Bartholin kisti, vajina girişinin iki yanında bulunan Bartholin bezlerinden birinin kanalının tıkanması sonucu sıvı birikmesiyle oluşan şişliktir. Küçük kistler ağrıya neden olmayabilir ve fark edilmeyebilir. Kist enfekte olup içinde irin biriktiğinde ise Bartholin apsesi gelişir.
Bartholin apsesinde vajina girişinin bir tarafında hızla büyüyen, şiddetli ağrılı ve hassas bir şişlik görülebilir. Ağrı oturmayı, yürümeyi veya cinsel ilişkiyi zorlaştırabilir; bazı kişilerde ateş de eşlik edebilir.
Bartholin kisti vajinanın içinde değil, vulvada ve vajina girişine yakın bölgede gelişir. Vulva ile vajina arasındaki fark şişliğin yerini doğru tarif etmeyi kolaylaştırabilir.
Bartholin kisti neden olur?
Bartholin bezinin ürettiği salgıyı dışarı taşıyan kanal tıkandığında sıvı bez içinde birikmeye başlar ve kist oluşur. Kanalın neden tıkandığı her zaman belirlenemez. İltihap, bölgesel tahriş veya travma bazı durumlarda etkili olabilir.
Bartholin kisti oluşması hijyen eksikliği anlamına gelmez ve kistin kendisi cinsel yolla bulaşan bir hastalık değildir.
Kist enfekte olduğunda Bartholin apsesi gelişebilir. Enfeksiyona cilt ve genital bölgede bulunan farklı bakteriler neden olabilir. Gonore veya klamidya gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar bazı vakalarda rol oynayabilir ancak her Bartholin apsesi cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyona bağlı değildir.
Bartholin kisti belirtileri nelerdir?
Küçük Bartholin kistleri belirti vermeyebilir. Kist büyüdükçe vajina girişinde şişlik, dolgunluk veya baskı hissi ortaya çıkabilir.
- Vajina girişinin bir tarafında şişlik veya ele gelen kitle
- Otururken veya yürürken rahatsızlık
- Cinsel ilişki sırasında ağrı veya baskı hissi
- Kist büyüdükçe bölgede hassasiyet
Kist apseye dönüşürse belirtiler genellikle daha belirgin hâle gelir. Şiddetli ağrı, kızarıklık, sıcaklık artışı, hassasiyet ve hızla büyüyen şişlik görülebilir. Ateş veya genel durumda bozulma enfeksiyonun daha belirgin olduğunu düşündürebilir.
Bartholin kisti ile apse arasındaki fark nedir?
Bartholin kisti çoğunlukla tek taraflı, yumuşak ve ağrısız veya hafif rahatsızlık veren bir şişliktir. Bartholin apsesi ise enfeksiyon gelişmesi nedeniyle daha ağrılı, gergin, hassas ve kızarık olabilir.
Apse saatler veya birkaç gün içinde hızla büyüyebilir ve ağrı kişinin oturmasını veya yürümesini güçleştirecek kadar şiddetlenebilir.
Vajina girişindeki her şişlik Bartholin kisti değildir. Cilt kistleri, lipom, hidradenitis, fıtık ve daha nadir vulva tümörleri benzer görünüm oluşturabilir. Kesin ayrım muayeneyle yapılır.
Bartholin kisti nasıl geçer?
Küçük, ağrısız ve enfekte olmayan Bartholin kistlerinde her zaman tedavi gerekmez. Kist zaman içinde küçülebilir veya kendiliğinden boşalabilir.
Ilık oturma banyosu bölgede rahatlama sağlayabilir ve küçük kistlerin kendiliğinden boşalmasına yardımcı olabilir. Ancak kistin evde sıkılması, iğneyle delinmesi veya kesilmeye çalışılması enfeksiyon, kanama ve yaralanma riskini artırabilir.
Kist büyüyorsa, ağrılı hâle geliyorsa, tekrarlıyorsa veya apse gelişmişse kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.
Bartholin apsesi nasıl tedavi edilir?
Bartholin apsesinde tedavi apsenin büyüklüğüne, ağrının şiddetine, enfeksiyon bulgularına, daha önce tekrarlayıp tekrarlamadığına ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir.
Büyük veya belirgin ağrıya neden olan apselerde içeriğin boşaltılması gerekebilir. Yalnızca apsenin kesilip boşaltılması açıklığın kısa sürede kapanmasına ve apsenin yeniden oluşmasına neden olabileceği için tekrarlamayı azaltmaya yönelik yöntemler tercih edilebilir.
Word kateteri
Kist veya apse küçük bir kesiyle boşaltıldıktan sonra açıklığın hemen kapanmasını önlemek amacıyla Word kateteri adı verilen ince, balonlu bir tüp yerleştirilebilir. Kateter genellikle birkaç hafta yerinde bırakılarak yeni bir drenaj yolunun oluşması amaçlanır.
Marsupializasyon
Marsupializasyon işleminde kist veya apse açılarak içeriği boşaltılır ve açıklığın yeniden kapanmasını önlemek için kist duvarının kenarları çevre dokuya dikilir. Özellikle tekrarlayan vakalarda değerlendirilebilir.
Bartholin bezinin çıkarılması
Sık tekrarlayan, diğer yöntemlerle düzelmeyen veya şüpheli özellik taşıyan Bartholin kitlelerinde bezin cerrahi olarak çıkarılması gündeme gelebilir. Bez çıkarılması daha kapsamlı bir işlemdir ve her Bartholin kistinde gerekli değildir.
Bartholin kistinde antibiyotik gerekir mi?
Her Bartholin kisti veya apsesinde antibiyotik kullanılması gerekmez. Özellikle ateş, çevre dokulara yayılan enfeksiyon, selülit veya cinsel yolla bulaşan enfeksiyon şüphesi varsa antibiyotik tedavisi değerlendirilebilir.
İçi irinle dolu ve büyük bir apsede yalnızca antibiyotik kullanılması her zaman yeterli olmayabilir. Apsenin boşaltılması gerekebilir.
Gonore veya klamidya açısından risk bulunuyorsa uygun testler yapılabilir. Testin pozitif olması durumunda etkene yönelik tedavi ve gerektiğinde partner değerlendirmesi planlanır.
Bartholin kisti tekrarlar mı?
Evet. Bartholin bezinin kanalı yeniden tıkanabilir ve kist veya apse tekrar oluşabilir. Özellikle yalnızca kistin içeriğinin boşaltıldığı ancak kalıcı bir drenaj yolu oluşturulmadığı durumlarda tekrarlama görülebilir.
Word kateteri ve marsupializasyon açıklığın yeniden kapanmasını önleyerek tekrarlama olasılığını azaltmayı amaçlar ancak nüks riskini tamamen ortadan kaldırmaz.
Sık tekrarlayan Bartholin apselerinde önceki tedaviler, kitlenin özellikleri ve kişinin tercihleri değerlendirilerek uzun dönem tedavi planı oluşturulur.
40 yaşından sonra Bartholin kisti önemli midir?
Bartholin kistlerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Bununla birlikte 40 yaşından sonra veya menopoz döneminde yeni ortaya çıkan Bartholin bölgesi kitlesi daha dikkatli değerlendirilir.
Özellikle sert, düzensiz, sabit veya alışılmadık görünümlü bir kitle varsa nadir görülen Bartholin bezi tümörlerinin dışlanması için biyopsi veya kitleden doku örneği alınması değerlendirilebilir.
Bu nedenle 40 yaş ve sonrasında vajina girişinde yeni gelişen bir şişlik ağrısız olsa bile yalnızca “kisttir” denilerek takip edilmemelidir.
Bartholin kisti evde patlatılabilir mi?
Hayır. Bartholin kistini sıkmak, iğneyle delmek veya kesmeye çalışmak önerilmez. Bu uygulamalar bölgedeki dokuların yaralanmasına, enfeksiyonun yayılmasına, kanamaya ve kistin tekrar oluşmasına neden olabilir.
Kist veya apse kendiliğinden boşalırsa bölge temiz tutulabilir ve ped kullanılabilir. Şişliğin devam etmesi, ağrının artması, ateş veya kötü kokulu akıntı gelişmesi durumunda muayene gerekir.
Bartholin kisti için ne zaman doktora gidilmelidir?
Vajina girişindeki küçük ve ağrısız bir şişlik her zaman acil müdahale gerektirmez. Ancak aşağıdaki durumlarda kadın hastalıkları ve doğum değerlendirmesi gerekir:
- Şişliğin hızla büyümesi
- Şiddetli veya giderek artan ağrı
- Oturma veya yürümeyi zorlaştıran hassasiyet
- Ateş veya titreme
- Çevre dokularda yayılan kızarıklık veya şişlik
- İdrar yapmada güçlük
- Kistin sık tekrarlaması
- 40 yaşından sonra yeni bir Bartholin bölgesi kitlesinin ortaya çıkması
Kitlenin gerçekten Bartholin bezinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı jinekolojik muayene sırasında değerlendirilebilir.
Bartholin kisti işleminden sonra nelere dikkat edilmelidir?
Drenaj veya Word kateteri uygulamasından sonra birkaç gün hafif ağrı, hassasiyet veya akıntı görülebilir. Bölgenin temiz tutulması ve işlemi yapan hekimin önerilerine uyulması önemlidir.
Word kateteri çoğunlukla yaklaşık dört hafta yerinde bırakılır. Kateterin erken düşmesi, şişliğin yeniden büyümesi veya ağrının belirgin artması durumunda işlemi yapan sağlık kuruluşuyla iletişim kurulmalıdır.
İlişki, tampon kullanımı, yüzme ve fiziksel aktiviteyle ilgili öneriler uygulanan işleme ve iyileşme durumuna göre değişebileceği için kişiye verilen talimatlar esas alınmalıdır.
Gebelikte Bartholin kisti tedavi edilir mi?
Gebelikte de Bartholin kisti veya apsesi gelişebilir. Küçük ve belirti vermeyen kistler izlenebilirken ağrılı veya enfekte kistlerde gebeliğe uygun tedavi planlanır.
Gerekli olduğunda apse boşaltılabilir ve Word kateteri gibi yöntemlerden yararlanılabilir. Kullanılacak ilaçlar ve işlem yöntemi gebelik haftası, enfeksiyon bulguları ve kişinin durumuna göre seçilir.
Bartholin kisti hakkında sık sorulan sorular
Bartholin kisti cinsel yolla bulaşır mı?
Hayır. Bartholin kisti bez kanalının tıkanması sonucu oluşur ve cinsel yolla bulaşmaz. Ancak bazı Bartholin apselerinde gonore veya klamidya gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar rol oynayabilir.
Bartholin kisti kendiliğinden geçer mi?
Küçük ve ağrısız kistler kendiliğinden küçülebilir veya boşalabilir. Ağrılı, büyüyen veya tekrarlayan kistlerin ise değerlendirilmesi gerekir.
Bartholin kisti kansere dönüşür mü?
Bartholin kistlerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Kistin zamanla kansere dönüşmesi beklenen bir durum değildir. Ancak özellikle 40 yaşından sonra yeni ortaya çıkan Bartholin bölgesi kitlesinde nadir tümörlerin dışlanması için biyopsi değerlendirilebilir.
Bartholin apsesinde sadece antibiyotik yeterli olur mu?
Her zaman değil. Büyük ve ağrılı bir apsede kapalı irin boşluğunun drenajı gerekebilir. Antibiyotik ihtiyacı enfeksiyonun yaygınlığına ve eşlik eden bulgulara göre belirlenir.
Word kateteri ne kadar kalır?
Word kateteri yeni drenaj yolunun oluşmasına zaman tanımak amacıyla genellikle yaklaşık dört hafta yerinde bırakılır. Süre ve kontrol planı işlemi yapan merkezin uygulamasına göre değişebilir.
Bartholin kisti tekrar ederse ne yapılır?
Tekrarlayan kist veya apselerde Word kateteri, marsupializasyon veya seçilmiş vakalarda Bartholin bezinin çıkarılması değerlendirilebilir. Tedavi önceki işlemler ve kitlenin özelliklerine göre planlanır.
