Gebelikte yapılan testlerin tamamı aynı haftada uygulanmaz. İlk kan ve idrar incelemeleri gebeliğin başlangıcında, kromozom taramaları ilk trimesterde, ayrıntılı fetal değerlendirme gebeliğin orta döneminde, gebelik şekeri taraması ise çoğunlukla 24–28. haftalar arasında planlanır.
Bu yazı gebelik kontrollerinin sıklığını değil, testlerin genel zaman aralıklarını gösteren bir takvimdir. Anne adayının sağlık durumu, önceki gebelikleri ve ultrason bulguları nedeniyle gebelik takibi sırasında bazı incelemeler daha erken, daha geç veya daha sık yapılabilir.
Gebelikte Testler Hangi Haftalarda Yapılır?
| Gebelik haftası | Test veya değerlendirme | Kimlere yapılır? |
|---|---|---|
| İlk muayene | Kan sayımı, kan grubu ve Rh, antikor taraması, idrar tahlili ve kültürü, HBsAg, sifiliz ve HIV taraması; güncel protokole göre anti-HCV ve rubella bağışıklık değerlendirmesi | Çoğu gebede başlangıç değerlendirmesi |
| İlk haftalar | Beta hCG ve erken gebelik ultrasonu | Gebelik haftası, kanama, ağrı veya belirsiz ultrason bulgusuna göre |
| 10. haftadan itibaren | NIPT veya anne kanından hücresiz DNA taraması | Seçilen kromozom tarama yaklaşımına göre |
| 11–13 hafta 6 gün | İlk trimester ultrasonu, ense saydamlığı ve kombine tarama | Seçilen kromozom tarama yaklaşımına göre |
| 10–13. haftalar | Koryon villus örneklemesi | Tanısal genetik inceleme gereken gebeliklerde |
| 15. haftadan sonra | Amniyosentez | Tanısal genetik inceleme gereken gebeliklerde |
| 15–22. haftalar | Maternal serum AFP, gerekli durumda üçlü veya dörtlü tarama | İlk trimester taraması yapılmamışsa veya seçilen tarama planına göre |
| 16–24. haftalar | Rahim ağzı uzunluğu değerlendirmesi | Erken doğum öyküsü, belirti veya şüpheli ultrason bulgusu varsa |
| 18–22. haftalar | Detaylı ultrason ve fetal organ taraması | Çoğu gebede önerilir |
| 24–28. haftalar | Gebelik şekeri taraması ve kan sayımı kontrolü | Çoğu gebede |
| 28. hafta civarı | Antikor taramasının tekrarı ve uygun durumda anti-D uygulaması | Rh negatif ve duyarlanmamış gebelerde |
| 28. haftadan sonra | Büyüme ultrasonu, amniyon sıvısı ve Doppler değerlendirmesi | Anneye veya bebeğe ait risk varsa |
| 32. haftadan sonra | NST veya biyofizik profil | Riskli gebelik, hareket azalması veya başka klinik gereklilik varsa |
| 36–37 hafta 6 gün | Grup B streptokok kültürü | Takip edilen merkezin ve doğum yapılacak kurumun protokolüne göre |
| 41. hafta civarı | Doğum zamanlaması, amniyon sıvısı ve gerektiğinde NST değerlendirmesi | Gebelik devam ediyorsa |
Tablodaki haftalar genel zaman aralıklarını gösterir. Her testin bütün gebelere uygulanması gerekmez. Genetik tanı testleri, seri rahim ağzı ölçümleri, Doppler ve NST gibi incelemeler klinik gerekliliğe göre planlanır.
İlk Muayenede Yapılan Testler
İlk gebelik muayenesinde kan sayımı, kan grubu, Rh durumu, alyuvar antikor taraması ve idrar incelemesi değerlendirilir. İdrar kültürü, herhangi bir yakınma bulunmadan gelişebilen idrar yolu enfeksiyonlarının saptanmasına yardımcı olur.
HBsAg, sifiliz ve gebeye bilgi verilerek HIV taraması başlangıç değerlendirmesinde planlanır. Uluslararası rehberlerde her gebelikte hepatit C taraması da önerilir. Anti-HCV testinin uygulanması güncel ulusal ve kurumsal takip protokolüne göre düzenlenebilir.
Kızamıkçık yani rubella bağışıklığı daha önce belgelenmemişse bağışıklık durumu değerlendirilebilir. Gebelik sırasında canlı kızamıkçık aşısı yapılmaz; bağışıklığı bulunmayan kadınlara doğum sonrasında aşı planlanır.
Türkiye’de doğum öncesi bakım uygulamalarında TSH ilk değerlendirmede istenebilir. TSH sonucuna, tiroid hastalığı öyküsüne ve belirtilere göre serbest T4 ve diğer tiroid testleri eklenir. Açlık kan şekeri, HbA1c, böbrek ve karaciğer testleri ise mevcut hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve kişisel risklere göre planlanır.
Beta hCG için bütün gebelerde geçerli sabit bir test haftası yoktur. Gebeliğin çok erken olması, dış gebelik şüphesi, kanama, ağrı veya ultrason sonucunun belirsiz kalması durumunda seri ölçüm yapılabilir. Beta hCG ile ilk ultrason, tek bir kan değerine göre değil birlikte değerlendirilir.
Kromozom Tarama Testlerinin Haftaları
NIPT çoğunlukla gebeliğin 10. haftasından itibaren yapılabilir. İlk trimester kombine taraması ise ense saydamlığının ölçülebildiği 11. hafta ile 13 hafta 6 gün arasına planlanır.
NIPT ve ilk trimester kombine testi aynı kromozom sorunları için kullanılan farklı tarama yaklaşımlarıdır. Aynı gebelikte birden fazla bağımsız kromozom taramasının gereksiz biçimde üst üste yapılması yerine kişiye uygun bir temel tarama yöntemi seçilir. Test seçiminde NIPT ile ikili tarama arasındaki farklar dikkate alınır.
NIPT bir tanı testi değildir. Yüksek riskli sonuç alınması, bebeğin kesin olarak kromozom bozukluğu taşıdığı anlamına gelmez. Sonuç genetik danışmanlık, ultrason ve gerekli durumda koryon villus örneklemesi veya amniyosentez ile doğrulanır.
Koryon villus örneklemesi ve amniyosentez tarama değil, tanı testidir. Yüksek riskli tarama sonucu, belirgin ultrason bulgusu, önceki gebelik öyküsü veya bilinen genetik hastalık riski bulunduğunda gündeme gelir.
İkinci Trimester Kan Testleri Ne Zaman Yapılır?
İlk trimester kromozom taraması yapılmamışsa gebeliğin 15–22. haftaları arasında üçlü veya dörtlü tarama değerlendirilebilir. Laboratuvarın kullandığı yönteme göre tercih edilen zaman aralığı değişebilir.
Maternal serum AFP ölçümü, nöral tüp defekti riskinin değerlendirilmesine yardımcı olur. AFP testi NIPT’den farklı bir amacı taşır. Yüksek veya düşük sonuç tek başına tanı koydurmaz; gebelik haftasının doğrulanması ve ultrason değerlendirmesi gerekir.
Detaylı Ultrason Hangi Haftada Yapılır?
Detaylı ultrason çoğunlukla gebeliğin 18–22. haftaları arasında yapılır. Bebeğin beyin, yüz, omurga, kalp, karın organları ve uzuvlarıyla birlikte plasenta, göbek kordonu ve amniyon sıvısı değerlendirilir.
NIPT veya ilk trimester taramasının düşük riskli olması detaylı ultrasonu gereksiz hâle getirmez. Kromozom taraması ile fetal organ taraması farklı amaçlarla yapılır ve birbirinin yerine geçmez.
Rahim ağzı da orta trimester ultrasonunda değerlendirilir. Erken doğum öyküsü, rahim ağzının kısa görünmesi veya başka bir risk bulunması durumunda transvajinal ultrasonla daha ayrıntılı rahim ağzı uzunluğu ölçümü yapılabilir.
Gebelik Şekeri Testi Hangi Haftada Yapılır?
Gebelik şekeri taraması çoğunlukla 24–28. haftalar arasında yapılır. Kullanılan yönteme göre önce 50 gram glukoz tarama testi uygulanabilir. Tarama sonucu yüksek çıkarsa gebelik şekeri tanısı için ek oral glukoz tolerans testi planlanır.
Bazı merkezlerde tek aşamalı yöntem seçilerek doğrudan 75 gram oral glukoz tolerans testi uygulanabilir. İki aşamalı yöntemde ise 50 gram taramayı çoğunlukla 100 gram tanı testi izler. Hangi yöntemin kullanılacağı takip protokolüne göre belirlenir.
Daha önce gebelik şekeri geçiren, obezitesi bulunan, kan şekeri yüksekliği saptanan, birinci derece yakınlarında diyabet olan veya diyabet açısından belirgin risk taşıyan kadınlarda erken değerlendirme yapılabilir. Erken test sonucu normal olsa bile 24–28. haftalardaki taramanın tekrarlanması gerekebilir.
Kan Uyuşmazlığı Takibi Hangi Haftada Yapılır?
Annenin kan grubu ve Rh durumu ilk muayenede değerlendirilir. Anne Rh negatifse antikor gelişip gelişmediğini göstermek için indirekt Coombs testi yapılabilir.
Rh negatif ve antikor geliştirmemiş gebelerde test 28. hafta civarında tekrarlanabilir ve uygun durumda anti-D uygulanabilir. Daha önce antikor gelişmişse takip ve tedavi planı farklıdır.
Gebelikte kanama, düşük, dış gebelik, amniyosentez, karın bölgesine darbe veya anne ile bebek kanının karışma ihtimalini artıran bir olay yaşanırsa rutin hafta beklenmeden anti-D gerekliliği değerlendirilir.
Üçüncü Trimesterde Her Gebeye Aynı Testler Yapılır mı?
Hayır. Büyüme ultrasonu, Doppler ve NST bütün gebelerde aynı haftada ve aynı sıklıkta yapılması gereken incelemeler değildir. Gereklilik anne adayının sağlık durumu, bebeğin büyümesi ve gebeliğin seyri dikkate alınarak belirlenir.
- Bebeğin beklenenden küçük veya büyük ölçülmesi
- Gebelikte tansiyon yüksekliği veya preeklampsi riski
- Gebelik şekeri veya önceden var olan diyabet
- Amniyon sıvısının azalması ya da artması
- Çoğul gebelik
- Bebek hareketlerinde azalma
- Göbek kordonu veya plasentaya ait bulgular
- Gebeliğin beklenen doğum tarihini geçmesi
Risk bulunmayan bir gebelikte her kontrolde Doppler veya erken haftalardan itibaren sık NST yapılması gerekmez. Yeni bir bulgu ortaya çıktığında test programı gebelik haftasına ve klinik duruma göre yeniden düzenlenir.
HIV, sifiliz, hepatit B veya hepatit C açısından devam eden risk bulunuyorsa bazı enfeksiyon testleri üçüncü trimesterde tekrarlanabilir. Tekrar kararı ilk test sonucuna, yeni temas olasılığına ve kullanılan takip protokolüne göre verilir.
Grup B Streptokok Testi Ne Zaman Yapılır?
Grup B streptokok, bazı kadınlarda vajina veya bağırsakta belirti oluşturmadan bulunabilen bir bakteridir. Geç gebelikte yapılan kültür testi, doğum sırasında antibiyotik gerekip gerekmediğinin belirlenmesine yardımcı olur.
Uluslararası rehberlerde tarama çoğunlukla 36. hafta ile 37 hafta 6 gün arasında önerilir. Türkiye’de her merkez aynı tarama protokolünü kullanmayabileceği için testin gerekliliği takip eden hekimin ve doğum yapılacak merkezin uygulamasına göre belirlenir.
Hangi Testler Rutin Değildir?
Aşağıdaki incelemeler klinik gerekçe bulunmadan bütün gebelere rutin olarak uygulanmaz:
- Her kontrolde beta hCG ölçümü
- Geniş TORCH ve enfeksiyon panelleri
- Belirti veya özel risk olmadan tekrarlayan toksoplazma ve CMV testleri
- Geniş trombofili ve bağışıklık testleri
- Seri rahim ağzı uzunluğu ölçümü
- Her ay büyüme ultrasonu
- Her kontrolde Doppler
- Risk bulunmadan erken ve sık NST
- Birden fazla kromozom taramasının bağımsız olarak üst üste yapılması
Bir testin gerekli olup olmadığı, sonucunun gebelik takibini veya tedavi kararını değiştirip değiştirmeyeceği dikkate alınarak belirlenmelidir.
Testin Uygun Haftası Kaçırılırsa Ne Yapılır?
Önerilen haftanın geçirilmesi bütün gebelik değerlendirmelerinin kaybedildiği anlamına gelmez. Ancak uygulanabilecek alternatif test gebeliğin mevcut haftasına göre değişir.
- İlk trimester tarama haftası geçtiyse NIPT veya uygun ikinci trimester taraması değerlendirilebilir.
- Detaylı ultrason 22. haftadan sonra da yapılabilir ancak bazı yapıların görüntülenmesi teknik olarak zorlaşabilir.
- Gebelik şekeri taraması gecikmişse uygun olan en kısa zamanda planlanabilir.
- İlk kan ve idrar testleri takibe geç başlanmış olsa bile yapılabilir.
- Yeni bir belirti veya risk ortaya çıkmışsa rutin test haftası beklenmez.
Tüp Bebek Gebeliğinde Test Haftaları Değişir mi?
Tüp bebekle oluşan gebeliklerde NIPT, ilk trimester taraması, detaylı ultrason ve gebelik şekeri testi için kullanılan temel hafta aralıkları büyük ölçüde aynıdır. İlk haftalarda gebeliğin rahim içindeki yeri, embriyo sayısı, gebelik kesesi ve kalp atımı daha planlı biçimde kontrol edilir.
Çoğul gebelik, ileri anne yaşı, anneye ait hastalıklar veya ultrason bulguları varsa kontrol sıklığı ve test kapsamı değişebilir. Tüp bebek gebeliğinin takibi, yalnızca gebeliğin oluşma yöntemine göre değil, anne ve bebeğe ait güncel risklere göre düzenlenir.
Sık Sorulan Sorular
Gebelikte ilk kan testleri ne zaman yapılır?
Kan sayımı, kan grubu, Rh, antikor taraması ve enfeksiyon testleri çoğunlukla ilk gebelik muayenesinde planlanır.
NIPT kaçıncı haftada yapılır?
NIPT çoğunlukla 10. gebelik haftasından itibaren yapılabilir. Test öncesinde ultrasonla gebelik haftası, bebeğin canlılığı ve bebek sayısı değerlendirilir.
İkili tarama testi kaçıncı haftada yapılır?
İlk trimester kombine taraması çoğunlukla 11. hafta ile 13 hafta 6 gün arasında yapılır.
Detaylı ultrason kaçıncı haftada yapılır?
Detaylı ultrason çoğunlukla gebeliğin 18–22. haftaları arasında planlanır.
Şeker yükleme testi kaçıncı haftada yapılır?
Gebelik şekeri taraması çoğunlukla 24–28. haftalar arasında yapılır. Diyabet riski yüksek olan kadınlarda daha erken değerlendirme gerekebilir.
NST kaçıncı haftada yapılır?
NST için bütün gebelerde geçerli sabit bir başlangıç haftası yoktur. Riskli gebeliklerde çoğunlukla üçüncü trimesterde, mevcut riskin türüne ve gebelik haftasına göre başlatılır.
Bütün testler normal çıkarsa kontroller biter mi?
Hayır. Testlerin normal olması rahatlatıcıdır ancak gebeliğin ilerleyen haftalarında yeni bir risk ortaya çıkabileceği için düzenli kontroller sürdürülür.
