Gebelikte miyom takibi yalnız miyomun büyüyüp büyümediğini görmek için yapılmaz. Miyomun rahimdeki yeri, sayısı, plasentayla ilişkisi, bebeğin gelişimi, rahim ağzı ve doğum kanalına etkisi birlikte değerlendirilir.
Miyomu olan kadınların büyük bölümü gebeliğini önemli bir sorun yaşamadan tamamlar. Miyom görülmesi gebeliğin mutlaka riskli ilerleyeceği veya doğumun kesin olarak sezaryenle yapılacağı anlamına gelmez.
Küçük, tek ve belirti vermeyen miyomlarda rutin gebelik kontrolleri yeterli olabilir. Büyük, çok sayıda, plasentaya yakın veya rahmin alt bölümünde bulunan miyomlarda ise ek ultrason ve kişiye özel doğum planlaması gerekebilir.
Gebelikte miyom takibinin temel amacı
Takibin amacı yalnız miyom ölçmek değildir. Miyomun gebelik kesesi, plasenta, rahim ağzı ve doğum kanalıyla ilişkisi belirlenir; bebeğin gelişimi ve gebeliğin genel seyri izlenir.
İlk ultrasonda miyomların sayısı, üç ayrı yöndeki ölçüsü ve rahimdeki yeri kaydedilir. Önceden çekilmiş ultrasonlar varsa yeni görüntülerle karşılaştırılır. Raporda yalnız “miyom izlendi” yazılması takip planı için yeterli değildir.
Kontrol sıklığı her gebede aynı olmaz. Yalnız miyom bulunduğu için her hafta veya her ay ultrason yapılması gerekmez. Ek kontrol gereksinimi miyomun özelliklerine, ortaya çıkan belirtilere ve bebeğin gelişimine göre belirlenir.
İlk ultrasonda hangi özellikler kaydedilir?
- Miyomların sayısı ve her miyomun ölçüsü
- Rahim boşluğuna, kas tabakasına veya dış yüzeye yerleşimi
- Gebelik kesesine ve plasentaya yakınlığı
- Rahim ağzına ve doğum kanalına uzaklığı
- Önceki görüntülere göre gerçek büyüme olup olmadığı
- Ağrı, kanama veya çevre organlara bası oluşturup oluşturmadığı
İki ultrason arasındaki birkaç milimetrelik fark her zaman gerçek büyüme anlamına gelmez. Rahmin gebelikle birlikte şekil değiştirmesi, miyomun düzensiz yapısı, ölçüm açısı ve cihaz farklılığı sonucu etkileyebilir.
Gebelik dönemlerine göre takip nasıl değişir?
İlk üç ay
Erken gebelikte gebelik kesesinin rahim içindeki yeri, kalp atımı ve miyomlarla ilişkisi değerlendirilir. Kanama veya ağrı varsa düşük tehdidi, dış gebelik ve miyom dejenerasyonu gibi farklı nedenler birbirinden ayrılmalıdır.
Miyomların boyut değişikliği gebeliğin erken döneminde daha belirgin olabilir; ancak bütün miyomlar büyümez. İlk ölçümler sonraki kontroller için karşılaştırma noktası oluşturur.
İkinci üç ay
Detaylı ultrasonda bebeğin anatomisinin yanında plasentanın yeri, miyomlarla ilişkisi ve rahmin alt bölümündeki oluşumlar değerlendirilir. Büyük veya çok sayıda miyom varsa bebeğin büyümesi için sonraki haftalarda ek ölçüm planlanabilir.
Rahim ağzı uzunluğu herkeste rutin olarak miyom nedeniyle ölçülmez. Önceki erken doğum, düzenli kasılma, aşağı baskı veya başka riskler varsa değerlendirme yapılır.
Son üç ay
Doğuma yaklaşıldıkça bebeğin gelişimi ve duruşu, plasentanın yeri, miyomun doğum kanalına etkisi ve doğum sonrası kanama riski birlikte değerlendirilir. Rahmin alt bölümündeki miyomlar doğum planı açısından yeniden ölçülür.
Miyomun gebelik boyunca büyümüş olması tek başına sezaryen kararı verdirmez. Güncel ultrason bulguları ve gebeliğin genel seyri esas alınır.
Miyomun yeri gebelik takibini nasıl değiştirir?
Miyomun yerleşimi, boyutundan bağımsız olarak klinik önemini değiştirebilir. Küçük bir miyom gebelik kesesine, plasentaya veya rahim ağzına yakınsa daha dikkatli izlenebilir. Buna karşılık daha büyük bir miyom rahmin dışına doğru büyüyor ve şikâyet oluşturmuyorsa gebeliği belirgin biçimde etkilemeyebilir.
Rahim boşluğuna uzanan miyomlar
Submukozal miyomlar rahim boşluğuna doğru büyür ve gebelik kesesinin yerleştiği alanı etkileyebilir. Kanama ve gebelik kaybıyla ilişkileri diğer yerleşimlere göre daha belirgin olabilir.
Rahim kasındaki miyomlar
İntramural miyomlar rahim kasının içinde bulunur. Büyük olduklarında rahim boşluğuna baskı yapabilir, plasentaya yakın yerleşebilir veya doğumdan sonra rahmin kasılmasını etkileyebilir.
Rahmin dışına doğru büyüyen miyomlar
Subserozal miyomlar rahim boşluğunu çoğunlukla bozmaz. Büyük olduklarında ağrı, karında dolgunluk, mesane veya bağırsak basısı oluşturabilir.
Miyomun yerleşimi, takip sıklığını ve doğum planını belirleyen temel özelliklerden biridir.
Hangi miyomlar daha yakından izlenir?
| Takipte önem taşıyan bulgu | Takip planına olası etkisi |
|---|---|
| Büyük veya çok sayıda miyom | Bebeğin büyümesi, rahim hacmi ve doğum kanalı açısından ek ultrason gerekebilir |
| Plasentaya yakın miyom | Plasentanın görünümü, bebeğin gelişimi ve kanama belirtileri izlenir |
| Rahmin alt bölümündeki miyom | Bebeğin duruşu ve doğum kanalının açıklığı doğuma yakın yeniden değerlendirilir |
| Tekrarlayan ağrı veya vajinal kanama | Miyom dışındaki gebelik sorunları da dışlanarak yakın klinik değerlendirme yapılır |
| Önceki erken doğum veya plasenta sorunu | Mevcut gebeliğin bulgularına göre kişisel takip planı oluşturulur |
| Önceden miyom ameliyatı | Ameliyat raporuna göre rahim duvarı ve doğum şekli ayrıca değerlendirilir |
Bu özelliklerden birinin bulunması komplikasyon gelişeceğini göstermez. Takibin amacı yalnız risk sıralaması yapmak değil, gebeliğin seyrinde anlamlı bir değişiklik oluşursa bunu erken fark etmektir.
Bebek, plasenta ve rahim ağzı nasıl izlenir?
Bebeğin gelişimi
Büyük veya çok sayıda miyom bulunduğunda karından yapılan rahim ölçümü bebeğin büyümesini doğru göstermeyebilir. Bu durumda bebeğin baş, karın ve uyluk kemiği ultrasonla ölçülür; tahmini ağırlık ve amniyon sıvısı değerlendirilir.
Bebeğin büyümesi normal, suyu yeterli ve başka bir risk yoksa sık ultrason gerekmez. Gelişme geriliği şüphesinde kontroller belirli aralıklarla tekrarlanır ve gerektiğinde göbek kordonu kan akımı Doppler ultrasonla incelenir.
Plasentayla ilişki
Plasentaya yakın miyomlarda plasentanın rahim duvarına tutunduğu alan, bebeğin gelişimi ve amniyon sıvısı izlenir. Plasenta ile miyomun aynı bölgede bulunması tek başına gebeliğin kötü ilerleyeceğini göstermez.
Vajinal kanama, sürekli karın ağrısı veya rahimde sertleşme gelişirse kanamanın miyoma bağlı olduğu varsayılmadan plasenta, rahim ağzı ve bebeğin durumu değerlendirilir.
Rahim ağzı ve erken doğum bulguları
Miyomu olan her gebede rahim ağzı kısalması görülmez. Rahim ağzı uzunluğu önceki erken doğum öyküsü, düzenli kasılmalar, bel ağrısı, aşağı baskı, su gelmesi ve ultrason bulgularına göre ölçülür.
Yalnız miyom bulunduğu için yatak istirahati veya erken doğumu önleyen ilaç başlanmaz. Tedavi, erken doğuma ait gerçek bir klinik bulgu saptandığında planlanır.
Gebelikte miyom ağrısı ve dejenerasyon
Miyomun kanlanması büyümesine yetişemediğinde dejenerasyon gelişebilir. Ağrı çoğunlukla miyomun bulunduğu bölgede hissedilir, dokunmakla artabilir ve bazen ateş veya bulantıyla birlikte görülebilir.
Gebelikteki her karın ağrısı miyoma bağlanmamalıdır. Düşük, erken doğum, plasentanın erken ayrılması, apandisit, böbrek taşı, idrar yolu enfeksiyonu ve yumurtalık sorunları da benzer yakınmalara yol açabilir.
Hafif ağrılarda dinlenme, yeterli sıvı alma ve hekimin gebelik haftasına uygun gördüğü ağrı tedavisi kullanılabilir. İbuprofen, naproksen ve diklofenak gibi ilaçlar gebelikte doktor önerisi olmadan alınmamalıdır. Özellikle 20. haftadan sonra bu ilaçların kullanımı bebeğin böbrekleri ve amniyon sıvısı açısından risk oluşturabilir.
Ağrı çok şiddetliyse, ağızdan sıvı alınamıyorsa, ateş eşlik ediyorsa veya erken doğumla karışıyorsa hastanede değerlendirme gerekebilir.
Miyom gebelik risklerini artırır mı?
Miyomu olan gebelerin çoğunda bebek sağlıklı gelişir. Bununla birlikte büyük, çok sayıda, rahim boşluğunu bozan veya rahmin alt bölümünde bulunan miyomlar bazı gebelik sorunlarının olasılığını artırabilir.
- Gebelik kaybı ve gebelik sırasında kanama
- Erken doğum
- Bebeğin makat veya yan durması
- Sezaryen gereksiniminin artması
- Plasentayla ilişkili sorunlar
- Doğum sonrası rahmin yeterince kasılamaması ve kanama
Risk artışı, bu sorunların mutlaka gelişeceği anlamına gelmez. Erken gebelik kayıplarının önemli bir bölümü embriyodaki kromozom sorunlarına bağlıdır; miyom görülmesi kaybın kesin nedenini göstermez.
Gebelikte miyom ameliyatı yapılır mı?
Gebelik sırasında miyomlar çoğunlukla ameliyat edilmez. Gebe rahmin kanlanması arttığı için miyom ameliyatı yoğun kanama, gebelik kaybı ve erken doğum riski taşıyabilir.
Kontrol edilemeyen ağrı, saplı miyomun dönmesi, çevre organlara ciddi baskı veya tanının netleştirilememesi gibi nadir durumlarda cerrahi düşünülebilir. Karar gebelik haftası, miyomun yeri, anne sağlığı ve ameliyattan beklenen yarara göre verilir.
Gebelik sonrasında ameliyat gerekirse yöntem miyomun rahimdeki yerine göre seçilir. Miyom ameliyatı yöntemleri, rahim boşluğuna uzanan ve rahim kası ya da dış yüzeyde bulunan miyomlarda farklıdır.
Doğum şekli nasıl belirlenir?
Miyom normal doğuma kesin engel değildir. Miyomu olan birçok kadın vajinal doğum yapabilir. Doğum şekli miyomun varlığına değil, doğum kanalına etkisine, bebeğin duruşuna, plasentanın yerine ve gebeliğin diğer bulgularına göre belirlenir.
Rahmin alt bölümünde doğum kanalını kapatan miyom, bebeğin yan veya makat durması, plasentanın rahim ağzını kapatması ya da başka bir doğum engeli varsa sezaryen gerekebilir. Doğum planı doğuma yakın haftalarda güncel ultrason bulgularıyla oluşturulur.
Sezaryen sırasında miyom alınır mı?
Sezaryen sırasında miyomların rutin olarak alınması gerekmez. Rahmin kanlanması yüksek olduğu için miyomun çıkarılması kanama riskini artırabilir. Saplı, rahmin dışına doğru büyüyen veya bebeğin çıkarılmasını engelleyen bazı miyomlar seçilmiş durumlarda alınabilir.
Önceden miyom ameliyatı geçiren gebeler
Önceki ameliyat raporunda miyomun çıkarıldığı yer, rahim kasındaki kesinin derinliği ve rahim boşluğuna girilip girilmediği incelenir. Her miyom ameliyatından sonra sezaryen gerekmez; doğum şekli cerrahinin gerçek kapsamına göre belirlenir.
Doğumdan sonra miyom takibi
Doğumdan sonra rahim küçülürken miyomların bir bölümü de küçülebilir. Bu nedenle gebelikte görülen ve sorun oluşturmayan miyom için doğumdan hemen sonra ameliyat kararı verilmez.
Rahim gebelik öncesi boyutuna yaklaştıktan sonra ultrason yapılabilir. Miyom takibi güncel boyutu, kanama, kansızlık, ağrı, bası şikâyeti ve yeni gebelik planı birlikte değerlendirilir.
Hangi belirtilerde kontrol tarihi beklenmemeli?
- Şiddetli veya giderek artan karın ve kasık ağrısı
- Vajinal kanama veya su gelmesi
- Düzenli rahim kasılmaları ve aşağı doğru baskı
- Ateş, titreme, bulantı veya kusma
- Bayılma, belirgin halsizlik veya idrar yapamama
- Hareketlerin hissedildiği haftalarda bebeğin hareketlerinde belirgin azalma
Bu belirtiler yalnız miyoma bağlı olmayabilir. Plasenta, rahim ağzı, idrar yolları, bağırsaklar ve bebeğin durumu birlikte değerlendirilmelidir.
Gebelikte miyom hakkında sık sorulan sorular
Gebelikte miyom kaç santim olursa risklidir?
Herkes için geçerli tek bir santimetre sınırı yoktur. Boyut büyüdükçe bazı riskler artabilir; ancak küçük bir miyom plasentaya, rahim boşluğuna veya doğum kanalına yakınsa daha önemli olabilir.
Miyomu olan gebe ne sıklıkla ultrasona girmeli?
Kontrol sıklığı miyomun boyutu, sayısı, yeri, plasentayla ilişkisi ve bebeğin gelişimine göre belirlenir. Küçük ve belirtisiz miyomlarda rutin gebelik takibi yeterli olabilir.
Gebelikte miyom bebeğe zarar verir mi?
Miyomu olan gebelerin çoğunda bebek sağlıklı gelişir. Büyük, çok sayıda veya uygun olmayan yere yerleşen miyomlar büyüme, plasenta, erken doğum ve bebeğin duruşuyla ilgili riskleri artırabilir.
Miyomu olan herkes sezaryen olur mu?
Hayır. Miyom doğum kanalını kapatmıyor, bebek baş aşağı duruyor ve başka bir doğum engeli bulunmuyorsa vajinal doğum mümkün olabilir.
Gebelikte miyom ameliyatı zorunlu olur mu?
Çok nadiren cerrahi gerekir. Kontrol edilemeyen ağrı, saplı miyomun dönmesi, çevre organlara ciddi baskı veya tanının belirsiz kalması gibi durumlarda ameliyat değerlendirilebilir.
