LEEP, rahim ağzında saptanan anormal veya kanser öncüsü hücrelerin bulunduğu dokunun elektrik akımı taşıyan ince bir tel halka yardımıyla çıkarılması işlemidir. Açılımı “Loop Electrosurgical Excision Procedure”dır. İşlem hem anormal dokunun çıkarılmasını hem de alınan parçanın patolojik olarak incelenmesini sağlar.
LEEP ve konizasyon her anormal smear veya HPV sonucunda yapılmaz. Tedavi kararı smear ve HPV sonuçları, kolposkopi bulguları, biyopsi sonucu, kişinin yaşı, önceki sonuçları ve gebelik planı birlikte değerlendirilerek verilir.
Özellikle CIN 2 ve CIN 3 gibi yüksek dereceli rahim ağzı hücresel değişikliklerinde eksizyon tedavisi gündeme gelebilir. Ancak her CIN 2 sonucu otomatik olarak LEEP gerektirmez; bazı kişilerde yaş, gebelik isteği ve takip güvenliği dikkate alınarak yakın izlem seçeneği değerlendirilebilir.
LEEP nedir?
LEEP sırasında elektrik enerjisi taşıyan ince bir tel halka rahim ağzındaki anormal bölgenin çıkarılması için kullanılır. İşlem, yalnız küçük bir biyopsi almaktan farklı olarak daha geniş bir anormal doku alanının çıkarılmasını sağlar.
Çıkarılan doku patoloji laboratuvarına gönderilir. Böylece hücresel değişikliğin derecesi, lezyonun tamamen çıkarılıp çıkarılmadığına ilişkin cerrahi sınırlar ve beklenmeyen invaziv hastalık bulunup bulunmadığı değerlendirilebilir.
LEEP bu nedenle hem tedavi edici hem de patolojik değerlendirmeye olanak sağlayan eksizyonel bir işlemdir.
LEEP ile konizasyon arasındaki fark nedir?
LEEP ve konizasyon günlük kullanımda bazen birbirinden tamamen ayrı iki işlem gibi anlatılsa da aralarındaki fark bundan daha nüanslıdır.
LEEP, dokuyu çıkarmak için elektrik akımı taşıyan tel halka kullanılmasını ifade eden bir tekniktir. Konizasyon ise rahim ağzından koni biçiminde doku çıkarılmasını tanımlar.
Konizasyon soğuk bıçak olarak adlandırılan cerrahi bistüriyle yapılabileceği gibi uygun durumlarda elektrocerrahi tekniklerden de yararlanılabilir. Bu nedenle klinik kullanımda “LEEP konizasyon” ifadesiyle de karşılaşılabilir.
Soğuk bıçak konizasyon, özellikle daha derin ve bütünlüğü korunmuş bir doku örneğine ihtiyaç duyulan bazı durumlarda tercih edilebilir. Hangi yöntemin kullanılacağı lezyonun rahim ağzındaki yerine, kanal içine uzanımına, patoloji beklentisine ve çıkarılması gereken dokunun derinliğine göre belirlenir.
LEEP hangi durumlarda yapılır?
LEEP çoğunlukla rahim ağzı biyopsisinde yüksek dereceli hücresel değişiklik saptanan kişilerde değerlendirilir. CIN 2 ve özellikle CIN 3 tedavi gerektirebilen kanser öncüsü değişikliklerdir.
LEEP kararı yalnız tek bir test sonucuna göre verilmez. Aşağıdaki bilgiler birlikte değerlendirilir:
- Smear sonucunun derecesi
- Yüksek riskli HPV sonucu ve gerektiğinde HPV tipi
- Kolposkopide görülen lezyonun özellikleri
- Rahim ağzı biyopsisinin sonucu
- Lezyonun rahim ağzı kanalına uzanıp uzanmadığı
- Önceki smear, HPV ve biyopsi sonuçları
- Kişinin yaşı ve gelecekte gebelik isteği
Yalnız HPV testinin pozitif olması veya ASC-US gibi düşük riskli bir smear sonucu tek başına LEEP yapılması gerektiği anlamına gelmez. Önce smear sonucu ve kişinin toplam riski değerlendirilir; gerekli durumlarda kolposkopi ve biyopsi yapılır.
Konizasyon ne zaman tercih edilir?
Rahim ağzı kanalına doğru uzanan lezyonlarda, kolposkopide lezyonun üst sınırının tam görülemediği durumlarda veya daha derin ve bütünlüklü bir doku örneğine ihtiyaç duyulduğunda konizasyon tercih edilebilir.
Glandüler hücrelerden kaynaklanan adenokarsinoma in situ (AIS) gibi bazı durumlarda da yeterli derinlikte ve sınırları değerlendirilebilir tek parça bir eksizyon önem taşır.
Mikroinvaziv kanser olasılığının değerlendirilmesi gereken durumlarda çıkarılan dokunun bütünlüğü ve patoloji sınırlarının güvenilir biçimde incelenebilmesi işlem seçimini etkileyebilir.
LEEP nasıl yapılır?
LEEP çoğu zaman kısa süren ve hastanede yatış gerektirmeyen bir işlem olarak uygulanabilir.
Hasta jinekolojik muayene pozisyonuna alınır ve vajinaya spekulum yerleştirilerek rahim ağzı görülür. Rahim ağzına lokal anestezi uygulanabilir. Ardından anormal bölgenin büyüklüğüne uygun tel halka seçilerek doku kontrollü biçimde çıkarılır.
İşlem sonrasında kanama kontrolü için elektrik enerjisinden veya özel kanama durdurucu solüsyonlardan yararlanılabilir. Çıkarılan doku patoloji incelemesine gönderilir.
İşlemin kendisi genellikle birkaç dakika sürse de hazırlık ve işlem sonrası kısa gözlem nedeniyle sağlık kuruluşunda geçirilen toplam süre daha uzun olabilir.
Konizasyon nasıl yapılır?
Konizasyon sırasında rahim ağzından koni biçiminde bir doku parçası çıkarılır. Kullanılan yönteme göre işlem soğuk bıçakla, elektrocerrahi tekniklerle veya daha seçilmiş durumlarda başka cerrahi yöntemlerle gerçekleştirilebilir.
Soğuk bıçak konizasyon daha çok ameliyathane koşullarında ve anestezi altında yapılır. LEEP’e göre daha geniş veya derin bir örnek çıkarılması gerekebildiğinden işlem ve iyileşme planı kişiye göre değişebilir.
LEEP öncesinde nelere dikkat edilir?
İşlem öncesinde biyopsi ve kolposkopi sonuçları yeniden değerlendirilir. Daha önce rahim ağzına yapılan işlemler ve gelecekte çocuk sahibi olma isteği tedavi planı açısından önemlidir.
Gebelik olasılığı, kullanılan kan sulandırıcı ilaçlar, ilaç alerjileri, kalp pili veya başka önemli hastalıklar işlem öncesinde hekime bildirilmelidir.
Aktif yoğun kanama veya genital enfeksiyon varsa işlemin zamanlaması değiştirilebilir. Kan sulandırıcı ilaçlar ise hekim önerisi olmadan kendiliğinden bırakılmamalıdır.
LEEP ağrılı mıdır?
LEEP sırasında rahim ağzına lokal anestezi uygulanabildiği için belirgin ağrının azaltılması amaçlanır. Bununla birlikte işlem deneyimi kişiden kişiye değişebilir.
Anestezi enjeksiyonu sırasında kısa süreli batma, işlem sırasında basınç, hafif kramp veya adet sancısına benzeyen bir rahatsızlık hissedilebilir.
İşlem sırasında belirgin ağrı hissedilirse bunun işlemi yapan hekime söylenmesi gerekir; gerektiğinde ağrı kontrolü yeniden düzenlenebilir.
LEEP sonrası neler normaldir?
İşlem sonrasında hafif adet benzeri kramp, lekelenme ve sulu veya pembe renkli vajinal akıntı görülebilir. Kanama kontrolü için kullanılan maddelere bağlı olarak kahverengi veya koyu renkli akıntı da oluşabilir.
Kanama ve akıntı birkaç hafta devam edebilir. İyileşme döneminde bazı günlerde kanama miktarında kısa süreli değişiklik olması mümkündür.
Çoğu kişi kendini iyi hissediyorsa kısa sürede günlük yaşamına dönebilir. Ancak rahim ağzının tamamen iyileşmesi birkaç hafta sürer.
LEEP sonrası cinsel ilişki ne zaman olabilir?
Rahim ağzındaki işlem bölgesi iyileşene kadar vajinal cinsel ilişkiden kaçınılması gerekir. Birçok merkez yaklaşık 4 haftalık bir iyileşme dönemi önerir ancak kesin süre yapılan işlemin genişliğine ve kişinin iyileşmesine göre değişebilir.
Aynı dönemde tampon, menstrual kap ve vajinal duş kullanılmaması önerilir. Yüzme, yoğun egzersiz ve ağır kaldırma konusunda ise işlemi yapan hekimin önerisine uyulmalıdır.
LEEP sonrası ne zaman hastaneye başvurulmalıdır?
Hafif lekelenme ve akıntı iyileşme sürecinde görülebilir. Ancak aşağıdaki durumlarda işlemi yapan sağlık kuruluşuyla iletişim kurulması veya acil değerlendirme gerekebilir:
- Normal adet kanamasından belirgin şekilde daha yoğun kanama
- Büyük kan pıhtılarının gelmesi
- Giderek artan veya şiddetli karın ve kasık ağrısı
- Ateş
- Kötü kokulu veya irinli akıntı
- Belirgin baş dönmesi, halsizlik veya bayılma
Taburculuk sırasında verilen kişisel uyarılar ve kanama sınırları genel bilgilerden önceliklidir.
LEEP patoloji sonucu neyi gösterir?
LEEP veya konizasyonla çıkarılan doku laboratuvarda ayrıntılı olarak incelenir. Patoloji raporunda hücresel değişikliğin derecesi ve invaziv kanser bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
Raporda ayrıca cerrahi sınırlar belirtilir. Cerrahi sınır, anormal hücrelerin çıkarılan doku parçasının kenarına kadar ulaşıp ulaşmadığını gösterir.
Sınırların negatif olması anormal değişikliğin çıkarılan dokunun kenarına ulaşmadığını gösterir. Pozitif sınır ise hücresel değişikliğin kesim kenarında bulunduğunu ifade eder.
Pozitif cerrahi sınır her zaman ikinci bir LEEP veya konizasyon yapılacağı anlamına gelmez. Lezyonun derecesi, kişinin yaşı, gebelik isteği, HPV sonucu ve sonraki takip testleri birlikte değerlendirilir.
LEEP HPV’yi temizler mi?
LEEP’in amacı HPV virüsünü doğrudan ortadan kaldırmak değildir. İşlem, HPV’nin etkisiyle gelişmiş kanser öncüsü anormal dokuyu çıkarır.
İşlem sonrasında birçok kişide yüksek riskli HPV zaman içinde negatifleşebilir ancak HPV’nin devam etmesi de mümkündür. Bu nedenle yalnız patolojinin temiz çıkması takip gereksinimini ortadan kaldırmaz.
LEEP sonrası takip nasıl yapılır?
LEEP sonrasındaki takip, rutin rahim ağzı taramasından farklıdır. Takip planı patoloji sonucuna, cerrahi sınırlara, HPV durumuna ve işlem öncesindeki hücresel değişikliğin derecesine göre belirlenir.
Yüksek dereceli CIN tedavisinden sonra HPV temelli testler, tedavi başarısını ve yeniden yüksek dereceli hücresel değişiklik gelişme riskini değerlendirmede önemli yer tutar. İlk kontrol sıklıkla tedaviden yaklaşık 6 ay sonra planlanabilir.
Daha sonraki kontroller kişinin sonuçlarına göre belirlenir. Yüksek dereceli rahim ağzı lezyonu tedavisi geçiren kişilerin takip süresi normal toplum taramasından daha uzun olabilir.
Bu nedenle başka şehre taşınma veya doktor değişikliği durumunda eski smear, HPV, kolposkopi, biyopsi ve LEEP patoloji raporlarının saklanması önemlidir.
LEEP sonrası gebe kalınabilir mi?
Çoğu kişi LEEP veya konizasyon sonrasında gebe kalabilir. Tek ve sınırlı bir eksizyon işleminin doğurganlığı tamamen ortadan kaldırması beklenmez.
Gebelik açısından asıl önemli faktör çıkarılan rahim ağzı dokusunun miktarı ve derinliğidir. Daha derin veya tekrarlayan eksizyonlar ileride erken doğum riskinde artışla ilişkili olabilir.
Bu nedenle gebelik planlayan kişilerde kanser öncüsü lezyonun yeterli şekilde tedavi edilmesiyle gereksiz miktarda sağlıklı rahim ağzı dokusunun çıkarılmaması arasında denge kurulur.
Gebelik oluştuğunda daha önce LEEP veya konizasyon geçirildiği gebelik takibini yapan hekime bildirilmelidir. Önceki işlem derinliği, erken doğum öyküsü ve diğer risklere göre rahim ağzı uzunluğu ultrasonla değerlendirilebilir.
LEEP geçiren herkese otomatik olarak rahim ağzı dikişi yani serklaj yapılması gerekmez.
LEEP sonrası rahim ağzında darlık olur mu?
Nadiren iyileşme sırasında rahim ağzı kanalında skar dokusu oluşarak servikal darlık gelişebilir. Bu durum adet kanının geçişini güçleştirebilir ve bazı kişilerde yeni başlayan şiddetli adet kramplarına neden olabilir.
Risk daha derin veya tekrarlayan işlemlerde artabilir. Bununla birlikte işlemden sonra adetlerin gecikmesi veya kesilmesi otomatik olarak servikal darlığa bağlanmamalı; gebelik, hormonal nedenler ve yaşa bağlı değişiklikler de değerlendirilmelidir.
LEEP hakkında sık sorulan sorular
LEEP kanser ameliyatı mıdır?
LEEP çoğunlukla rahim ağzı kanserine dönüşme potansiyeli taşıyan kanser öncüsü hücresel değişikliklerin tedavisinde kullanılır. Çıkarılan dokunun patolojik incelemesi sırasında beklenmeyen invaziv kanser saptanırsa ek değerlendirme ve farklı bir tedavi gerekebilir.
LEEP sonrası kanama kaç gün sürer?
Hafif kanama, lekelenme veya sulu akıntı birkaç hafta devam edebilir. Miktar kişiden kişiye değişir. Normal adet kanamasından belirgin şekilde daha yoğun kanama veya büyük pıhtılar ise değerlendirilmelidir.
LEEP sonrası adet değişir mi?
LEEP’in yumurtlamayı veya adet hormonlarını doğrudan değiştirmesi beklenmez. İlk adet zamanlama veya miktar açısından farklı olabilir. Uzun süren belirgin değişikliklerde başka nedenler de değerlendirilmelidir.
LEEP sonrası HPV negatif olur mu?
HPV birçok kişide zamanla bağışıklık sistemi tarafından baskılanarak negatifleşebilir ancak LEEP doğrudan HPV tedavisi değildir. Bu nedenle işlem sonrasında HPV temelli takip önemini korur.
LEEP kaç kez yapılabilir?
LEEP için herkes açısından geçerli sabit bir tekrar sayısı yoktur. Tekrar işlemi gerekip gerekmediği kalan veya tekrarlayan hastalığın derecesine, daha önce çıkarılan doku miktarına, kişinin yaşına ve gebelik planına göre değerlendirilir.
Tekrarlayan ve daha derin işlemlerde rahim ağzından daha fazla doku kaybedildiği için ileride gebelikle ilişkili riskler artabilir.
LEEP sonrası patoloji temiz çıkarsa takip biter mi?
Hayır. Cerrahi sınırların temiz olması olumlu bir bulgudur ancak yüksek riskli HPV’nin devam edip etmediğini göstermez. Bu nedenle önerilen HPV ve rahim ağzı kontrollerinin sürdürülmesi gerekir.
LEEP sonrası ne zaman gebelik planlanabilir?
Gebelik için herkese uygun tek bir bekleme süresi yoktur. Rahim ağzının iyileşmesi, patoloji sonucunun değerlendirilmesi ve gerekli ilk takiplerin tamamlanması önemlidir. Gebelik planının işlemi yapan kadın hastalıkları ve doğum uzmanıyla birlikte yapılması uygundur.
