Adet kanamasının giderek artması, regl dönemlerinin eskisinden daha ağrılı geçmesi veya çocuk sahibi olmakta güçlük yaşanması adenomyozisle ilişkili olabilir. Bununla birlikte adenomyozis her kadında aynı belirtileri oluşturmaz. Bazı kadınlarda günlük yaşamı etkileyen yakınmalara yol açarken bazılarında yalnızca ultrason sırasında fark edilir.
Adenomyozis, bazen “rahim duvarında kalınlaşma” şeklinde anlatılır. Ancak rahmin kas tabakasındaki değişim ile rahim iç zarının, yani endometriumun kalınlaşması aynı durum değildir. Bu ayrım tanının ve uygulanacak tedavinin belirlenmesi açısından önemlidir.
Adenomyozis nedir?
Rahmin iç yüzeyini kaplayan dokuya endometrium, rahim duvarını oluşturan kas tabakasına ise miyometrium adı verilir. Adenomyozis, endometriuma ait bez ve destek dokularının rahmin kas tabakası içinde bulunmasıdır. Bu değişim rahim duvarında kalınlaşmaya, rahmin büyümesine ve adet dönemlerinde ağrıya neden olabilir.
Hastalık rahim duvarının geniş bir bölümünü etkileyebileceği gibi yalnızca belirli bir alanda da görülebilir. Sınırlı ve kitle benzeri yerleşim adenomiyom olarak adlandırılır. “Adenomiyozis” şeklindeki yazımla da karşılaşılabilir; her iki ifade aynı hastalık için kullanılmaktadır.
Adenomyozis ile endometriozis aynı hastalık mı?
Adenomyozis ve endometriozis birbiriyle ilişkili olabilen fakat aynı olmayan iki hastalıktır. Adenomyoziste değişiklik rahmin kas tabakasındadır. Endometrioziste ise rahim iç zarına benzer dokular yumurtalık, karın zarı, tüpler, bağırsak veya mesane çevresi gibi rahim dışındaki alanlarda bulunabilir.
İki hastalık aynı kişide birlikte görülebilir. Her ikisi de şiddetli adet ağrısı, kasık ağrısı, ağrılı cinsel ilişki ve gebe kalma güçlüğü oluşturabilir. Bu nedenle belirtiler birbirine benzediğinde ayrıntılı endometriozis ve çikolata kisti değerlendirmesi de gerekebilir.
Adenomyozis belirtileri nelerdir?
Adenomyozis bulunan her kadında şikâyet görülmez. Belirti oluştuğunda en sık karşılaşılan yakınmalar şunlardır:
- Adet kanamasının fazla veya uzun sürmesi
- Adet sırasında pıhtılı kanama
- Yıllar içinde şiddeti artan regl ağrısı
- Adet dönemi dışında devam eden kasık ve bel ağrısı
- Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında ağrı
- Alt karında dolgunluk, baskı veya şişkinlik hissi
- Yoğun kanamaya bağlı kansızlık, çarpıntı ve yorgunluk
- Gebelik istenmesine rağmen hamileliğin oluşmaması
Belirtilerin şiddeti hastalığın yaygınlığıyla her zaman aynı doğrultuda değildir. Ultrasonda belirgin adenomyozis görünümü bulunan bir kadın hafif yakınmalar yaşayabilir. Buna karşılık daha sınırlı bir değişiklik yoğun ağrı ve kanamaya neden olabilir.
Adenomyozis neden olur?
Adenomyozisin neden oluştuğu kesin olarak bilinmemektedir. Rahim iç zarıyla kas tabakası arasındaki sınırın bozulması, hormonal etkiler, doğumlar, rahme yapılan bazı cerrahi işlemler ve dokunun iyileşme süreci üzerinde durulan etkenler arasındadır.
Hastalık daha önce doğum yapmış ve 35 yaşın üzerindeki kadınlarda daha sık fark edilse de yalnızca bu grupta görülmez. Doğum yapmamış veya daha genç kadınlarda da adenomyozis saptanabilir. Sezaryen ya da kürtaj geçirilmiş olması da tek başına adenomyozis gelişeceği anlamına gelmez.
Adenomyozis tanısı nasıl konur?
Tanı yalnızca tek bir belirtiye veya kan testine dayanılarak konmaz. Adet düzeni, kanama miktarı, ağrının ne zaman başladığı, daha önce geçirilen gebelikler ve ameliyatlar birlikte değerlendirilir. Jinekolojik muayenede rahmin normalden büyük, hassas veya daha yuvarlak hissedilmesi adenomyozis şüphesini destekleyebilir.
Vajinal ultrason
Adenomyozis değerlendirmesinde genellikle ilk kullanılan görüntüleme yöntemi vajinal ultrasondur. Rahim kasında düzensiz kalınlaşma, kas tabakasının homojen görünmemesi, küçük kistik alanlar ve rahmin ön ile arka duvarı arasındaki belirgin fark araştırılır.
Tek bir ultrason bulgusu her zaman tanı için yeterli değildir. Bulguların birlikte değerlendirilmesi ve incelemenin bu konuda deneyimli bir hekim tarafından yapılması önem taşır.
Manyetik rezonans görüntüleme
Ultrason sonucunun net olmadığı, adenomyozisin miyomdan ayrılması gerektiği veya cerrahi planlandığı durumlarda manyetik rezonans görüntüleme kullanılabilir. Her adenomyozis şüphesinde MR çekilmesi gerekmez.
Kan testleri
Adenomyozisi doğrudan gösteren özel bir kan testi yoktur. Fazla adet kanaması bulunan kadınlarda hemoglobin ve demir düzeyleri kontrol edilerek kansızlık araştırılabilir. CA-125 gibi değerler bazı hastalarda yüksek bulunabilse de tek başına tanı amacıyla kullanılmaz.
Adenomyozis ile miyom nasıl ayırt edilir?
Miyom, rahim kasından gelişen ve çoğunlukla sınırları belirgin olan iyi huylu bir kitledir. Adenomyozis ise çoğu zaman rahim kasına yayılmış, sınırları daha belirsiz bir değişiklik oluşturur. Her iki durum da yoğun kanama, adet ağrısı ve rahimde büyümeye neden olabilir.
Adenomyozis ile miyom aynı rahimde birlikte de bulunabilir. Tedavinin doğru planlanabilmesi için kanamanın ve ağrının hangi hastalıktan kaynaklandığının mümkün olduğunca netleştirilmesi gerekir.
Adenomyozis hamile kalmayı etkiler mi?
Adenomyozis bulunan birçok kadın doğal yolla hamile kalabilir. Hastalığın saptanması gebeliğin oluşmayacağı anlamına gelmez. Bununla birlikte adenomyozis bazı kadınlarda embriyonun rahme tutunmasını, rahim kasılmalarını ve rahim içindeki bağışıklık ortamını etkileyebilir.
Gebe kalma ihtimali değerlendirilirken yalnızca adenomyozise bakılmaz. Kadının yaşı, yumurtalık rezervi, yumurtlama düzeni, tüplerin açıklığı, sperm sonucu ve eşlik eden endometriozis ya da miyom gibi sorunlar birlikte incelenir.
Gebelik oluşmadığında bütün sorumluluğu ultrasonda görülen adenomyozise yüklemek doğru değildir. Öncelikle çiftin eksiksiz bir kısırlık ve infertilite değerlendirmesinden geçirilmesi gerekir.
Adenomyozis düşük riskini artırır mı?
Adenomyozis bazı çalışmalarda embriyonun tutunma olasılığının azalması ve gebelik kaybı riskinin artmasıyla ilişkilendirilmiştir. Ancak bu ilişki her hastada aynı değildir. Yaş, embriyonun kromozom yapısı, eşlik eden endometriozis ve rahimde bulunan diğer sorunlar da sonucu etkileyebilir.
Tek bir düşük sonrasında adenomyozisin kesin neden olduğunu söylemek mümkün değildir. Tekrarlayan gebelik kaybında rahim yapısı, genetik etkenler ve gerekli görülen diğer nedenler birlikte araştırılmalıdır.
Adenomyozis tüp bebek tedavisini etkiler mi?
Adenomyozis bulunan kadınlarda yumurta gelişimi ve embriyo kalitesi hastalıktan bağımsız olabilir; asıl değerlendirme çoğunlukla embriyonun yerleşeceği rahim ortamı üzerinde yoğunlaşır. Hastalığın yaygınlığı, rahim duvarındaki görünüm, önceki tedaviler ve gebelik kayıpları transfer planını etkileyebilir.
Bazı hastalarda embriyolar dondurularak transferin daha sonraki bir dönemde yapılması veya transfer öncesinde rahmin hormonal olarak hazırlanması düşünülebilir. Ancak her adenomyozis hastasına uzun süreli baskılama tedavisi uygulanması gerektiğini söylemek doğru değildir.
Tüp bebek tedavisi planlanırken kadının yaşı ve zaman kaybının doğuracağı sonuç da hesaba katılmalıdır. Özellikle yumurtalık rezervi azalmış kadınlarda yalnızca adenomyozisi baskılamak amacıyla tedavinin gereksiz yere ertelenmemesi gerekir.
Adenomyozis tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi kararı ultrason görüntüsüne göre değil; kanamanın ve ağrının şiddetine, kansızlık bulunup bulunmadığına, hastanın yaşına ve çocuk isteğine göre verilir. Şikâyeti bulunmayan bir kadında yalnızca adenomyozis görüldüğü için tedavi başlanması gerekmeyebilir.
Ağrı ve kanamaya yönelik tedaviler
Ağrı kesiciler adet dönemindeki sancının azaltılmasına yardımcı olabilir. Yoğun kanaması bulunan kadınlarda kanamayı azaltmaya yönelik ilaçlar değerlendirilebilir. Bu ilaçlar adenomyozisi ortadan kaldırmaz; şikâyetlerin kontrolünü amaçlar.
Doğum kontrol hapları, progesteron içeren ilaçlar veya hormon salgılayan rahim içi sistem uygun hastalarda kanama ve ağrıyı azaltabilir. Kullanılacak yöntem; yaş, gebelik planı, migren, pıhtılaşma riski ve eşlik eden hastalıklar dikkate alınarak seçilmelidir.
Çocuk isteyen kadınlarda tedavi
Gebelik isteyen kadınlarda amaç hem zaman kaybını önlemek hem de gebelik şansını etkileyen bütün nedenleri ortaya çıkarmaktır. Hormonal ilaçların bir bölümü kullanıldığı süre boyunca yumurtlamayı veya gebelik oluşmasını engelleyebilir. Bu nedenle yalnızca ağrıyı azaltmak için kullanılan tedaviyle gebelik tedavisi birbirine karıştırılmamalıdır.
Doğal gebelik denemesi, yumurtlama takibi, aşılama veya tüp bebek seçenekleri; yaşa, yumurtalık rezervine, tüplerin durumuna ve sperm sonucuna göre planlanır. Adenomyozis bulunması doğrudan tüp bebek yapılması gerektiği anlamına gelmez.
Adenomyozis ameliyatı
Rahmin yalnızca belirli bir bölümünde bulunan adenomiyom, seçilmiş hastalarda rahim korunarak çıkarılabilir. Yaygın adenomyoziste hastalıklı doku ile sağlam rahim kası arasındaki sınırın belirsiz olması ameliyatı güçleştirir. Ameliyat sırasında rahim duvarının zayıflaması, yapışıklık ve hastalığın tekrarlaması gibi riskler bulunmaktadır.
Gebelik planlayan bir kadında ameliyat kararı kolay verilmez. Daha önce uygulanan tedaviler, ağrının şiddeti, hastalığın yerleşimi ve gebelik için kalan zaman birlikte değerlendirilir. Cerrahi düşünüldüğünde uygun yaklaşım laparoskopik ve jinekolojik cerrahi kapsamında ayrıca planlanmalıdır.
Çocuk isteğini tamamlamış ve diğer yöntemlerle kontrol edilemeyen ciddi kanama veya ağrısı bulunan kadınlarda rahmin alınması kesin tedavi seçeneğidir. Ancak adenomyozis tanısı alan her kadının rahmini aldırması gerekmez.
Adenomyozis menopozdan sonra geçer mi?
Adenomyozis hormonlara duyarlı bir hastalık olduğu için yakınmalar çoğunlukla menopozdan sonra azalır. Buna rağmen menopoz sonrasında başlayan vajinal kanama, yeni gelişen ağrı veya rahimde büyüme adenomyozise bağlanarak bekletilmemelidir. Bu belirtiler farklı hastalıklar açısından değerlendirilmelidir.
Hangi durumlarda doktora başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa jinekolojik değerlendirme ertelenmemelidir:
- Adet kanamasının saat başı ped değiştirecek kadar artması
- Kanamanın yedi günden uzun sürmesi veya büyük pıhtılar gelmesi
- Adet ağrısının okul, iş veya günlük yaşamı engellemesi
- Ağrı kesiciye rağmen geçmeyen kasık ağrısı
- Kanamaya eşlik eden halsizlik, nefes darlığı veya çarpıntı
- Gebelik istenmesine rağmen beklenen sürede gebeliğin oluşmaması
- Menopoz sonrasında vajinal kanama görülmesi
Kayseri’de adenomyozis şüphesiyle yapılan değerlendirmede önce yakınmaların gerçekten adenomyozisten kaynaklanıp kaynaklanmadığı araştırılır. Tedavi, yalnızca görüntüleme sonucuna göre değil; şikâyetler ve gebelik planı birlikte ele alınarak belirlenir.
Adenomyozis hakkında merak edilenler
Adenomyozis kansere dönüşür mü?
Adenomyozis iyi huylu bir hastalıktır ve kanser kabul edilmez. Ancak özellikle menopoz sonrası kanama veya rahimde yeni büyüme varsa farklı nedenlerin dışlanması gerekir.
Adenomyozis varken hamile kalınabilir mi?
Evet. Adenomyozis bulunan birçok kadın doğal yolla veya yardımcı üreme tedavileriyle hamile kalabilir. Gebelik olasılığını belirleyen tek etken adenomyozis değildir.
Adenomyozis kendiliğinden geçer mi?
Üreme çağında tamamen kaybolması beklenmez ancak belirtilerin şiddeti zaman içinde değişebilir. Hormonal tedaviler yakınmaları baskılayabilir. Menopozdan sonra hormon düzeylerinin azalmasıyla şikâyetler çoğunlukla hafifler.
Adenomyozis için rahmin alınması şart mı?
Hayır. Tedavi gereksinimi ve seçilecek yöntem hastanın yakınmalarına ve çocuk isteğine göre değişir. Rahmin alınması, çocuk isteğini tamamlamış ve diğer yöntemlerle kontrol edilemeyen ciddi şikâyetleri bulunan hastalarda değerlendirilir.
Adenomyozis gebelik testini etkiler mi?
Adenomyozis idrar veya kanda yapılan gebelik testinin sonucunu değiştirmez. Gebelik testi pozitifse değerlendirme beta hCG sonucu ve uygun zamanda yapılan ultrasonla sürdürülür.
