Erken doğum belirtileri; gebeliğin 37. haftası tamamlanmadan başlayan düzenli veya sıklaşan rahim kasılmaları, adet sancısına benzeyen kramplar, bel ağrısı, aşağı doğru basınç hissi, vajinal akıntıda belirgin değişiklik, kanama veya su gelmesi şeklinde ortaya çıkabilir. Kasılmalar her zaman ağrılı olmayabilir.
Bu belirtilerin görülmesi mutlaka erken doğumun başladığı anlamına gelmez. Erken doğum eyleminde rahim kasılmalarına rahim ağzında kısalma veya açılma eşlik eder. Rahim ağzındaki değişiklik yalnızca kasılmanın nasıl hissedildiğine bakılarak anlaşılamayacağı için özellikle 37. haftadan önce ortaya çıkan düzenli belirtilerin değerlendirilmesi gerekir.
37. haftadan önce su gelmesi, vajinal kanama, düzenli veya giderek sıklaşan kasılmalar ya da bebeğin hareketlerinde belirgin azalma olduğunda planlı kontrol günü beklenmemelidir.
Erken doğum kaçıncı haftada olur?
Gebeliğin 37. haftası tamamlanmadan gerçekleşen doğum erken doğum, bu haftadan önce başlayan ve rahim ağzında değişikliğe yol açan doğum süreci ise erken doğum eylemi olarak adlandırılır.
Erken doğum eyleminin başlaması her zaman bebeğin hemen doğacağı anlamına gelmez. Bazı gebelerde kasılmalar durabilirken bazılarında doğum ilerleyebilir. Bu nedenle gebelik haftası, kasılmalar, rahim ağzındaki değişiklik, su gelmesi ve bebeğin durumu birlikte değerlendirilir.
Erken doğum sancısı nasıl olur?
Erken doğum sancısı karnın tamamında tekrarlayan sertleşme, adet sancısına benzeyen alt karın krampları veya belden öne doğru yayılan ağrı şeklinde hissedilebilir. Kasılmalar giderek daha düzenli hâle gelebilir, aralarındaki süre kısalabilir ve dinlenmeye rağmen devam edebilir.
Bazı gebelerde belirgin ağrı olmadan yalnızca sık rahim sertleşmeleri görülebilir. Bu nedenle sancının şiddeti veya ağrılı olup olmaması erken doğum eylemini tek başına dışlamaz.
Braxton Hicks ile erken doğum sancısı nasıl ayırt edilir?
Braxton Hicks olarak bilinen hazırlık kasılmaları çoğunlukla düzensizdir, belirgin biçimde sıklaşmaz ve rahim ağzında ilerleyici kısalma veya açılmaya neden olmaz. Pozisyon değişikliği veya dinlenmeyle azalabilir.
Gerçek doğum kasılmaları ise daha düzenli bir örüntü gösterebilir, zamanla sıklaşabilir ve rahim ağzında değişikliğe yol açabilir. Ancak kasılmanın hissediliş biçimine bakarak rahim ağzının açılıp açılmadığı kesin olarak anlaşılamaz. Özellikle 37. haftadan önce düzenli veya sık kasılma varsa değerlendirme gerekir.
Diğer erken doğum belirtileri nelerdir?
Erken doğum yalnızca sancıyla başlamayabilir. Aşağıdaki belirtiler de erken doğum eylemiyle ilişkili olabilir:
- Pelviste veya vajinal bölgede aşağı doğru basınç hissi
- Yeni başlayan veya sürekli hâle gelen bel ağrısı
- Adet sancısına benzeyen kasık ve alt karın krampları
- Düzenli veya giderek sıklaşan rahim sertleşmeleri
- Vajinal akıntının miktarında veya yapısında belirgin değişiklik
- Pembe, kanlı veya sümüksü akıntı
- Vajinadan su gelmesi veya sürekli sıvı sızıntısı
Amniyon sıvısı bazen bir anda fazla miktarda gelebilir, bazen de iç çamaşırında sürekli ıslaklık oluşturan sızıntı şeklinde fark edilebilir. Gebelikte su gelmesi şüphesinde sıvının miktarına bakarak evde karar vermeye çalışmak yerine değerlendirme yapılmalıdır.
Erken doğum belirtilerinde ne zaman hastaneye gidilmelidir?
Gebeliğin 37. haftasından önce aşağıdaki durumlardan biri varsa kadın doğum uzmanı veya doğum hizmeti bulunan bir sağlık kuruluşuyla gecikmeden iletişime geçilmelidir:
- Vajinadan su gelmesi veya sürekli sıvı sızıntısı
- Vajinal kanama
- Düzenli veya giderek sıklaşan rahim kasılmaları
- Belirgin pelvik veya vajinal basınç hissi
- Bebeğin hareketlerinde belirgin azalma
- Kasılmalarla birlikte ateş veya genel durum bozukluğu
Bebeğin hareketlerinde azalma erken doğum eylemine özgü bir belirti değildir; ancak gebelik haftasından bağımsız olarak değerlendirilmesi gereken önemli bir değişikliktir.
Erken doğum riski kimlerde daha yüksektir?
Erken doğumun her zaman tek ve belirlenebilir bir nedeni yoktur. Hiçbir belirgin risk faktörü bulunmayan gebelerde de erken doğum gelişebilir. Bununla birlikte bazı durumlarda risk artar.
- Daha önce kendiliğinden erken doğum yapılmış olması
- Rahim ağzının kısa olması
- İkiz veya daha fazla bebeğin bulunduğu çoğul gebelik
- Rahim veya rahim ağzına ait bazı yapısal sorunlar
- Rahim ağzına yönelik bazı ameliyat veya işlemler
- Gebelikler arasındaki sürenin çok kısa olması
- Sigara kullanımı
- Gebelikte bazı enfeksiyonların görülmesi
- Gebelik sırasında vajinal kanama olması
Daha önce erken doğum öyküsü bulunan veya rahim ağzı açısından risk taşıyan gebelerde takip planı gebeliğin erken dönemlerinden itibaren düzenlenebilir. Rahim ağzı uzunluğu ölçümü uygun gebelerde erken doğum riskinin değerlendirilmesine yardımcı olur.
Erken doğum şüphesinde nasıl değerlendirme yapılır?
Değerlendirmede gebelik haftası, kasılmaların ne zaman başladığı ve nasıl seyrettiği, vajinal kanama veya su gelmesi olup olmadığı ve bebeğin durumu dikkate alınır. Annenin tansiyonu, nabzı ve ateşi kontrol edilebilir; gebelik haftasına göre bebeğin kalp atımları ve rahim kasılmaları izlenebilir.
Su gelmesinden şüpheleniliyorsa steril spekulum muayenesi yapılabilir. İdrar yolu veya genital enfeksiyon düşündüren bulgular varsa gerekli testler istenebilir.
Rahim ağzındaki açıklık muayeneyle, serviks uzunluğu ise gerekli durumlarda transvajinal ultrasonla değerlendirilebilir. Bazı gebelerde erken doğum olasılığının değerlendirilmesine yardımcı olan ek testlerden de yararlanılabilir. Tanı tek bir belirti veya test sonucuna değil, klinik bulguların birlikte değerlendirilmesine dayanır.
Erken doğum tehdidinde tedavi nasıl planlanır?
Erken doğum tehdidinde amaç her durumda doğumu tamamen durdurmak değildir. Gebelik haftası, rahim ağzındaki değişiklik, suyun gelip gelmediği, kanama veya enfeksiyon bulunması ve anne ile bebeğin sağlık durumu tedavi kararını belirler.
Uygun gebelerde doğumu kısa süre geciktirmek amacıyla tokolitik olarak adlandırılan ilaçlardan yararlanılabilir. Kazanılan süre, bebeği erken doğuma hazırlayan tedavilerin uygulanmasına veya gerekli olduğunda annenin yenidoğan yoğun bakım imkânları daha uygun bir merkeze nakledilmesine olanak sağlayabilir.
Ciddi kanama, belirgin enfeksiyon, anne sağlığını tehdit eden bir durum veya bebeğin doğmasının gebeliğin devamından daha güvenli olduğu bir tablo varsa doğumu geciktirmek uygun olmayabilir.
Erken doğum ihtimalinde bebek için hangi tedaviler uygulanabilir?
Erken doğum ihtimalinin yüksek olduğu uygun gebelik haftalarında antenatal kortikosteroid tedavisi, bebeğin özellikle akciğer gelişimini destekleyerek erken doğuma bağlı bazı komplikasyonların azaltılmasına yardımcı olabilir.
Çok erken doğumun yakın olduğu uygun gebelik haftalarında magnezyum sülfat bebeğin nörolojik korunması amacıyla kullanılabilir. Bu tedaviler her erken doğum şüphesinde uygulanmaz; gebelik haftası ve doğumun ne kadar yakın olduğu dikkate alınır.
Erken doğum ihtimali tek başına sezaryen gerektirmez. Doğum şekli; bebeğin duruşu, gebelik haftası, anne ve bebeğin sağlık durumu ile diğer obstetrik nedenlere göre belirlenir.
Rahim ağzı kısalığı erken doğum riskini artırır mı?
Rahim ağzının gebeliğin beklenenden erken döneminde kısalması kendiliğinden erken doğum riskini artırabilir. Tedavi kararında kullanılacak serviks uzunluğu ölçümü transvajinal ultrasonla yapılır.
Kısa serviks saptandığında izlenecek yol her gebede aynı değildir. Gebelik haftası, serviks uzunluğu, tekil veya çoğul gebelik olması ve önceki erken doğum öyküsü birlikte değerlendirilir.
Uygun hastalarda vajinal progesteron kullanılabilir. Serklaj olarak bilinen rahim ağzı dikişi ise belirli risk gruplarında uygulanır. Yalnızca rahim ağzının kısa ölçülmesi her gebede serklaj gerektiği anlamına gelmez.
Erken doğum belirtileri olduğunda evde ne yapılmalı?
37. haftadan önce düzenli kasılma, su gelmesi, vajinal kanama veya belirgin pelvik basınç gibi belirtiler varsa saatlerce evde kasılmaları takip ederek beklemek güvenli değildir. Belirtilerin erken doğum eylemine bağlı olup olmadığının anlaşılması için kadın doğum değerlendirmesi gerekir.
Doktor önerisi olmadan kasılma durdurucu veya başka bir ilaç kullanılmamalıdır. Su geldiğinden şüpheleniliyorsa vajinaya tampon veya başka bir ürün yerleştirilmemelidir.
Rutin ve uzun süreli tam yatak istirahatinin erken doğumu önlediği gösterilmemiştir. Uzun süre hareketsiz kalmak pıhtı oluşumu, kas kaybı ve fiziksel güçsüzlük gibi ek sorunlara yol açabilir. Aktivite kısıtlaması gerekiyorsa kişiye özel olarak planlanmalıdır.
Erken doğum tehdidinde başka merkeze sevk gerekebilir mi?
Bebeğin gebelik haftasına uygun yenidoğan yoğun bakım olanaklarının bulunmadığı bir merkezde erken doğum ihtimali yüksekse, anne ve bebek stabil olduğu sürece doğumdan önce daha donanımlı bir merkeze sevk planlanabilir.
Mümkün olan durumlarda bebeğin anne karnındayken uygun merkeze nakledilmesi, prematüre bebeğin doğumdan sonra başka hastaneye taşınmasına göre avantaj sağlayabilir. Şiddetli kanama, ilerlemiş doğum eylemi veya anne-bebek durumunun stabil olmaması hâlinde ise nakil güvenli olmayabilir.
Erken doğan bebeği neler bekleyebilir?
Prematüre bebeğin ihtiyaçları büyük ölçüde doğduğu gebelik haftasına, doğum ağırlığına ve eşlik eden sağlık sorunlarına bağlıdır. Gebelik haftası azaldıkça solunum, vücut ısısını koruma, beslenme ve enfeksiyonlara karşı destek ihtiyacı artabilir.
Bazı bebeklerin yenidoğan yoğun bakım ünitesinde izlenmesi gerekebilir. Anne sütü, uygun durumlarda kanguru bakımı ve taburculuk sonrasında gelişimsel takip prematüre bebeğin bakımının önemli parçalarıdır.
Erken doğum belirtileri hakkında sık sorulan sorular
Karın sertleşmesi erken doğum belirtisi midir?
Her karın sertleşmesi erken doğum anlamına gelmez. Kasılmaların düzenli olup olmadığı, giderek sıklaşıp sıklaşmadığı, devam edip etmediği ve rahim ağzında değişiklik oluşturup oluşturmadığı birlikte değerlendirilir.
Nişan gelmesi erken doğum başladığı anlamına gelir mi?
Mukus tıkacının gelmesi tek başına doğumun ne zaman başlayacağını göstermez. Ancak kanlı veya sümüksü akıntının 37. haftadan önce görülmesi, özellikle kasılma, basınç veya su gelmesi gibi başka belirtiler de varsa değerlendirilmelidir.
Rahim ağzı kısa olan herkes erken doğurur mu?
Hayır. Kısa serviks erken doğum riskini artırabilir ancak doğumun mutlaka erken gerçekleşeceğini göstermez. Risk; serviks uzunluğu, gebelik haftası, gebelik tipi ve önceki doğum öyküsüyle birlikte değerlendirilir.
Erken doğum sancısı dinlenince geçer mi?
Braxton Hicks kasılmaları dinlenme veya pozisyon değişikliğiyle azalabilir. Gerçek doğum eylemindeki kasılmalar ise devam edebilir ve ilerleyebilir. Bununla birlikte yalnızca kasılmaların dinlenmeyle geçip geçmediğine bakılarak kesin ayrım yapılamaz. Özellikle 37. haftadan önce düzenli kasılma varsa değerlendirme gerekir.
Daha önce erken doğum yapanlarda risk tekrarlar mı?
Evet. Daha önce kendiliğinden erken doğum yapılmış olması sonraki gebeliklerde erken doğum riskini artırır. Bu nedenle önceki doğum öyküsünün gebeliğin erken döneminde değerlendirilmesi ve takip planının buna göre oluşturulması önemlidir.
Kayseri’de gebelik takibi sırasında erken doğum riski açısından planlı değerlendirme yapılabilir. Ancak 37. haftadan önce su gelmesi, vajinal kanama, düzenli ve sıklaşan kasılma veya bebeğin hareketlerinde belirgin azalma varsa poliklinik randevusunu beklemek yerine doğum hizmeti bulunan bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
