrar kaçırma ameliyatı belirtileri azaltabilir; fakat ömür boyu tekrar etmeme garantisi vermez. Doku yapısı, kabızlık, kronik öksürük, kilo değişimi, yeni doğumlar ve iyileşme süreci uzun dönem sonucu etkiler.
Hangi Belirtilerde Kontrol Tarihi Beklenmemelidir?
İdrar yapamama, giderek artan ağrı, vajinadan çıkan dokuda yara veya yoğun kanama, ateş, kötü kokulu akıntı, böğür ağrısı, idrarda kan, bacakta belirgin şişlik veya nefes darlığı gelişirse planlanan kontrol günü beklenmemelidir.
İdrar Kaçırma ve Rahim Sarkması Hakkında Sık Sorulan Sorular
Öksürme testi yapılabilmesi için mesanenin tamamen boş olmaması yararlı olabilir; ancak rahatsız olacak kadar idrar tutmak gerekmez. İşeme sonrası kalan idrar ölçülecekse muayene sırasında önce tuvalete gitmeniz istenebilir.
Doğumdan sonraki ilk haftalarda geçici kaçırma görülebilir. Şikâyet belirginse, günlük yaşamı etkiliyorsa, mesaneyi boşaltamama veya ağrı eşlik ediyorsa erken muayene gerekir. Kaçırma birkaç ay içinde azalmıyorsa pelvik taban muayenesi ve tedavi planı yapılmalıdır.
Ped günlük yaşamı kolaylaştırabilir ancak kaçırmanın nedenini tedavi etmez. Ciltte tahriş, koku ve enfeksiyon yakınmaları gelişebilir. Uzun süre ped kullanan hastalarda kaçırmanın türü ve tedavi seçenekleri belirli aralıklarla yeniden incelenmelidir.
Aşırı aktif mesane ilaçlarında ilk değişiklikler birkaç hafta içinde görülebilir. Yeterli etki ve yan etkiler çoğunlukla yaklaşık dört haftalık kullanım sonrasında gözden geçirilir. İlaç hekim önerisi olmadan artırılmamalı veya bırakılmamalıdır.
Botulinum toksin mesane kasılmalarını azaltırken bazı hastalarda mesanenin boşalmasını geçici olarak güçleştirebilir. İşlem öncesinde kalan idrar ve hastanın gerektiğinde geçici aralıklı sonda uygulamasını yapabilme durumu konuşulur.
Bu durum kullanılan pesser modeline bağlıdır. Halka tipi bazı pesserlerle ilişki mümkün olabilir veya araç ilişki öncesinde çıkarılabilir. Alan kaplayan modeller cinsel ilişkiye uygun olmayabilir. Model seçilirken cinsel yaşamla ilgili tercih paylaşılmalıdır.
Bazı rahim koruyucu onarımlardan sonra gebelik mümkündür; ancak gebelik ve doğum onarılan dokuları yeniden etkileyebilir. Yakın dönemde çocuk isteği varsa cerrahinin ertelenmesi, pesser kullanımı veya ameliyat ve doğum şeklinin önceden planlanması konuşulabilir.
Askı ameliyatı stres tipi idrar kaçağını belirgin biçimde azaltabilir; fakat kalıcı başarı garantisi verilemez. Zamanla doku değişiklikleri, yeni doğumlar, kilo artışı veya başka bir kaçırma türünün gelişmesi nedeniyle şikâyet yeniden ortaya çıkabilir.
Toplam maliyet muayene ve testlere, pelvik taban tedavisi veya pesser gereksinimine, ameliyatın türüne, kullanılacak materyale, anesteziye, hastane koşullarına ve kontrol planına göre değişir. Kaçırma ve sarkma için aynı seansta iki işlem planlanıyorsa kapsam ayrıca açıklanmalıdır.
Kayseri’de İlk Görüşmeye Gelirken
Kaçırmanın olduğu saatleri, sıkışma hissini, gündüz ve gece idrara çıkma sayısını ve içtiğiniz sıvıları üç gün kaydetmeniz görüşmede yararlı olur. Kullandığınız ilaçların listesini, daha önce yapılmış idrar tahlili ve kültürleri, pelvik ameliyat raporlarını ve varsa ürodinami sonucunu yanınızda getirebilirsiniz.
İlk görüşmede hangi yakınmanın ön planda olduğunu, ameliyatsız seçenekleri ve cerrahi düşünülüyorsa her işlemin hangi şikâyeti hedeflediğini açıklarım. Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır; tedavi planı muayene ve güncel bulgular görüldükten sonra belirlenir.