HPV, insan papilloma virüsünün kısaltmasıdır. Cilt ve mukozaları etkileyebilen çok sayıda HPV tipi vardır. Enfeksiyon oldukça yaygındır ve çoğu kişide herhangi bir belirti oluşturmaz. Bu nedenle kişi HPV taşıdığını bilmeden virüsü başkasına aktarabilir.
HPV tiplerinin tamamı aynı özelliğe sahip değildir. Bazı düşük riskli tipler genital siğillerle ilişkilidir. Yüksek riskli HPV tiplerinin uzun süre kalıcı olması ise rahim ağzındaki hücrelerde değişikliklere yol açabilir.
HPV pozitifliği tek başına kanser anlamına gelmez. Sonucun nasıl değerlendirileceği; saptanan HPV tipi, smear sonucu, yaş, önceki HPV testleri ve varsa daha önce yapılan kolposkopi veya biyopsilerin sonuçlarına göre değişir.
HPV nedir?
HPV tek bir virüs değil, 200 civarında tipi bulunan geniş bir virüs grubudur. Bu tiplerin bir bölümü cildi, bir bölümü genital bölge, ağız ve diğer mukozaları etkileyebilir.
Genital bölgeyi etkileyen HPV tipleri oluşturdukları sağlık riskine göre düşük ve yüksek riskli olarak sınıflandırılır.
Düşük riskli HPV tipleri daha çok genital siğiller gibi iyi huylu değişikliklerle ilişkilidir. HPV 6 ve HPV 11 genital siğillerle en sık ilişkilendirilen tipler arasındadır.
Yüksek riskli HPV tipleri ise enfeksiyon uzun süre kalıcı olduğunda rahim ağzı başta olmak üzere bazı dokularda kanser öncüsü hücresel değişikliklere yol açabilir. HPV 16 ve HPV 18 bu gruptaki en önemli tipler arasındadır.
HPV kendiliğinden geçer mi?
HPV enfeksiyonlarının büyük bölümü bağışıklık sistemi tarafından kontrol edilir. Çoğu kişide enfeksiyon herhangi bir sağlık sorununa yol açmadan zaman içinde saptanamaz hâle gelir.
HPV enfeksiyonlarının yaklaşık 10’da 9’u iki yıl içinde saptanamaz hâle gelir. Asıl önem taşıyan durum, özellikle yüksek riskli HPV tiplerinin uzun süre devam etmesidir.
Bağışıklık sistemini baskılayan bazı hastalıklar veya tedaviler HPV’nin kalıcı olma ihtimalini artırabilir. Sigara kullanımı da yüksek riskli HPV enfeksiyonunun kalıcılığı ve rahim ağzındaki hücresel değişikliklerin ilerlemesi açısından olumsuz bir faktördür.
HPV nasıl bulaşır?
HPV’nin temel bulaşma yolu yakın cilt ve mukoza temasıdır. Vajinal, anal veya oral cinsel temas sırasında bulaşabilir. Virüsün geçmesi için mutlaka tam bir cinsel birleşme olması gerekmez; genital bölgelerin yakın cilt teması da bulaş için yeterli olabilir.
HPV taşıyan kişinin genital siğili veya başka bir belirtisi bulunması gerekmez. Belirti göstermeyen kişiler de virüsü aktarabilir.
Bu nedenle HPV testinin pozitif çıkması enfeksiyonun ne zaman veya kimden bulaştığını göstermez. HPV daha önce edinilmiş olabilir ve yıllar sonra yapılan bir testte yeniden saptanabilir.
Prezervatif HPV’den tamamen korur mu?
Prezervatif kullanımı HPV bulaşma riskini azaltabilir ancak tam koruma sağlamaz. HPV, prezervatifin kapatmadığı genital cilt bölgelerinde de bulunabilir. Bununla birlikte düzenli ve doğru prezervatif kullanımı bulaş riskini azaltan önlemlerden biridir.
HPV belirtileri nelerdir?
HPV enfeksiyonu çoğu kişide belirti oluşturmaz. Özellikle yüksek riskli HPV tipleri uzun süre herhangi bir şikâyet oluşturmadan bulunabilir. Bu nedenle HPV taşıyıp taşımadığınızı yalnız belirtilere bakarak anlamak mümkün değildir.
Belirti oluşturan düşük riskli HPV tiplerinde en sık karşılaşılan bulgulardan biri genital siğildir.
Genital siğiller:
- Tek veya çok sayıda olabilir.
- Düz veya kabarık görünebilir.
- Küçük başlayıp zamanla büyüyebilir.
- Kümelenerek karnabahar benzeri görünüm oluşturabilir.
- Vulva, vajina çevresi, penis veya anüs çevresinde görülebilir.
- Bazen kaşıntı, tahriş veya rahatsızlık oluşturabilir.
Genital siğillerin büyük bölümü düşük riskli HPV tipleriyle ilişkilidir. Genital siğil bulunması kişinin rahim ağzı kanseri olduğu anlamına gelmez.
Kadınlarda HPV belirtileri nelerdir?
Kadınlarda HPV çoğunlukla sessiz seyreder. Özellikle yüksek riskli HPV enfeksiyonlarında dışarıdan görülebilen bir belirti bulunmayabilir.
İlişki sonrası kanama, düzensiz vajinal kanama, ağrı veya anormal akıntı doğrudan “HPV belirtisi” olarak kabul edilmemelidir. Bu yakınmaların HPV dışındaki birçok nedeni olabilir ve jinekolojik değerlendirme gerektirir.
Rahim ağzındaki HPV enfeksiyonunun oluşturduğu riski değerlendirmede belirtilerden çok tarama sonuçları önemlidir. HPV ve smear testi bu amaçla kullanılan temel değerlendirmeler arasındadır.
Erkeklerde HPV belirtileri nelerdir?
Erkeklerde de HPV çoğu zaman belirti vermez. Belirti geliştiğinde penis, kasık veya anüs çevresinde genital siğiller görülebilir. HPV’nin bazı yüksek riskli tipleri erkeklerde penis, anüs ve ağız-boğaz bölgesindeki bazı kanserlerle de ilişkilidir.
Erkeklerde genel toplum için önerilen rutin bir HPV tarama testi bulunmamaktadır. Genital bölgede siğil, olağandışı lezyon veya başka bir belirti fark edilmesi durumunda muayene gerekir.
Düşük riskli ve yüksek riskli HPV arasındaki fark nedir?
HPV tiplerinin sağlık açısından taşıdığı risk aynı değildir.
Düşük riskli HPV: Daha çok genital siğillere ve iyi huylu hücresel değişikliklere yol açar. Bu gruptaki HPV tipleri serviks kanserinin başlıca nedeni değildir.
Yüksek riskli HPV: Enfeksiyon kalıcı hâle geldiğinde rahim ağzı hücrelerinde kanser öncüsü değişikliklere ve zaman içinde kansere yol açabilir.
HPV 16 ve HPV 18 yüksek riskli tipler arasında en önemlilerindendir ve dünya genelinde rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık yüzde 70’i bu iki HPV tipiyle ilişkilidir.
HPV 16 ve HPV 18 pozitifliği ne anlama gelir?
HPV 16 ve HPV 18, rahim ağzı kanseri açısından yüksek riskli HPV tipleridir. Pozitif sonuç, alınan örnekte bu HPV tiplerinden birinin saptandığını gösterir; kanser tanısı anlamına gelmez.
Ancak bu tipler diğer birçok HPV tipine göre daha yüksek risk taşıdığı için takip planını değiştirebilir.
Türkiye’deki ulusal serviks kanseri tarama algoritmasında HPV 16 veya HPV 18 pozitif saptanan kadınlar ileri değerlendirme ve kolposkopi için ilgili merkeze yönlendirilir.
HPV sonucunuz pozitifse test sonucunun nasıl değerlendirildiğini HPV pozitif sonuç yazısında daha ayrıntılı inceleyebilirsiniz.
HPV pozitif olmak kanser olduğunuz anlamına gelir mi?
Hayır. HPV pozitifliği test yapılan örnekte virüsün saptandığını gösterir. Tek başına kanser veya kanser öncüsü lezyon tanısı değildir.
HPV enfeksiyonu son derece yaygındır ve enfeksiyonların büyük bölümü ciddi bir sağlık sorununa neden olmadan zaman içinde kontrol altına alınır.
Rahim ağzı kanseri açısından önemli olan, yüksek riskli HPV enfeksiyonunun uzun süre devam etmesi ve rahim ağzındaki hücrelerde zaman içinde değişiklik gelişmesidir. Bu süreç genellikle yıllar içinde oluşur.
Düzenli taramanın amacı bu hücresel değişiklikleri kanser gelişmeden önce belirlemek ve gerektiğinde tedavi etmektir.
HPV testi ne zaman yapılır?
HPV-DNA testi rahim ağzı kanseri taramasında kullanılan temel yöntemlerden biridir.
Türkiye’deki ulusal tarama programında 30–65 yaş arasındaki kadınlara 5 yılda bir HPV-DNA testi uygulanmaktadır.
Ancak daha önce anormal HPV veya smear sonucu bulunan, rahim ağzında hücresel değişiklik saptanan, bağışıklık sistemini etkileyen bazı hastalıkları bulunan veya tedavi görmüş kişilerde takip aralığı rutin tarama programından farklı olabilir.
Bu nedenle daha önce anormal sonucu bulunan kişilerin yalnızca yaşa göre belirlenen rutin tarama süresini beklemesi doğru olmayabilir.
HPV pozitif çıkarsa ne yapılır?
HPV pozitifliği tek başına acil veya kanser anlamına gelen bir sonuç değildir. Ancak sonucun hangi HPV tipine ait olduğu ve rahim ağzı hücrelerinde değişiklik bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.
Takip planında şu bilgiler birlikte ele alınır:
- Saptanan HPV tipi
- Smear veya sitoloji sonucu
- Önceki HPV testleri
- Önceki smear sonuçları
- Daha önce yapılan kolposkopi veya biyopsiler
- Yaş ve kişisel sağlık öyküsü
Türkiye’deki ulusal tarama yaklaşımında HPV 16 veya HPV 18 pozitifliği ileri değerlendirme ve kolposkopiye yönlendirme gerektirir.
HPV 16 ve 18 dışındaki yüksek riskli tiplerde ise sitoloji sonucu önem kazanır. Sitoloji normal olduğunda belirli hastalarda bir yıl sonra HPV testinin tekrarı planlanabilir; anormal sitoloji veya devam eden HPV pozitifliğinde kolposkopi gerekebilir.
Smear raporunda ASC-US, LSIL veya HSIL gibi ifadeler bulunuyorsa smear testi sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.
Daha ayrıntılı rahim ağzı incelemesi gereken kişilerde kolposkopi yapılabilir.
HPV’nin tedavisi var mı?
HPV virüsünü doğrudan vücuttan ortadan kaldıran özel bir antiviral ilaç bulunmamaktadır. Tedavi HPV’nin oluşturduğu probleme göre planlanır.
Genital siğiller ilaçla veya uygun girişimsel yöntemlerle tedavi edilebilir. Rahim ağzında HPV’ye bağlı hücresel değişiklik gelişmişse değişikliğin derecesine göre takip, kolposkopi, biyopsi veya gerekli durumlarda tedavi planlanabilir.
Bu nedenle “HPV pozitif çıktı, hangi ilacı kullanmalıyım?” sorusunun herkes için geçerli tek bir cevabı yoktur. Asıl önemli olan HPV tipinin ve rahim ağzındaki hücresel durumun doğru değerlendirilmesidir.
HPV’den nasıl korunulur?
HPV bulaşma ihtimalini tamamen ortadan kaldıran tek bir yöntem yoktur. Bununla birlikte enfeksiyon ve HPV’ye bağlı hastalıkların riskini önemli ölçüde azaltmak mümkündür.
En etkili koruyucu yöntemlerden biri HPV aşısıdır. Aşı mevcut HPV enfeksiyonunu tedavi etmez ancak kişinin henüz karşılaşmadığı aşı kapsamındaki HPV tiplerine karşı koruma sağlayabilir.
Aşı yaşı ve doz sayısı hakkında ayrıntılı bilgiyi HPV aşısı yazısında bulabilirsiniz.
Prezervatif kullanımı HPV bulaşma ihtimalini azaltabilir ancak tam koruma sağlamaz. Sigara kullanmamak ve önerilen rahim ağzı taramalarını aksatmamak da HPV’ye bağlı ciddi sağlık sorunlarının azaltılması açısından önemlidir.
HPV ile rahim ağzı kanseri arasındaki ilişki nedir?
Rahim ağzı kanserlerinin neredeyse tamamı kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonlarıyla ilişkilidir. Bununla birlikte HPV enfeksiyonu son derece yaygın olmasına rağmen HPV taşıyan kişilerin büyük çoğunluğunda rahim ağzı kanseri gelişmez.
Kanser açısından temel risk, yüksek riskli bir HPV tipinin uzun süre kalıcı olması ve bunun sonucunda rahim ağzı hücrelerinde ilerleyici değişikliklerin gelişmesidir.
Bu nedenle HPV testi, smear ve gerektiğinde kolposkopi birbirinin alternatifi değildir. Kişinin riskine ve test sonuçlarına göre birbirini tamamlayan değerlendirmelerdir.
Gebelikte HPV pozitif çıkarsa ne olur?
HPV pozitifliği gebelik sırasında da saptanabilir. Gebelik, HPV veya anormal smear sonucunun göz ardı edilmesi gerektiği anlamına gelmez. Ancak yapılacak değerlendirmelerin ve işlemlerin zamanlaması gebelik durumuna göre planlanır.
HPV pozitifliği tek başına gebeliğin sonlandırılmasını veya doğum şeklinin değiştirilmesini gerektirmez. Takip planı HPV tipi, smear sonucu ve varsa kolposkopi bulgularına göre oluşturulur.
Gebelik sırasında alınmış pozitif bir testiniz varsa gebelikte HPV pozitifliği hakkındaki ayrıntılı içeriğe bakabilirsiniz.
HPV hakkında sık sorulan sorular
HPV sadece cinsel ilişkiyle mi bulaşır?
Tam cinsel birleşme olması şart değildir. HPV yakın genital cilt temasıyla da bulaşabilir. Vajinal, anal ve oral cinsel temas başlıca bulaş yolları arasındadır.
HPV yıllar sonra pozitif çıkabilir mi?
Evet. HPV’nin ne zaman edinildiği yalnızca test sonucuna bakılarak belirlenemez. Daha önce edinilmiş bir enfeksiyon uzun süre saptanmayabilir veya yıllar sonra yeniden saptanabilir.
HPV pozitifliği eşin aldattığını gösterir mi?
Hayır. HPV testinden enfeksiyonun ne zaman veya hangi partnerden bulaştığını belirlemek mümkün değildir. Yıllar önce edinilmiş bir HPV enfeksiyonu daha sonra saptanabilir. Bu nedenle tek başına pozitif HPV testi sadakatsizlik göstergesi değildir.
Genital siğil varsa kanser riski yüksek midir?
Genellikle hayır. Genital siğillerin büyük bölümü düşük riskli HPV tiplerinden kaynaklanır. Siğil bulunması tek başına kanser veya kanser öncüsü rahim ağzı değişikliği anlamına gelmez.
HPV pozitifken aşı yapılabilir mi?
HPV aşısı mevcut enfeksiyonu tedavi etmez. Ancak kişinin daha önce karşılaşmadığı aşı kapsamındaki diğer HPV tiplerine karşı koruma sağlayabileceği için HPV pozitifliği tek başına aşı yapılmasına engel değildir. Aşı kararı yaş ve kişisel durum dikkate alınarak verilmelidir.
HPV aşısından sonra smear veya HPV testi gerekir mi?
Evet. HPV aşısı rahim ağzı kanseriyle ilişkili HPV tiplerinin önemli bölümüne karşı koruma sağlar ancak bütün yüksek riskli tipleri kapsamaz. Bu nedenle aşı yaptırmış kişilerde de yaşa ve kişisel risk durumuna uygun rahim ağzı taramaları devam eder.
Erkeklerde HPV testi yapılır mı?
Genel toplumdaki erkekler için kadınlardaki rahim ağzı HPV taramasına benzer rutin ve onaylanmış bir HPV tarama testi bulunmamaktadır. Genital siğil veya şüpheli lezyon varsa değerlendirme muayene üzerinden yapılır.
HPV sonucunda önemli olan doğru takip planıdır
HPV son derece yaygın bir enfeksiyondur. Pozitif sonuç tek başına kanser anlamına gelmez ve enfeksiyonların büyük bölümü zaman içinde bağışıklık sistemi tarafından kontrol edilir.
Buna karşılık kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonları düzenli takip edilmelidir. Saptanan HPV tipi, smear sonucu ve önceki kontroller birlikte değerlendirildiğinde hem gereksiz kaygının hem de gerekli incelemelerin gecikmesinin önüne geçilebilir.
