HPV aşısı kız ve erkek çocuklarına, kadınlara ve erkeklere uygulanabilir. Aşıya 9 yaşından itibaren başlanabilir; en yüksek koruyuculuk HPV ile karşılaşmadan önce aşı tamamlandığında elde edilir. Bu nedenle rutin aşılama için 11–12 yaş öne çıksa da 9–14 yaş aralığı aşıya başlamak için uygun dönemdir.
Daha önce aşılanmamış veya dozları eksik kalmış kişilerde aşılama 26 yaşına kadar tamamlanır. Yirmi yedi ile 45 yaş arasında ise aşı herkese rutin olarak önerilmez; kişinin önceki dozları, yeni HPV enfeksiyonuyla karşılaşma ihtimali ve sağlık durumu değerlendirilerek ortak karar verilir. HPV pozitifliği, genital siğil veya anormal smear sonucu aşı olmaya kesin engel değildir; ancak aşı mevcut enfeksiyonu ve hücre değişikliğini tedavi etmez.
HPV aşısı nedir ve hangi hastalıklara karşı korur?
HPV aşısı, insan papilloma virüsünün belirli tiplerine karşı bağışıklık oluşturur. Canlı virüs içermez, HPV enfeksiyonuna neden olmaz ve kişinin vücudunda bulunan HPV’yi çoğaltmaz. Dokuzlu aşı HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 ve 58 tiplerine karşı koruma sağlar. HPV 6 ve 11 genital siğillerin büyük bölümüyle; diğer tipler ise rahim ağzı başta olmak üzere vulva, vajina, penis, anüs ve ağız-boğaz bölgesindeki bazı kanserlerle ilişkilidir.
Aşı, bu hastalıkların tamamını yüzde yüz önleyen bir tedavi değildir ve aşıda bulunmayan HPV tiplerine karşı koruma sağlamaz. Buna rağmen özellikle genç yaşta tamamlanan aşılama, HPV ile ilişkili kanser öncüsü hücre değişikliklerinin ve genital siğillerin görülme riskini belirgin biçimde azaltır. Aşılanan kadınların da yaşlarına ve önceki sonuçlarına uygun rahim ağzı taramalarını sürdürmesi gerekir.
HPV aşısı kimlere yapılır?
HPV aşısı 9 yaşından itibaren kız ve erkek çocuklarına uygulanabilir. Daha önce aşılanmamış gençler, dozlarını tamamlamayanlar, uygun yaştaki HPV pozitif kişiler, genital siğil geçirenler ve anormal smear sonucu bulunanlar da aşı olabilir. Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde aşının oluşturduğu yanıt daha düşük olabilse de aşılama önemini korur ve doz sayısı buna göre düzenlenir.
Cinsel ilişkinin başlamış olması aşının yararsız olduğu anlamına gelmez. Kişi daha önce bir HPV tipiyle karşılaşmış olsa bile dokuzlu aşının kapsadığı diğer tiplerle karşılaşmamış olabilir. Bununla birlikte aşının en yüksek yararı virüsle karşılaşmadan önce elde edilir; bu nedenle çocukluk ve erken ergenlik dönemindeki aşılama yetişkin yaşta yapılan aşılamadan daha etkilidir.
HPV aşısına kaç yaşında başlanır?
Aşıya 9 yaşından itibaren başlanabilir ve rutin aşılama için 11–12 yaş önerilir. Bu yaşların seçilmesi çocuğun cinsel yaşamıyla ilgili bir değerlendirme değildir. Amaç HPV ile karşılaşma ihtimali oluşmadan önce bağışıklık geliştirmek ve daha güçlü bağışıklık yanıtından yararlanmaktır. İlk dozun 15. yaş gününden önce yapılıp yapılmaması, uygulanacak doz sayısını belirleyen temel noktadır.
HPV aşısı kaç doz yapılır?
Doz sayısı kişinin aşıya başladığı yaşa ve bağışıklık durumuna göre belirlenir. İlk doz 15 yaşından önce yapılırsa çoğu kişide iki doz, 15 yaşında veya daha sonra yapılırsa üç doz uygulanır. Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde başlangıç yaşı 15’in altında olsa bile üç dozluk şema kullanılır.
Dokuz ile 14 yaş arasında iki doz
İlk doz 15. yaş gününden önce yapıldığında ikinci doz 6–12 ay sonra uygulanır. İki doz arasında beş aydan daha kısa süre kalmışsa bağışıklamanın tamamlanması için üçüncü doz gerekir. Uygun aralıklarla yapılmış iki doz varsa seriye ek doz eklenmez.
On beş yaş ve sonrasında üç doz
İlk doz 15 yaşında veya daha sonra yapılıyorsa aşı genellikle başlangıç, 1–2. ay ve 6. ay olmak üzere üç doz uygulanır. Dozların tam günü kullanılan ürünün bilgisine ve önceki aşı tarihlerine göre düzenlenir. Dozlardan biri gecikirse seriye baştan başlanmaz; eksik doz uygun zamanda tamamlanır.
Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde üç doz
HIV enfeksiyonu, organ nakli, bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar ve bazı kanser tedavileri aşıya verilen yanıtı azaltabilir. Yaşa göre aşılama uygun bulunduğunda bu kişilerde ilk doz 15 yaşından önce yapılmış olsa bile üç dozluk takvim uygulanır. Aşı tarihi kullanılan ilaçlara ve planlanan tedavilere göre hekim tarafından düzenlenebilir.
Yirmi yedi ile 45 yaş arasında HPV aşısı yapılır mı?
Yirmi yedi ile 45 yaş arasındaki herkese rutin HPV aşısı yapılması önerilmez. Bu yaş grubunda daha önce yeterince aşılanmamış kişiler için yeni bir cinsel partner olasılığı, önceki aşılar, bağışıklık durumu ve kişinin aşıdan beklentisi birlikte değerlendirilir. Uzun süredir karşılıklı tek eşli ilişkide olan bir yetişkinin yeni HPV enfeksiyonuyla karşılaşma ihtimali daha düşük olabilir; yeni bir ilişki ihtimali bulunan kişide ise aşının sağlayacağı ek yarar daha fazla olabilir.
Bu yaş grubunda aşı mevcut HPV enfeksiyonunu temizlemez ve daha önce oluşmuş rahim ağzı hücre değişikliğini geriletmez. Ama kişi dokuzlu aşının kapsadığı bütün HPV tipleriyle karşılaşmış olmayabileceği için yeni enfeksiyonlara karşı koruma sağlayabilir. Karar verilirken HPV testi yaptırarak aşıdan yarar görülüp görülmeyeceğini belirlemek mümkün değildir; aşı öncesinde rutin HPV testi istenmez.
Kırk beş yaşından sonra HPV aşısı yapılır mı?
Mevcut ürün ruhsatları ve erişkin aşılama önerileri çoğunlukla 45 yaşa kadar olan dönemi kapsar. Kırk beş yaşından sonra kullanım için standart bir rutin öneri bulunmaz ve yarara ilişkin veriler daha sınırlıdır. Bu yaşın üzerinde aşı düşünülüyorsa ürünün ruhsatı, kişinin önceki dozları ve yeni HPV enfeksiyonuyla karşılaşma ihtimali ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
HPV aşısı erkeklere neden yapılır?
HPV aşısı erkek çocuklarına ve erkek yetişkinlere de uygulanabilir. Erkeklerde genital siğillerin yanı sıra HPV ile ilişkili penis, anüs ve ağız-boğaz bölgesi kanserlerinin önlenmesine yardımcı olur. Erkeklerin aşılanması yalnız partnerlerini korumaya yönelik değildir; kişinin kendi HPV kaynaklı hastalık riskini de azaltır. Doz sayısı kadınlarda olduğu gibi aşıya başlama yaşına ve bağışıklık durumuna göre belirlenir.
Aşı dozları gecikirse veya farklı aşı kullanılmışsa ne yapılır?
İkinci veya üçüncü dozun gecikmesi aşı serisinin geçersiz olduğu anlamına gelmez ve seri baştan başlatılmaz. Önceki dozun tarihi ile kullanılan aşının adı mümkünse aşı kartından veya sağlık kayıtlarından kontrol edilerek eksik doz tamamlanır. Daha önce ikili veya dörtlü HPV aşısıyla önerilen seriyi tamamlayan kişilere yalnız dokuzlu aşıya geçmek amacıyla rutin olarak yeniden seri uygulanmaz.
HPV pozitifliği, genital siğil veya anormal smear aşıya engel mi?
HPV pozitifliği, genital siğil geçirmiş olmak veya smear sonucunda hücre değişikliği bulunması aşıya kesin engel değildir. Aşı mevcut virüsü, siğili ya da hücre değişikliğini tedavi etmez; kişinin henüz karşılaşmadığı aşı kapsamındaki HPV tiplerine karşı koruma sağlayabilir. HPV pozitifliğinde takip virüsün tipine, smear sonucuna ve önceki testlere göre sürdürülür ve aşı bu kontrollerin yerini tutmaz.
Anormal smear sonucunda gerekli kontrol, kolposkopi veya biyopsi aşıdan bağımsız olarak yapılır. Rahim ağzındaki hücre değişiklikleri tedavi edilmiş olsa bile önerilen HPV ve smear kontrollerine devam edilir.
LEEP veya konizasyon sonrası HPV aşısı yapılır mı?
CIN 2 veya daha ileri hücre değişikliği nedeniyle LEEP ya da konizasyon uygulanacak ve daha önce aşılanmamış kişilerde yaşa uygun HPV aşısı önerilebilir. Yirmi yedi ile 45 yaş arasında ek yarar ortak kararla değerlendirilir. Aşı çıkarılan dokuyu tedavi etmez; ancak cerrahi tedavi çevresinde yapılan aşılama, uygun kişilerde yüksek dereceli HPV ile ilişkili hücre değişikliklerinin tekrarlama riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
HPV aşısından önce test veya muayene gerekir mi?
Aşıdan önce rutin olarak HPV testi, smear testi, antikor testi veya gebelik testi yaptırmak gerekmez. Sağlık personeli önceki aşıları, ciddi alerjileri, kullanılan ilaçları ve gebelik durumunu sorar. Kanama, akıntı, kasık ağrısı veya başka bir şikâyet varsa jinekolojik muayene ayrıca yapılabilir; ancak bu inceleme aşının standart ön koşulu değildir.
Aşılama ile rahim ağzı kanseri taraması birbirinden farklıdır. Tarama zamanı gelmişse HPV ve smear testi aşıdan bağımsız olarak yapılır. Aşı bütün yüksek riskli HPV tiplerini kapsamadığı için aşılanan kadınlar da yaşlarına ve önceki sonuçlarına uygun taramayı sürdürmelidir.
Gebelikte ve emzirme döneminde HPV aşısı yapılır mı?
HPV aşısı gebelik sırasında önerilmez. Aşı serisi devam ederken gebelik oluşursa kalan dozlar gebelik sonrasına bırakılır ve seriye baştan başlanmaz. Gebelik fark edilmeden aşı yapılmışsa gebeliğin sonlandırılması veya özel bir tedavi gerekmez. Aşı öncesinde rutin gebelik testi zorunlu değildir; kişinin hamile olduğunu bilmesi durumunda doz ertelenir.
Emzirme HPV aşısına engel değildir ve gebelikte ertelenen dozlar doğumdan sonra emzirme devam ederken tamamlanabilir. Gebelik sırasında HPV sonucu pozitifse HPV takibi smear sonucu, önceki testler ve gebelik haftasına göre sürdürülür; gebelik kontrolleri ise bundan ayrı olarak olağan biçimde devam eder.
HPV aşısı kısırlık yapar mı?
HPV aşısının yumurtalık yetmezliğine veya infertiliteye neden olduğunu gösteren güvenilir bilimsel kanıt bulunmamaktadır. HPV ile ilişkili yüksek dereceli rahim ağzı hücre değişiklikleri bazen LEEP veya konizasyon gibi işlemler gerektirebilir. Bu nedenle aşılama, HPV kaynaklı hastalıkları azaltarak üreme sağlığını dolaylı biçimde koruyan önlemlerden biridir.
HPV aşısının yan etkileri ve uygulanmadığı durumlar
Aşıdan sonra en sık enjeksiyon yapılan kolda ağrı, kızarıklık, şişlik, baş ağrısı, halsizlik, hafif ateş, bulantı ve kas-eklem ağrısı görülür. Bu şikâyetler çoğunlukla kısa sürer. Özellikle ergenlerde enjeksiyon sonrasında bayılma olabileceği için aşı oturur veya yatar pozisyonda yapılmalı ve kişi yaklaşık 15 dakika gözlenmelidir.
Önceki HPV aşısından sonra ağır alerjik reaksiyon gelişmişse veya aşının bileşenlerinden birine karşı ciddi alerji varsa aynı aşı uygulanmaz. Dokuzlu aşıda ciddi maya alerjisi ayrıca dikkate alınır. Orta veya ağır seyreden ateşli hastalıkta aşı iyileşme sonrasına ertelenebilir; hafif nezle ve düşük ateş çoğunlukla aşıya engel değildir. Nefes darlığı, yüzde veya boğazda şişme ve yaygın kurdeşen gelişmesi acil yardım gerektirir.
HPV aşısı diğer aşılarla aynı gün yapılır mı ve ne kadar korur?
HPV aşısı gerekli olduğunda diğer aşılarla aynı gün, farklı enjeksiyon bölgelerine uygulanabilir. Tamamlanmış aşı serisinden sonra rutin hatırlatma dozu önerilmez. Uzun dönem takipleri korumanın devam ettiğini göstermektedir; yine de aşı tüm HPV tiplerini kapsamadığından cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunma önlemleri ve rahim ağzı taraması önemini korur.
HPV aşısı hakkında sık sorulan sorular
Cinsel ilişki başlamışsa HPV aşısı için geç kalınmış olur mu?
Hayır. Aşıdan sağlanacak yarar HPV ile karşılaşma olasılığı arttıkça azalabilir; ancak kişi aşıda bulunan bütün HPV tipleriyle karşılaşmış olmayabilir. Yaşa uygun aşılama kararı önceki dozlara ve kişisel duruma göre verilir.
HPV testi negatifse aşı yapılır mı?
Evet. HPV negatifliği aşıya engel değildir ve aşıdan önce rutin HPV testi yapılması gerekmez. Negatif sonuç yalnız testte araştırılan tiplerin o anda saptanmadığını gösterir.
HPV testi pozitifse aşı fayda sağlar mı?
Aşı mevcut enfeksiyonu tedavi etmez; kişinin henüz karşılaşmadığı aşı kapsamındaki diğer HPV tiplerine karşı koruma sağlayabilir. Pozitif sonuç için gereken kontrol ve tedaviler ayrıca sürdürülür.
Tek doz HPV aşısı yeterli mi?
Bazı ülkelerin halk sağlığı programlarında tek doz şemaları bulunabilir. Bireysel uygulamada kullanılan ürünün ruhsatı ve geçerli ulusal öneri esas alınır; iki veya üç dozluk seri planlandıysa eksik dozlar tamamlanır.
İkinci veya üçüncü doz gecikirse ilk doz tekrarlanır mı?
Hayır. Aşı serisine baştan başlanmaz. Önceki dozlar geçerli kabul edilir ve eksik doz uygun zamanda tamamlanır.
HPV aşısı genital siğili geçirir mi?
Hayır. Aşı var olan siğili tedavi etmez. Siğil için gerekli muayene ve tedavi ayrıca yapılırken aşı, karşılaşılmamış HPV tiplerine karşı koruma sağlayabilir.
Adetliyken HPV aşısı yapılır mı?
Evet. Adet kanaması HPV aşısına engel değildir. Orta veya ağır ateşli hastalık gibi aşıyı ertelemeyi gerektirebilecek başka bir durum yoksa doz uygulanabilir.
HPV aşısı doğum kontrolü sağlar mı?
Hayır. HPV aşısı gebeliği önlemez ve HPV dışındaki cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.
