Laparoskopi, infertilite araştırmasında her kadına yapılan rutin bir işlem değildir. Yumurtlama, yumurtalık rezervi, sperm sonucu, rahim yapısı ve tüpler öncelikle daha basit yöntemlerle incelenir. Karın içinde endometriozis, yapışıklık, hidrosalpenks, yumurtalık kisti veya başka bir hastalık şüphesi varsa laparoskopi tanı ve tedavi amacıyla gündeme gelebilir.
İşlem genel anestezi altında, karında açılan küçük kesilerden kamera ile yapılır. Rahmin dış yüzeyi, yumurtalıklar, tüpler ve çevre dokular doğrudan görülür. Gerekirse aynı ameliyatta endometriozis odakları çıkarılabilir, yapışıklıklar ayrılabilir, kist alınabilir veya hasarlı tüpe müdahale edilebilir.
Laparoskopi kararı yalnız gebelik oluşmamasına göre verilmez. Kadının yaşı, infertilite süresi, yumurtalık rezervi, ağrı şikâyeti, ultrason ve rahim filmi sonuçları, önceki ameliyatlar, sperm bulguları ve düşünülen gebelik tedavisi birlikte değerlendirilir. Cerrahinin sağlayacağı yarar, ameliyat riski ve tedavide oluşabilecek zaman kaybından fazla olmalıdır.
İnfertilite araştırmasında laparoskopi herkese yapılır mı?
Hayır. Laparoskopi genel anestezi gerektiren cerrahi bir işlemdir. Bu nedenle infertilite değerlendirmesinin ilk basamağında rutin olarak kullanılmaz.
İlk incelemelerde çoğunlukla adet düzeni ve yumurtlama, yumurtalık rezervi, vajinal ultrason, tüplerin açıklığı, rahim boşluğu ve semen analizi değerlendirilir. Bu testlerde veya hastanın öyküsünde karın içinden kaynaklanan bir sorun düşünülürse laparoskopi eklenebilir.
İlk incelemelerin sırası ve tedavi seçimi, saptanan infertilite nedenine göre değişir. Belirgin bir cerrahi sorun yoksa laparoskopi yapılmadan aşılama veya tüp bebek gibi tedavilere geçilebilir.
İnfertilitede laparoskopi hangi durumlarda düşünülür?
- Şiddetli adet ağrısı, cinsel ilişkide derin ağrı veya uzun süren kasık ağrısı
- Ultrasonda endometriozis veya çikolata kisti görülmesi
- Rahim filminde tüpün uç kısmında tıkanıklık veya tüp çevresinde yapışıklık şüphesi
- Ultrasonda hidrosalpenks görülmesi
- Daha önce dış gebelik, pelvik enfeksiyon veya karın ameliyatı geçirilmesi
- Yumurtalıkta büyüyen, ağrı yapan veya görünümü şüpheli bir kist bulunması
- Rahmin dış yüzeyinde veya duvarında ameliyat gerektirebilecek miyom bulunması
- Tüp bebek öncesinde tedavi edilmesi gereken tüp hastalığı bulunması
- Başka bir nedenle yapılacak laparoskopi sırasında tüplerin kontrol edilmesinin gerekli olması
Bu bulgulardan birinin bulunması doğrudan ameliyat kararı verdirmez. Örneğin ağrı yapmayan küçük bir endometrioma veya tek tüpte görülen şüpheli bir bulgu, kadının yaşı ve yumurtalık rezervi nedeniyle ameliyatsız izlenebilir.
Açıklanamayan infertilitede laparoskopi gerekir mi?
Yumurtlama, semen analizi, rahim yapısı ve tüplerle ilgili temel incelemeler normal olduğu halde gebelik oluşmaması açıklanamayan infertilite olarak adlandırılır. Bu tanının konulması için laparoskopinin normal çıkması şart değildir.
Belirti veya görüntüleme bulgusu olmayan her kadına yalnız gözden kaçmış bir hastalık aramak amacıyla tanısal laparoskopi yapılması önerilmez. Ameliyatın gebelik ihtimaline katkısı sınırlı kalabilir ve daha etkili tedavilerin gecikmesine yol açabilir.
Şiddetli adet ağrısı, cinsel ilişkide ağrı, kronik kasık ağrısı, endometrioma, geçirilmiş pelvik enfeksiyon veya tüp çevresinde yapışıklık şüphesi varsa açıklanamayan infertilite tanısına rağmen laparoskopi düşünülebilir. Bulgular yoksa yaş ve infertilite süresine göre aşılama ya da tüp bebek seçeneği öne çıkabilir.
Endometriozis şüphesinde laparoskopi ne zaman yapılır?
Endometriozis, rahim içini döşeyen dokuya benzeyen hücrelerin rahim dışında bulunmasıdır. Adet ağrısı, cinsel ilişkide derin ağrı, adet döneminde bağırsak veya idrar yakınmaları, kronik kasık ağrısı ve infertilite ile ilişkili olabilir.
Endometriozis tanısı için her zaman laparoskopi gerekmez. Şikâyetler, muayene ve deneyimli ultrason çoğu hastada önemli bilgi sağlar. Derin endometriozis şüphesinde manyetik rezonans görüntüleme kullanılabilir. Görüntülemenin normal olması yüzeysel odakları tamamen dışlamaz; ancak yalnız kesin tanı elde etmek için ameliyat yapılması da doğru değildir.
Görüntülemede belirgin bir bulgu görülmese de şikâyetler devam ediyorsa, ilaç tedavisi uygun değilse veya cerrahiyle düzeltilebilecek bir sorun düşünülüyorsa laparoskopi gündeme gelebilir. Endometriozis tedavisinde ameliyat kararı ağrı, gebelik isteği, hastalığın yeri ve yumurtalık rezervi dikkate alınarak verilir.
Hafif endometriozis ameliyatı gebelik şansını artırır mı?
Laparoskopi sırasında görülen hafif endometriozis odaklarının çıkarılması veya yakılması ve ince yapışıklıkların ayrılması, seçilmiş kadınlarda kendiliğinden gebelik ihtimalini bir miktar artırabilir. Ancak bu yarar her hastada aynı değildir.
Kadının yaşı, yumurtalık rezervi, infertilite süresi, tüplerin durumu, sperm sonucu ve daha önce uygulanan tedaviler birlikte değerlendirilir. Yaşı ilerlemiş veya yumurtalık rezervi düşük bir kadında yalnız hafif endometriozis şüphesi için ameliyat yapmak, daha etkili bir tedaviyi geciktirebilir.
Ameliyat sırasında hastalığın yaygınlığı ve tüplerle yumurtalıkların durumu kaydedilir. Bu bilgiler doğal gebelik için beklenecek süreyi ve sonraki aşamada aşılama ya da tüp bebek gerekip gerekmediğini belirlemeye yardımcı olur.
Derin endometrioziste laparoskopi yapılır mı?
Derin endometriozis bağırsak, mesane, idrar kanalları ve rahmin arkasındaki dokuları etkileyebilir. Şiddetli ağrı, bağırsak veya idrar yolu daralması, büyük kitle ya da organ işlevini etkileyen bir bulgu varsa cerrahi gerekebilir.
Yalnız gebelik şansını artırmak amacıyla her derin endometriozis odağının çıkarılması gerekmez. Bu ameliyatların kanama, organ yaralanması, bağırsak veya idrar yolu işlemi ve yeni yapışıklık oluşması gibi riskleri vardır. Karar ağrının şiddeti, hastanın tercihi, ameliyatın kapsamı ve doğrudan tüp bebeğe geçme seçeneği birlikte konuşularak verilir.
Çikolata kistinde laparoskopi ne zaman yapılır?
Çikolata kisti bulunan her kadına ameliyat yapılmaz. Kistin varlığı tek başına infertilitenin nedeni olmayabilir ve yalnız tüp bebek başarısını artırmak amacıyla rutin olarak çıkarılması önerilmez.
- Şiddetli veya sürekli ağrı bulunması
- Kistin büyümesi ya da görünümünün şüpheli olması
- Tanının kesin olmaması
- Kistin yumurta toplama sırasında foliküllere ulaşmayı engellemesi
- Kistin dönme veya patlama riskinin bulunması
- Doğal gebelik için yumurtalık ve tüp ilişkisinin düzeltilmek istenmesi
Endometrioma ameliyatında sağlam yumurtalık dokusu zarar görebilir ve AMH azalabilir. İki yumurtalıkta kist, düşük rezerv, önceki yumurtalık ameliyatı veya tekrarlayan endometrioma varsa bu risk daha önemlidir. Gerekli ameliyatta kistin çıkarılması ile yumurtalık dokusunun korunması arasında denge kurulmalıdır.
Tüplerin açıklığı için laparoskopi yapılır mı?
Tüplerin açık olup olmadığını araştırmak için ilk seçenek çoğunlukla laparoskopi değildir. Önce rahim filmi veya kontrastlı ultrason gibi daha az girişimsel yöntemler kullanılır.
Rahim filmi, sıvının tüplerden geçip geçmediğini gösterir. Ancak tüplerin dış yüzeyini, çevresindeki ince yapışıklıkları ve karın zarındaki endometriozis odaklarını doğrudan göstermez. Rahim filminde anormal sonuç varsa veya tüp çevresinde hastalık şüphesi bulunuyorsa laparoskopi daha fazla bilgi sağlayabilir.
Laparoskopide tüpler nasıl kontrol edilir?
Laparoskopi sırasında rahim ağzından renkli sıvı verilerek tüplerin açıklığı kontrol edilebilir. Kamera ile sıvının bir veya iki tüpten karın içine geçip geçmediğine bakılır.
- Tüplerin açık olup olmadığı
- Tıkanıklığın rahme yakın veya tüpün uç kısmında bulunması
- Tüpün genişleyip sıvıyla dolması
- Tüp uçlarının çevre dokulara yapışması
- Yumurtalık ile tüp arasındaki ilişkinin bozulması
- Karın içinde endometriozis veya yapışıklık bulunması
Rahme yakın tıkanıklık görülmesi tüpün kesin olarak kapalı olduğunu göstermeyebilir. Tüpün geçici kasılması veya sıvının veriliş biçimi yanlış tıkanıklık görüntüsü oluşturabilir.
Rahim filminde tüpler kapalı çıkarsa hemen ameliyat gerekir mi?
Hayır. Özellikle her iki tüpün rahme yakın bölümünde tıkanıklık görülmesi geçici kasılmayla ilişkili olabilir. Rahim filmi tekrar edilebilir veya tüp girişleri farklı bir yöntemle kontrol edilebilir.
Tüpün uç kısmında tıkanıklık, hidrosalpenks veya çevresinde yapışıklık düşünülüyorsa laparoskopi daha anlamlı olabilir. Tüpler ileri derecede hasarlıysa onları açmaya çalışmak yerine tüp bebek daha yüksek gebelik ihtimali sağlayabilir. Kadının yaşı, yumurtalık rezervi ve sperm sonucu bu seçimde önemlidir.
Hidrosalpenkste laparoskopi neden yapılır?
Hidrosalpenks, tüpün uç kısmının kapanarak içinde sıvı birikmesidir. Genişlemiş tüp doğal gebeliği zorlaştırabilir. Tüp içindeki sıvı rahim boşluğuna geçerse embriyonun tutunmasını da olumsuz etkileyebilir.
Tüp bebek öncesinde rahimle bağlantısı bulunan belirgin hidrosalpenks varsa hasarlı tüp laparoskopiyle çıkarılabilir veya rahimle bağlantısı kapatılabilir. Her tüp tıkanıklığında tüpün alınması gerekmez. Hasarın yeri, tüp duvarının görünümü, tek ya da çift taraflı olması ve doğal gebelik ihtimali değerlendirilir.
Hidrosalpenks tedavisinden sonra tüp bebek tedavisine başlama zamanı, yapılan işlem ve iyileşme durumuna göre belirlenir.
Pelvik yapışıklıklarda laparoskopi yapılır mı?
Pelvik yapışıklıklar tüplerin, yumurtalıkların, rahmin veya bağırsakların birbirine yapışmasına neden olabilir. Yumurtanın tüpe ulaşmasını zorlaştırabilir ve kasık ağrısıyla ilişkili olabilir.
Geçirilmiş pelvik enfeksiyon, apandisit ameliyatı, sezaryen, dış gebelik, endometriozis ve önceki yumurtalık ameliyatları yapışıklık ihtimalini artırabilir. Laparoskopide yapışıklıklar görülebilir ve uygun olanlar ayrılabilir.
Ameliyatın kendisi de yeni yapışıklık oluşturabilir. Tüpler ciddi biçimde hasarlıysa veya yapışıklıklar çok yoğunsa ameliyat sonrası doğal gebelik ihtimali düşük kalabilir. Bu durumda doğrudan tüp bebek daha uygun olabilir.
Dış gebelik öyküsünde laparoskopi gerekir mi?
Daha önce dış gebelik geçirilmesi kalan tüpte de hasar bulunma ihtimalini artırabilir. Ancak yalnız dış gebelik öyküsü nedeniyle herkese laparoskopi yapılmaz.
Önce rahim filmiyle kalan tüpün açıklığı incelenebilir. Filmde sorun görülürse, devam eden kasık ağrısı varsa veya cerrahi gerektiren başka bir hastalık bulunuyorsa laparoskopi düşünülebilir.
Yumurtalık kistinde laparoskopi yapılır mı?
İnfertilite araştırmasında görülen her yumurtalık kisti ameliyat edilmez. Küçük ve basit kistler çoğunlukla izlenir. Kist büyüyorsa, ağrı yapıyorsa, yumurtalığın dönme riskini artırıyorsa veya ultrason görünümü şüpheliyse ameliyat gerekebilir.
Gebelik isteyen kadınlarda kistin çıkarılmasıyla sağlam yumurtalık dokusunun korunması arasında denge kurulmalıdır. Laparoskopik kist ameliyatında sağlam yumurtalık dokusunun mümkün olduğunca korunması hedeflenir.
Miyom nedeniyle laparoskopi yapılır mı?
Miyomun etkisi bulunduğu yere, büyüklüğüne ve rahim boşluğunu bozup bozmadığına göre değişir. Küçük ve rahim boşluğunu etkilemeyen her miyom için ameliyat gerekmez.
Rahim boşluğuna uzanan miyomlar çoğunlukla histeroskopiyle çıkarılır. Rahim duvarında veya dış yüzeyinde bulunan ve ameliyat gerektiren uygun miyomlar laparoskopiyle alınabilir. Ameliyat sonrası rahimde oluşacak kesi ve gebelik için beklenmesi gereken süre de karara dahil edilir.
Laparoskopi ile histeroskopi arasındaki fark nedir?
Laparoskopi karındaki küçük kesilerden yapılır ve rahmin dış yüzeyi, yumurtalıklar, tüpler ile karın içindeki yapışıklıklar görülür. Histeroskopi ise vajina ve rahim ağzından rahim boşluğuna girilerek yapılır; karında kesi bulunmaz.
Rahim içi polip, yapışıklık, perde ve rahim boşluğuna uzanan miyomlar histeroskopiyle görülebilir. Yumurtalıklar ve tüplerin dış yüzeyi ise bu yöntemle değerlendirilemez. Tanısal histeroskopide rahim içine yalnızca bakılırken operatif histeroskopide aynı seansta polip, yapışıklık, perde veya uygun miyomlara müdahale edilebilir.
Laparoskopi nasıl yapılır?
Laparoskopi genel anestezi altında yapılır. Göbek çevresinden açılan küçük kesiden kamera yerleştirilir. Karın içinin görülebilmesi için kontrollü biçimde karbondioksit gazı verilir. Gerekirse alt karında cerrahi aletler için ek küçük kesiler açılır.
- Rahim, yumurtalıklar, tüpler ve karın zarı incelenir.
- Gerekirse renkli sıvıyla tüplerin açıklığı kontrol edilir.
- Endometriozis, yapışıklık, kist veya hasarlı tüpe müdahale edilir.
- Kanama kontrol edilir ve kesiler kapatılır.
Laparoskopik cerrahide yapılması beklenen işlemler ameliyat öncesinde konuşulur. Ameliyat sırasında karşılaşılabilecek ek bulgular ve uygulanabilecek müdahaleler de hastaya önceden anlatılır.
Tanısal ve operatif laparoskopi arasındaki fark nedir?
Tanısal laparoskopide amaç karın içindeki organları görmek ve infertiliteyle ilişkili olabilecek sorunu belirlemektir. Operatif laparoskopide ise aynı seansta tedavi uygulanır.
- Endometriozis odaklarının çıkarılması
- Yapışıklıkların ayrılması
- Yumurtalık kistinin çıkarılması
- Hidrosalpenks bulunan tüpün alınması veya kapatılması
- Uygun tüp ve miyom ameliyatlarının yapılması
Yalnız tanı amacıyla ameliyat yapıp daha sonra ikinci bir ameliyat gereksinimi oluşturmamak için olası müdahaleler işlem öncesinde konuşulmalıdır.
Laparoskopi öncesinde hangi kontroller yapılır?
- Ultrason ve varsa manyetik rezonans bulguları
- Rahim filmi veya diğer tüp açıklık testleri
- Semen analizi
- Yumurtalık rezervi
- Kan sayımı ve gerekli diğer kan testleri
- Gebelik testi
- Önceki ameliyat raporları
- Kullanılan ilaçlar ve kan sulandırıcılar
- Anestezi muayenesi
Gebelik isteyen kadınlarda ameliyatın yumurtalık rezervine etkisi ve ameliyat sonrasında doğal gebelik, aşılama veya tüp bebek seçeneklerinden hangisine geçileceği önceden konuşulmalıdır.
Laparoskopi adetin hangi döneminde yapılır?
Planlı infertilite laparoskopisi çoğunlukla gebelik ihtimalinin dışlandığı dönemde yapılır. Tüpler renkli sıvıyla kontrol edilecekse adet kanaması bittikten sonraki dönem tercih edilebilir. Kesin tarih adet düzenine, yapılacak işleme ve sağlık kuruluşunun hazırlık kurallarına göre belirlenir.
Laparoskopi yumurtalık rezervini etkiler mi?
Yalnız karın içine bakılan tanısal laparoskopinin yumurtalık rezervini azaltması beklenmez. Yumurtalık dokusuna yapılan kist veya endometrioma ameliyatı ise rezervi etkileyebilir.
Risk iki yumurtalıkta kist bulunması, tekrarlayan ameliyat, büyük endometrioma, kanama kontrolü için geniş alanda ısı kullanılması ve ameliyat öncesinde rezervin düşük olması durumlarında artabilir. Bu nedenle gerekli hastalarda AMH ve antral folikül sayısı ameliyat öncesinde değerlendirilir.
Yumurta sayısı sınırlı ve cerrahi kaçınılmazsa bazı kadınlarda ameliyat öncesinde yumurta veya embriyo dondurma seçeneği de konuşulabilir.
Laparoskopi sonrası doğal gebelik mi, aşılama mı, tüp bebek mi?
Ameliyat sonrasında izlenecek yol yalnız ameliyatın başarılı olmasına göre belirlenmez. Kadının yaşı, yumurtalık rezervi, infertilite süresi, tüplerin son durumu, endometriozisin yaygınlığı ve sperm sonucu birlikte değerlendirilir.
Genç, yumurtalık rezervi iyi, en az bir tüpü sağlıklı ve sperm sonucu uygun olan çiftlerde belirli bir süre doğal gebelik beklenebilir. Yaşın ilerlemiş olması, rezervin düşük bulunması, iki tüpün hasarlı olması veya belirgin sperm sorunu varsa uzun süre beklemek yerine aşılama ya da tüp bebeğe geçilebilir.
Laparoskopi tüp bebekten önce mutlaka yapılır mı?
Hayır. Tüp bebek öncesinde her kadına laparoskopi yapılmaz. Ultrasonda hidrosalpenks, şüpheli yumurtalık kitlesi, yumurta toplamayı engelleyen büyük kist, şiddetli endometriozis ağrısı veya bağırsak ve idrar yollarını etkileyen hastalık varsa cerrahi gündeme gelebilir.
Yalnız daha önce gebelik oluşmadığı veya embriyo transferi başarısız olduğu için laparoskopi yapılması her zaman yarar sağlamaz. Ameliyat bulgusunun tedaviyi değiştirip değiştirmeyeceği önceden değerlendirilmelidir.
Laparoskopi hangi durumlarda ertelenebilir?
- Ameliyat sonucunun tedavi seçimini değiştirmeyecek olması
- Yaşa bağlı zaman kaybının önemli olması
- Yumurtalık rezervinin çok düşük bulunması
- Ciddi sperm sorunu nedeniyle tüp bebeğin zaten gerekli olması
- Belirti ve görüntüleme bulgusu bulunmaması
- Ameliyat riskini artıran ciddi sağlık sorunu bulunması
- Endometrioma ameliyatının yumurtalık rezervine vereceği zararın beklenen yarardan fazla olması
Bu durumlarda gebelik tedavisine doğrudan geçmek daha doğru olabilir. Laparoskopi yapılmaması, gözden kaçan bir hastalığın mutlaka bulunduğu anlamına gelmez.
Laparoskopinin riskleri nelerdir?
Laparoskopik ameliyatların çoğu sorunsuz tamamlanır. Ancak kanama, enfeksiyon, anesteziye bağlı sorun, bağırsak, mesane, idrar yolu veya damar yaralanması, pıhtı oluşması, açık ameliyata geçilmesi ve yeni yapışıklık gelişmesi gibi riskler vardır.
Yumurtalık veya tüpe cerrahi işlem yapılacaksa sağlam yumurtalık dokusunda kayıp, tüpün ya da nadiren yumurtalığın alınması gibi ek riskler bulunabilir. Risk düzeyi yalnız tanısal inceleme ile kapsamlı endometriozis veya yapışıklık ameliyatında aynı değildir.
Laparoskopi sonrası iyileşme ne kadar sürer?
Yalnız tanısal laparoskopi veya küçük bir işlem sonrasında aynı gün ya da ertesi gün taburculuk mümkün olabilir. Kapsamlı endometriozis, kist, miyom veya tüp ameliyatlarında hastanede kalış ve günlük yaşama dönüş daha uzun sürebilir.
İlk günlerde karında şişkinlik, kesi ağrısı, gaz, omuz ağrısı, yorgunluk ve hafif vajinal lekelenme görülebilir. İşe, spora, cinsel yaşama ve gebelik denemelerine dönüş yapılan işleme göre değişir. Laparoskopi sonrası iyileşme sırasında yara bakımı, hareket kısıtlamaları ve acil belirtiler ameliyatın kapsamına göre takip edilir.
İnfertilitede laparoskopi hakkında sık sorulan sorular
Laparoskopi olmadan infertilite tedavisine başlanır mı?
Evet. Çoğu çiftte infertilite tedavisine laparoskopi yapılmadan başlanabilir. Ameliyat belirli bir karın içi hastalık şüphesi veya tedavi edilmesi gereken bulgu varsa düşünülür.
Rahim filmi normalse laparoskopi gerekir mi?
Her zaman gerekmez. Şiddetli ağrı, endometriozis, yumurtalık kisti veya yapışıklık şüphesi varsa rahim filmi normal olsa da laparoskopi gündeme gelebilir.
Endometriozis ultrasonda görülmezse ameliyat gerekir mi?
Ultrason yüzeysel endometriozisi göstermeyebilir. Ancak yalnız kesin tanı almak için rutin laparoskopi yapılmaz. Şikâyetler, tedavi seçenekleri ve cerrahinin sonucu değiştirip değiştirmeyeceği değerlendirilir.
Laparoskopi sonrası hemen gebelik oluşur mu?
Ameliyat gebeliği garanti etmez. Gebelik ihtimali yaşa, yumurtalık rezervine, tüplerin durumuna, sperm sonucuna ve ameliyatta görülen hastalığa bağlıdır.
Laparoskopi sonrası tüp bebek ne zaman yapılır?
Başlama zamanı yapılan ameliyata göre değişir. Küçük işlemlerden sonra daha erken, yumurtalık, miyom veya kapsamlı endometriozis ameliyatından sonra iyileşme tamamlandığında başlanabilir.
Tek tüp kapalıysa laparoskopi gerekir mi?
Diğer tüp sağlıklıysa ve başka sorun yoksa hemen ameliyat gerekmeyebilir. Kapalı tüpte hidrosalpenks, ağrı veya dış gebelik riski varsa cerrahi düşünülebilir.
Laparoskopi yumurtalara zarar verir mi?
Yalnız tanısal inceleme yumurtalık rezervini azaltmaz. Yumurtalık kisti veya endometrioma çıkarılırken sağlam yumurtalık dokusunun bir bölümü etkilenebilir.
Laparoskopi ile histeroskopi aynı gün yapılır mı?
Evet. Hem karın içinde hem rahim boşluğunda araştırılması veya tedavi edilmesi gereken bir sorun varsa iki işlem aynı anestezi altında yapılabilir.
