Menopozda Vajinal Kuruluk ve Ağrılı İlişki

Menopozda vajinal kuruluk, östrojenin azalmasıyla vajina ve dış genital bölgedeki dokuların incelmesi, nemini kaybetmesi ve daha hassas hale gelmesi sonucu ortaya çıkabilir. Kuruluğa yanma, kaşıntı, ilişki sırasında ağrı ve cinsel ilişki sonrasında hassasiyet eşlik edebilir.

Bu belirtiler uygun yaklaşımlarla azaltılabilir. Hafif şikâyetlerde düzenli kullanılan vajinal nemlendiriciler ve ilişki sırasında kayganlaştırıcılar yeterli olabilir. Yakınmalar devam ediyorsa lokal vajinal tedaviler, pelvik taban desteği veya ağrının başka nedenlerine yönelik uygulamalar gerekebilir.

Menopoz döneminde vajinal kuruluk tek başına görülebileceği gibi idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarıyla birlikte de ortaya çıkabilir.

Genitoüriner menopoz sendromu nedir?

Menopozla birlikte vulva, vajina, idrar kanalı ve mesanede oluşan değişikliklerin tamamına genitoüriner menopoz sendromu denir. Günlük dilde vajinal kuruluk veya vajinal atrofi olarak bilinen durumdan daha geniştir.

• Vajina içinde kuruluk
• Vulvada yanma ve tahriş
• Vajina girişinde hassasiyet
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Cinsel ilişki sonrasında yanma veya lekelenme
• İdrar yaparken yanma
• Sık idrara çıkma
• Ani idrar sıkışması
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları

Her kadında bütün belirtiler birlikte görülmez. Bazı kadınlarda yalnız kuruluk bulunurken bazı kadınlarda idrar yakınmaları daha belirgin olabilir.

Menopozda vajinal kuruluk neden olur?

Östrojen, vajina ve vulva dokularının kalınlığını, esnekliğini, kanlanmasını ve doğal nemini destekler. Menopozla birlikte östrojen azaldığında bu dokular daha ince ve hassas hale gelebilir.

• Doğal vajinal nem azalabilir.
• Vajina duvarı daha ince hale gelebilir.
• Vajina girişinin esnekliği azalabilir.
• Vulva dokusu daha kolay tahriş olabilir.
• Vajinal pH değişebilir.
• Enfeksiyonlara karşı doğal koruma azalabilir.

Bu değişiklikler yalnız vajinanın içinde olmaz. İç ve dış dudaklarda, klitoris çevresinde ve idrar kanalının girişinde de kuruluk veya hassasiyet görülebilir.

Vajinal kuruluk perimenopozda başlayabilir mi?

Evet. Vajinal kuruluk yalnız adetler tamamen kesildikten sonra başlamaz. Östrojen düzeylerinin dalgalandığı perimenopoz döneminde de ortaya çıkabilir.

Adet aralıklarının değişmesi, sıcak basması ve uyku sorunlarıyla birlikte kuruluk başladıysa diğer perimenopoz belirtileri de gözden geçirilebilir.

Kuruluk her zaman menopozdan kaynaklanmaz. Bazı ilaçlar, emzirme, kanser tedavileri, bağışıklık sistemi hastalıkları ve parfümlü genital ürünler de benzer şikâyetlere yol açabilir.

Doğum ve emzirme döneminde de kuruluk olur mu?

Evet. Gebelik ve doğum sonrasında, özellikle emzirme döneminde östrojen düzeyleri geçici olarak düşebilir. Bu durum vajinal kuruluk ve cinsel ilişki sırasında ağrı yapabilir.

Doğum sonrası ağrı yalnız kurulukla ilgili olmayabilir. Doğum dikişi, yırtık, pelvik taban kaslarında gerginlik ve enfeksiyon da araştırılmalıdır.

Ağrılı ilişki neden oluşur?

Kuruluk arttığında cinsel ilişki sırasında sürtünme de artar. Vajina girişindeki ince ve hassas doku kolayca gerilebilir, yanabilir veya küçük çatlaklar oluşabilir.

Ağrı çoğunlukla vajina girişinde başlar. Bazı kadınlar yanma, kesilme, batma veya derinin yırtıldığı hissini tarif eder.

• Vajina girişindeki dokunun incelmesi
• Doğal kayganlığın azalması
• Yetersiz uyarılma süresi
• Vajina girişinin daralması
• Ağrı korkusuyla pelvik taban kaslarının kasılması
• Tahriş veya küçük çatlaklar

Ağrı yaşandıkça kasların istemsiz olarak daha fazla kasılması mümkündür. Bu durum sonraki ilişkilerde girişin zorlaşmasına ve ağrının sürmesine neden olabilir.

Her ağrılı ilişki vajinal kuruluktan mı kaynaklanır?

Hayır. Menopoz döneminde başlamış olsa bile her cinsel ilişki ağrısı kuruluğa bağlanmamalıdır.

• Vajinal veya vulvar enfeksiyonlar
• Vulva cilt hastalıkları
• Vajina girişinde çatlak veya yara
• Pelvik taban kaslarının fazla kasılması
• Vulvodini
• Doğum veya ameliyat izleri
• Rahim veya yumurtalık kaynaklı sorunlar
• Pelvik organ sarkması
• Mesane ve bağırsak hastalıkları

Ağrı vajina girişinde mi, vajinanın içinde mi yoksa kasık bölgesinde mi hissediliyor, bunun ayrılması gerekir. Derinde hissedilen ağrının nedeni yalnız kuruluk olmayabilir.

Vajinal nemlendirici ve kayganlaştırıcı arasındaki fark

Nemlendirici günlük veya birkaç günlük rahatlama sağlamayı amaçlar. Kayganlaştırıcı ise kullanıldığı ilişki sırasında etki gösterir. İki ürün gerektiğinde birlikte kullanılabilir.

Bu ürünler hormon içermez. Kuruluğu ve sürtünmeyi azaltabilir; ancak incelmiş vajina dokusunu kalınlaştırmaz veya dokuyu eski esnekliğine döndürmez.

Vajinal nemlendirici nasıl kullanılır?

Vajinal nemlendiriciler genellikle düzenli aralıklarla kullanılır. Yalnız cinsel ilişki öncesinde sürülmeleri gerekmez. Kullanım sıklığı ürünün içeriğine ve şikâyetin düzeyine göre değişebilir.

• Ürünün vajina içine mi yoksa yalnız vulvaya mı uygulanacağı kontrol edilmelidir.
• Parfüm, renklendirici ve tahriş edici maddelerden kaçınılmalıdır.
• İlk kullanımdan sonra belirgin yanma veya kaşıntı olursa ürün bırakılmalıdır.
• Akıntı, kötü koku veya yara varsa yalnız nemlendiriciyle beklenmemelidir.

Bir ürünün “doğal” olarak tanıtılması, vulva ve vajina için güvenli olduğu anlamına gelmez. Bitkisel yağlar, uçucu yağlar ve parfümlü ürünler tahrişi artırabilir.

Kayganlaştırıcı nasıl seçilmelidir?

Kayganlaştırıcı seçerken sürtünmeyi yeterince azaltması ve dokuda yanma yapmaması önemlidir.

• Su bazlı ürünler kolay temizlenir, ancak daha sık yenilenmeleri gerekebilir.
• Silikon bazlı ürünler daha uzun süre kayganlık sağlayabilir.
• Parfümlü, aromalı veya ısıtıcı ürünler hassas dokuda tahriş yapabilir.
• Yağ bazlı ürünler bazı prezervatiflerin yapısını bozabilir.

İlişki sırasında kayganlaştırıcı tekrar uygulanabilir. Ağrı başladığı halde ilişkiye devam etmek doku tahrişini ve sonraki ilişkilere karşı kaygıyı artırabilir.

Cinsel ilişki sırasında ağrıyı azaltmak için ne yapılabilir?

• Uyarılma için yeterli süre ayrılmalıdır.
• Kayganlaştırıcı ilişki başlamadan önce uygulanmalıdır.
• Ağrı oluşturan hızlı veya derin hareketlerden kaçınılmalıdır.
• Kontrolün kadında olduğu pozisyonlar denenebilir.
• Ağrı başladığında ilişkiye ara verilmelidir.
• Penetrasyon dışındaki yakınlık biçimleri de tercih edilebilir.

Ağrıyı “zamanla açılır” düşüncesiyle zorlamak doğru değildir. Tekrarlayan ağrı, pelvik taban kaslarının istemsiz olarak kasılmasına ve sorunun büyümesine yol açabilir.

Lokal vajinal östrojen nedir?

Lokal vajinal östrojen, düşük doz östrojenin doğrudan vajina ve çevresindeki dokulara uygulanmasıdır. Krem, vajinal tablet, ovül veya halka biçiminde ürünler bulunabilir.

Bu tedavi vajina dokusunun nemini, kalınlığını ve esnekliğini destekleyebilir. Kuruluk, yanma ve cinsel ilişki sırasında ağrının azalmasına yardımcı olabilir.

Lokal tedaviyle kana geçen östrojen miktarı, tablet, bant veya jel gibi sistemik hormon tedavilerine göre çok daha düşüktür. Ancak ürün seçimi, kullanım sıklığı ve tedavi süresi kişinin sağlık geçmişine göre belirlenmelidir.

Lokal östrojen ne zaman düşünülür?

• Nemlendirici ve kayganlaştırıcı yeterli rahatlama sağlamıyorsa
• Kuruluk günlük yaşamda da yanma yapıyorsa
• Vajina girişinde belirgin hassasiyet varsa
• Cinsel ilişki ağrısı devam ediyorsa
• İdrar yaparken rahatsızlık eşlik ediyorsa
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları bulunuyorsa

Belirtiler hafifse hormon içermeyen ürünlerle başlanabilir. Orta veya belirgin şikâyetlerde lokal tedavi daha erken gündeme gelebilir.

Lokal östrojen ne kadar süre kullanılır?

Genitoüriner menopoz belirtileri, sıcak basmaları gibi birkaç yıl içinde mutlaka sona ermez. Tedavi bırakıldığında kuruluk ve ağrı yeniden başlayabilir.

Bu nedenle lokal tedavi bazı kadınlarda uzun süre kullanılabilir. Şikâyetin değişmesi, kanama başlaması veya yeni bir sağlık sorunu ortaya çıkması halinde kullanım yeniden gözden geçirilmelidir.

Tedavi kendi kendine sıklaştırılmamalı ve farklı hormon ürünleri bir arada kullanılmamalıdır.

Lokal östrojen ile sistemik hormon tedavisi aynı mı?

Hayır. Lokal tedavi doğrudan vajina dokusuna düşük doz uygulanır. Sistemik hormon tedavisinde ise hormon kana geçerek vücudun farklı bölgelerinde etki gösterir.

Sistemik hormon tedavisi kullanan bir kadında vajinal kuruluk devam edebilir. Böyle bir durumda lokal ürün ayrıca kullanılabilir.

Meme kanseri öyküsünde vajinal kuruluk nasıl ele alınır?

Meme kanseri veya östrojene duyarlı başka bir kanser öyküsünde ilk olarak hormon içermeyen vajinal nemlendiriciler ve kayganlaştırıcılar kullanılır.

Bu ürünler yeterli olmazsa düşük doz vajinal östrojen bazı kadınlarda düşünülebilir. Karar; kullanılan kanser tedavisi, hastalığın özellikleri ve şikâyetin yaşam kalitesine etkisi konuşularak verilmelidir.

Özellikle aromataz inhibitörü kullanan kadınlarda kadın doğum uzmanı ile onkoloğun birlikte karar vermesi önemlidir. Hormonlu veya bitkisel ürünler hekime danışılmadan kullanılmamalıdır.

Östrojen dışındaki reçeteli seçenekler nelerdir?

Nemlendirici, kayganlaştırıcı veya vajinal östrojenin kullanılamadığı ya da yeterli olmadığı bazı kadınlarda farklı reçeteli seçenekler düşünülebilir.

• Vajinal prasteron içeren ürünler
• Östrojen reseptörleri üzerinden etki gösteren ağızdan kullanılan ilaçlar
• Pelvik taban fizyoterapisi
• Vajinal dilatör çalışmaları
• Cinsel danışmanlık

Bu seçenekler her ülkede aynı şekilde bulunmayabilir ve her kadın için uygun değildir. Kullanılacak yöntem ağrının yerine, kuruluğun düzeyine ve sağlık geçmişine göre seçilir.

Pelvik taban fizyoterapisi ne zaman gerekir?

Ağrı nedeniyle vajina çevresindeki kaslar istemsiz olarak kasılabilir. Bu durumda yalnız nemlendirici veya lokal östrojen kullanmak yeterli olmayabilir.

• Vajina girişinde kasılma hissi
• Penetrasyonun mümkün olmaması
• Muayene sırasında yoğun ağrı
• Tampon veya vajinal ürün yerleştirememe
• İlişki sonrasında saatlerce süren kasık ağrısı
• İdrar veya dışkılama sırasında gevşeyememe

Pelvik taban fizyoterapisinde yalnız kas güçlendirme yapılmaz. Fazla kasılan kasları gevşetme, nefes çalışması ve vajina girişinin ağrısız biçimde esnemesi de öğretilir.

Vajinal kuruluk idrar yakınmalarına neden olur mu?

Östrojen azalması yalnız vajinayı değil, idrar kanalı ve mesane çevresindeki dokuları da etkileyebilir.

• İdrar yaparken yanma
• Sık idrara çıkma
• Ani idrar sıkışması
• Gece idrara kalkma
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
• İdrar kaçırma yakınmalarında artış

Bu yakınmalar idrar kaçırma ve rahim sarkması ile birlikte görülebilir; ancak her sıkışma ve kaçırma yalnız menopozdan kaynaklanmaz.

Öksürme ve hareketle kaçırma ile ani sıkışmayla tuvalete yetişememe aynı sorun değildir. Ayrım, stres ve sıkışma tipi idrar kaçırma belirtilerine göre yapılır.

İdrar yaparken yanma kuruluk mu enfeksiyon mu?

İdrarın kuru ve tahriş olmuş vulva dokusuna temas etmesi yanma yapabilir. Ancak idrar yolu enfeksiyonu da aynı belirtiyi oluşturur.

İdrar yakınması yeni başladıysa veya ateş, kötü koku ve kasık ağrısı eşlik ediyorsa idrar testi gerekebilir.

Vajinal lazer kuruluk için standart tedavi midir?

Hayır. Vajinal lazer ve diğer enerji temelli uygulamalar kuruluk, ağrılı ilişki ve idrar yakınmaları için pazarlanabilir. Ancak uzun dönem etkinlik ve güvenlik verileri yeterli değildir.

Bu uygulamalar vajinal nemlendirici, kayganlaştırıcı ve uygun hastada lokal vajinal tedavilerin yerine standart ilk seçenek olarak kullanılmamalıdır. Yanık, iz, cinsel ilişki sırasında ağrı ve uzun süren hassasiyet gibi sorunlar bildirilmiştir.

Muayenede nelere bakılır?

Jinekolojik muayenede ağrının yeri ve vajina dokusundaki değişiklikler değerlendirilir.

• Vulvada kuruluk, kızarıklık veya çatlak
• Vajina girişinde daralma ve hassasiyet
• Vajina duvarında incelme
• Akıntı veya enfeksiyon bulguları
• Cilt hastalığını düşündüren beyazlaşma veya yara
• Pelvik taban kaslarında istemsiz kasılma
• Rahim veya vajina duvarında sarkma
• Kanamanın vajina, rahim ağzı veya rahimden gelip gelmediği

Her hastaya hormon testi yapılması gerekmez. Akıntı, yanma veya idrar yakınması varsa örnek ve idrar testi alınabilir. Derin ağrıda ultrason gerekebilir.

Cinsel ilişki sonrası kanama kuruluk nedeniyle olabilir mi?

İncelmiş ve hassas vajina dokusu sürtünme sonrasında lekelenebilir. Ancak menopozdan sonra oluşan kanama yalnız kuruluğa bağlanmamalıdır.

Kanama bir kez olmuş, çok az gelmiş veya yalnız cinsel ilişki sonrasında görülmüş olsa bile nedeni araştırılmalıdır. Rahim ağzı, vajina ve rahim içi kaynaklı sorunlar birbirinden ayrılmalıdır.

Bu konudaki uyarı belirtileri menopoz sonrası kanama kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Hangi belirtilerde muayene geciktirilmemelidir?

• Menopozdan sonra vajinal kanama
• Cinsel ilişki sonrası tekrarlayan kanama
• Kötü kokulu veya renk değiştiren akıntı
• Vulvada geçmeyen yara, kabarıklık veya beyazlaşma
• Şiddetli ya da giderek artan ağrı
• İdrarda kan
• Ateş ve idrar yaparken yanma
• Vajina girişinde ele gelen doku
• Nemlendirici ve kayganlaştırıcıya rağmen devam eden ağrı

Kuruluk sık görülse de her yeni belirti menopozun doğal sonucu olarak kabul edilmemelidir.

Tedavi ne zaman etkisini gösterir?

Kayganlaştırıcı kullanıldığı ilişki sırasında etki gösterir. Vajinal nemlendiricinin yararı düzenli kullanımla daha belirgin hale gelir.

Lokal vajinal tedavilerde ilk rahatlama birkaç hafta içinde başlayabilir. Dokunun esnekliğinin artması ve ilişki ağrısının azalması daha uzun sürebilir.

Ağrı nedeniyle kaslar fazla kasılıyorsa yalnız kuruluğun düzelmesi yeterli olmayabilir. Böyle bir durumda pelvik taban desteğinin de tedaviye eklenmesi gerekir.

Menopozda vajinal kuruluk hakkında sık sorulan sorular

Vajinal kuruluk kendiliğinden geçer mi?

Her zaman geçmez. Östrojen düzeyi düşük kaldığı sürece kuruluk devam edebilir veya zamanla daha belirgin hale gelebilir.

Kayganlaştırıcı her gün kullanılabilir mi?

Kayganlaştırıcı çoğunlukla cinsel ilişki veya vajinal temas sırasında kullanılır. Günlük kuruluk için düzenli kullanılan vajinal nemlendirici daha uygundur.

Vazelin vajinal kuruluk için kullanılabilir mi?

Vazelin vajina içine uygulanmak için üretilmiş bir ürün değildir. Tahriş yapabilir ve lateks prezervatiflerin yapısını bozabilir. Vajinal kullanım için hazırlanmış ürünler tercih edilmelidir.

Lokal östrojen kilo aldırır mı?

Düşük doz vajinal östrojenin kana geçişi sistemik hormon tedavisine göre çok azdır. Kilo alımını tedavinin beklenen doğrudan etkisi olarak görmek doğru değildir.

Rahmi alınmış kadınlar vajinal östrojen kullanabilir mi?

Rahmin alınmış olması lokal tedavinin kullanılmasına tek başına engel değildir. Meme kanseri öyküsü ve diğer sağlık sorunları ayrıca gözden geçirilmelidir.

Vajinal kuruluk cinsel isteksizlik yapar mı?

Ağrı beklentisi cinsel ilişkiden kaçınmaya ve isteğin azalmasına neden olabilir. Ancak cinsel istek; uyku, ruh hali, ilişki sorunları, ilaçlar ve genel sağlık gibi birçok etkenden etkilenir.

Ağrılı ilişki için yalnız Kegel yapılır mı?

Hayır. Pelvik taban kasları zaten fazla kasılıysa güçlendirme egzersizi ağrıyı artırabilir. Önce kasların zayıf mı yoksa gergin mi olduğu anlaşılmalıdır.

Menopozda cinsel ilişki zararlı mıdır?

Hayır. Cinsel ilişki menopozda zararlı değildir. Ancak ağrı veya kanama varsa ilişkiye zorlayarak devam edilmemeli ve nedeni araştırılmalıdır.

Vajinal kuruluk idrar yolu enfeksiyonu yapar mı?

Menopozla oluşan doku ve vajinal ortam değişiklikleri tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu riskini artırabilir. Her yanma enfeksiyon değildir; gerektiğinde idrar testi yapılmalıdır.

Menopozda yalnız genital şikâyetler mi takip edilir?

Hayır. Menopoz takibinde kemik, kalp-damar ve genel sağlık da gözden geçirilir. Egzersiz, beslenme ve kırık riski menopozda kemik sağlığı açısından birlikte değerlendirilir.

Menopozda vajinal kuruluk ve ağrılı ilişki yalnız yaşın doğal sonucu olarak kabul edilip beklenmemelidir. Düzenli vajinal nemlendirici, ilişki sırasında uygun kayganlaştırıcı ve gerektiğinde lokal tedaviyle şikâyetler azaltılabilir. Ağrı devam ediyorsa enfeksiyon, cilt hastalığı, pelvik taban kasları ve diğer jinekolojik nedenler ayrıca incelenmelidir.