Dermoid kist, yumurtalıkta gelişen ve çoğunlukla iyi huylu olan bir kitle türüdür. Tıbbi adı matür kistik teratomdur. İçinde yağ, deri, saç, kıl, kemik veya diş benzeri dokular bulunabilir.
Dermoid kistler adet döngüsü sırasında oluşan basit kistlerden farklıdır ve kendiliğinden kaybolmaları beklenmez. Buna rağmen her dermoid kistin hemen ameliyat edilmesi gerekmez. Küçük, belirti vermeyen, büyümeyen ve ultrasonda iyi huylu görünen kistler düzenli kontrollerle izlenebilir.
Ameliyat kararı yalnız kistin çapına göre verilmez. Ağrı, büyüme eğilimi, yumurtalık torsiyonu riski, ultrason görünümü, yaş, gebelik planı ve cerrahinin yumurtalık dokusuna olası etkisi birlikte değerlendirilir.
Dermoid kist nedir ve neden oluşur?
Dermoid kist, yumurta hücresini oluşturan germ hücrelerinden gelişir. Bu hücreler farklı vücut dokularına dönüşebildiği için kistin içinde yağ, saç, deri, kıkırdak, kemik veya diş benzeri yapılar görülebilir.
Bu görünüm hastayı endişelendirebilir ancak kistin içinde farklı dokular bulunması kanser olduğu anlamına gelmez. Dermoid kistlerin büyük bölümü iyi huyludur ve en sık üreme çağındaki kadınlarda görülür.
Dermoid kist beslenme, stres, cinsel yaşam veya doğum kontrol yöntemleri nedeniyle oluşmaz. Hormon ilaçları ve bitkisel ürünler kistin içindeki dokuları ortadan kaldırmaz.
Dermoid kist diğer yumurtalık kistlerinden nasıl ayrılır?
Dermoid kist, yumurtlama sırasında oluşan fonksiyonel kistlerle aynı değildir. Fonksiyonel kistler çoğunlukla birkaç adet döngüsü içinde küçülürken dermoid kist kalıcı bir yumurtalık kitlesidir.
Fonksiyonel ve kalıcı kistler ultrason görünümü, önceki görüntülerde bulunup bulunmadığı ve takipte gerileme gösterip göstermediğine göre birbirinden ayrılır.
Dermoid kist ile çikolata kisti de farklıdır. Çikolata kisti endometriozis dokusuna bağlı eski kan birikiminden oluşur; dermoid kist ise germ hücrelerinden gelişir. Çikolata kisti adet ağrısı ve infertiliteyle daha yakın ilişkili olabilir.
Dermoid kist hangi belirtileri oluşturabilir?
Küçük dermoid kistler çoğunlukla belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan ultrason sırasında fark edilir. Kist büyüdüğünde veya yumurtalığın hareketini etkilediğinde şikâyetler başlayabilir.
- Tek taraflı veya tekrarlayan kasık ağrısı
- Karında dolgunluk ve baskı hissi
- Hareket veya cinsel ilişki sırasında artan ağrı
- Sık idrara çıkma veya bağırsakta baskı hissi
- Karın çevresinde belirgin büyüme
- Ani başlayan şiddetli ağrı, bulantı ve kusma
Adet düzensizliği dermoid kistin temel belirtisi değildir. Düzensiz kanamada hormonal nedenler, polip, miyom ve rahim iç tabakasıyla ilgili sorunlar da araştırılmalıdır.
Dermoid kist nasıl teşhis edilir?
Dermoid kist çoğunlukla jinekolojik muayene ve vajinal ultrasonla saptanır. Ultrason sırasında kistin boyutu, iç yapısı, sınırları, kanlanması ve sağlam yumurtalık dokusuyla ilişkisi değerlendirilir.
Kistin içindeki yağ, saç ve kemik benzeri dokular parlak alanlar, gölgelenmeler veya farklı yoğunlukta bölümler oluşturabilir. Deneyimli bir ultrason değerlendirmesinde tipik dermoid görünümü çoğu zaman tanınabilir.
Görüntü net değilse, kist çok büyükse veya başka bir yumurtalık kitlesinden ayrılması güçse MR kullanılabilir. MR özellikle yağ içeriğini, kistin yumurtalıktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını ve çevre dokularla ilişkisini göstermede yardımcıdır. Kesin doku tanısı ise ameliyatla çıkarılan kitlenin patoloji incelemesiyle konur.
Ultrasonda duvara yapışık yuvarlak çıkıntı, yoğun parlak alanlar, arkasında gölgelenme veya sıvı içinde ince çizgiler dermoid kisti düşündürebilir. Bununla birlikte yeni gelişen düzensiz katı alan, belirgin kanlanma veya karın içinde sıvı görülmesi tipik dermoid görünümünden ayrı değerlendirilmelidir.
Kan testleri ne zaman gerekir?
Ultrasonda tipik iyi huylu dermoid görünümü bulunan her hastada aynı kan testleri gerekmez. Yaş, menopoz durumu ve şüpheli görüntü özelliklerine göre CA 125, CA 19-9, AFP veya başka tümör belirteçleri istenebilir.
Bu testlerin normal olması kötü huylu hastalığı tamamen dışlamaz; yüksek çıkması da tek başına kanser tanısı koydurmaz. Sonuçlar ultrason ve klinik bulgularla birlikte yorumlanır.
Dermoid kist takip mi edilmeli, ameliyat mı edilmeli?
Karar, takip sırasında oluşabilecek komplikasyonlarla cerrahinin yumurtalık dokusunda oluşturabileceği kayıp karşılaştırılarak verilir. Kistin varlığı tek başına ameliyat nedeni değildir.
| Değerlendirilen durum | Genel yaklaşım |
|---|---|
| Küçük, ağrısız, büyümeyen ve tipik iyi huylu kist | Düzenli ultrasonla takip düşünülebilir |
| Tekrarlayan ağrı veya bası şikâyeti | Cerrahinin sağlayacağı yarar değerlendirilir |
| Takipte belirgin büyüme | Ameliyat seçeneği daha güçlü biçimde gündeme gelir |
| Ani ağrı, bulantı ve torsiyon şüphesi | Acil cerrahi değerlendirme gerekir |
| Tipik olmayan veya kötü huylu hastalık şüphesi taşıyan görünüm | İleri görüntüleme ve uygun cerrahi ekip planlanır |
| Düşük rezerv, tek yumurtalık veya iki taraflı kist | Yumurtalık dokusunu koruma önceliğiyle bireysel karar verilir |
Takip aralığı herkeste aynı değildir. Kistin çapı, önceki büyüme hızı, ultrason görünümü, yaş ve gebelik planı kontrol sıklığını belirler. Takip yalnız yeni bir rapor almak değil, eski ve yeni görüntüleri karşılaştırmak anlamına gelir.
İki kontrol arasındaki birkaç milimetrelik fark her zaman gerçek büyüme değildir. Dermoid kistin düzensiz şekli, ölçüm açısı ve kullanılan cihaz sonucu etkileyebilir. Ameliyat kararında tek rapor yerine görüntülerin ve ölçümlerin zaman içindeki seyri esas alınır.
Dermoid kist kaç santim olunca ameliyat edilir?
Dermoid kist ameliyatı için herkese uygulanan kesin bir santimetre sınırı yoktur. Beş veya altı santimetre gibi ölçüler torsiyon riskini ve cerrahi seçeneğini değerlendirmede dikkate alınabilir; ancak tek başına ameliyat kararı verdirmez.
Küçük bir kist tekrarlayan ağrı yapıyor veya tipik olmayan bir görünüm taşıyorsa ameliyat edilebilir. Daha büyük bir kist uzun süredir değişmiyor, belirti vermiyor ve ultrasonda iyi huylu görünüyorsa seçilmiş hastalarda takip düşünülebilir.
Boyut büyüdükçe yumurtalık torsiyonu, yırtılma ve çevre organlara bası olasılığı artabilir. Bu nedenle çap; ağrı, büyüme eğilimi, hareketlilik, yaş ve gebelik planıyla birlikte ele alınır.
Dermoid kistin oluşturabileceği komplikasyonlar
Yumurtalık torsiyonu
Yumurtalık torsiyonu, yumurtalığın kendi çevresinde dönerek kan akımının bozulmasıdır. Dermoid kist yumurtalığın ağırlığını ve hareketliliğini artırarak torsiyon riskine katkıda bulunabilir.
Ani başlayan tek taraflı şiddetli ağrı, bulantı, kusma ve ağrının azalıp yeniden başlaması torsiyonu düşündürür. Doppler ultrasonda kan akımının görülmesi torsiyonu kesin olarak dışlamaz.
Yumurtalık torsiyonu şüphesinde kontrol tarihi beklenmemelidir. Amaç yumurtalığı mümkün olduğunca erken döndürmek ve sağlam dokuyu korumaktır.
Kistin yırtılması
Dermoid kistin kendiliğinden yırtılması torsiyona göre daha seyrektir. Yağlı içeriğin karın içine yayılması karın zarında tahriş ve iltihabi reaksiyona yol açabilir. Ani karın ağrısı, ateş, sertleşme veya genel durumda bozulma acil değerlendirme gerektirir.
Kötü huylu dönüşüm
Dermoid kistlerin büyük bölümü iyi huyludur ve kötü huylu dönüşüm nadirdir. İleri yaş, menopoz sonrası dönem, hızlı büyüme ve şüpheli katı alanlar daha dikkatli değerlendirilir.
Düzensiz ve belirgin kanlanan katı alanlar, karın içinde sıvı veya tipik olmayan görünüm saptanırsa ameliyatın yapılacağı merkez ve cerrahi ekip önceden planlanmalıdır.
Dermoid kist ameliyatı nasıl yapılır?
Uygun hastalarda dermoid kist ameliyatı laparoskopik yöntemle yapılabilir. Karındaki küçük kesilerden kamera ve cerrahi aletlerle girilir. Amaç kisti sağlam yumurtalık dokusundan ayırarak yalnız kisti çıkarmaktır.
Kist çoğunlukla özel bir torba içine alınarak karın dışına çıkarılır. Dermoid içeriğinin karın içine dökülmesi her zaman ciddi bir sorun oluşturmaz; ancak kimyasal tahriş riskini azaltmak için dökülen yağ ve doku parçaları temizlenir, karın boşluğu bol sıvıyla yıkanır.
Çok büyük kist, yoğun yapışıklık veya kötü huylu hastalık şüphesinde açık ameliyat gerekebilir. Kistin bütünlüğünü mümkün olduğunca korumak, patoloji için uygun örnek almak ve şüpheli bir kitlede yayılım riskini azaltmak cerrahi planın parçalarıdır.
Laparoskopik cerrahi uygun hastalarda daha küçük kesilerle uygulanabilir. Yöntem seçiminin amacı yalnız küçük kesi değil, kisti güvenli biçimde çıkarmak ve yumurtalık dokusunu korumaktır.
Yumurtalık korunabilir mi?
Üreme çağındaki kadınlarda çoğunlukla yalnız kist çıkarılarak yumurtalık korunmaya çalışılır. Kistin yumurtalık dokusunun büyük bölümünü kaplaması, torsiyon nedeniyle ciddi doku hasarı, kontrol edilemeyen kanama veya kanser şüphesi yumurtalığın alınmasını gerektirebilir.
Tek yumurtalığın alınması gerektiğinde diğer yumurtalık sağlıklıysa adet düzeni ve doğal gebelik devam edebilir. Buna rağmen genç ve gebelik isteyen kadınlarda yumurtalık koruyucu cerrahi önceliklidir.
Yumurtalık rezervi ve gebelik planı ameliyat kararını nasıl etkiler?
Yumurtalıkta yapılan her cerrahi işlem bir miktar sağlam doku kaybına yol açabilir. Kist yumurtalıktan ayrılırken çevredeki foliküllerin korunması önemlidir.
Düşük yumurtalık rezervi, tek yumurtalık, iki taraflı dermoid kist veya önceki yumurtalık ameliyatı bulunan kadınlarda cerrahi karar daha dikkatli verilir. Belirti vermeyen küçük bir kisti ameliyat etmek bazı kadınlarda takipten daha fazla yumurtalık dokusu kaybı oluşturabilir.
Tek taraflı ve küçük bir dermoid kist çoğunlukla gebeliğe engel olmaz. Gebe kalamama sorunu yalnız kiste bağlanmamalı; yaş, yumurtlama, tüpler, sperm ve diğer yumurtalık hastalıkları da değerlendirilmelidir.
Gebelikte dermoid kist nasıl takip edilir?
Gebelik sırasında saptanan küçük, belirti vermeyen ve tipik iyi huylu görünümlü dermoid kistler çoğunlukla ultrasonla izlenir. Kistin büyüklüğü, yeri, hareketliliği ve torsiyon belirtisi oluşturup oluşturmadığı değerlendirilir.
Dermoid kist doğrudan bebeğe zarar vermez. Ancak torsiyon, yırtılma veya şiddetli ağrı gelişirse anne sağlığı ve gebelik etkilenebilir. Torsiyon şüphesinde gebelik haftası nedeniyle müdahale geciktirilmez.
Kist gebelik boyunca sorun oluşturmazsa doğumdan sonra yeniden değerlendirilir. Gebelik takibi sırasında kistin yanında bebeğin gelişimi ve gebeliğin genel seyri de izlenir.
Dermoid kist tek başına sezaryen nedeni değildir. Kist doğum kanalını kapatmıyor ve başka bir doğum engeli bulunmuyorsa vajinal doğum mümkün olabilir.
Menopozda dermoid kist nasıl değerlendirilir?
Menopoz sonrasında yeni saptanan dermoid kistler üreme çağındaki kistlere göre daha dikkatli incelenir. Kistin boyutu, büyüme durumu, ultrason görünümü ve gerekli görülen tümör belirteçleri birlikte değerlendirilir.
Büyüyen, yeni belirti oluşturan veya karmaşık görünen yumurtalık kitlelerinde ameliyat daha güçlü biçimde gündeme gelir. Kötü huylu hastalık şüphesinde jinekolojik onkoloji değerlendirmesi gerekebilir.
Ameliyat sonrası takip ve tekrarlama
Çıkarılan dermoid kistin aynı kapsülden yeniden büyümesi sık değildir. Ancak yumurtalıkta kalan küçük bir bölüm büyüyebilir veya diğer yumurtalıkta yeni bir dermoid kist gelişebilir.
İki taraflı kisti bulunan, genç yaşta ameliyat edilen veya daha önce dermoid kist geçiren kadınlarda takip daha önemlidir. Kontrol aralığı ameliyat bulguları, patoloji sonucu ve kalan yumurtalık dokusuna göre belirlenir.
Patoloji sonucu matür kistik teratomla uyumluysa ek ilaç veya kemoterapi gerekmez. Takibin amacı yeni bir kisti erken fark etmek ve gereksiz sık ameliyattan kaçınarak yumurtalık rezervini korumaktır.
Hangi belirtilerde acil muayene gerekir?
- Aniden başlayan tek taraflı şiddetli kasık ağrısı
- Ağrıya eşlik eden bulantı ve kusma
- Bayılma, soğuk terleme veya belirgin halsizlik
- Karında sertleşme ve belirgin hassasiyet
- Ateş, titreme veya giderek artan karın şişliği
- Ağrı kesiciye rağmen geçmeyen ağrı
- Gebelik sırasında yeni başlayan tek taraflı şiddetli ağrı
Bu belirtiler yumurtalık torsiyonu, kist yırtılması veya başka bir karın içi soruna bağlı olabilir. Kontrol tarihini beklemeden değerlendirme yapılmalıdır.
Dermoid kist hakkında sık sorulan sorular
Dermoid kist tehlikeli midir?
Dermoid kistlerin büyük bölümü iyi huyludur. Büyüme, torsiyon, yırtılma ve nadir kötü huylu dönüşüm ihtimali nedeniyle ultrason bulgularına göre takip gerekir.
Beş santimetrelik dermoid kist ameliyat edilir mi?
Beş santimetre tek başına ameliyat nedeni değildir. Ağrı, büyüme, ultrason görünümü, torsiyon riski, yaş ve gebelik planı birlikte değerlendirilir.
Dermoid kist ilaçla küçülür mü?
Hayır. Doğum kontrol hapları, hormon ilaçları ve bitkisel ürünler dermoid kistin içindeki dokuları ortadan kaldırmaz.
Dermoid kist iki yumurtalıkta olur mu?
Dermoid kist çoğunlukla tek yumurtalıkta görülür ancak iki yumurtalıkta birden bulunabilir. Bu durumda sağlam yumurtalık dokusunun korunması daha fazla önem taşır.
Ameliyat sonrası gebelik mümkün mü?
Yumurtalık korunarak yapılan kistektomiden sonra doğal gebelik mümkündür. Gebelik denemesine başlanacak zaman ameliyatın kapsamına, yumurtalık dokusundaki iyileşmeye ve diğer doğurganlık bulgularına göre belirlenir.
