Plasenta previa, bebeğin eşi olarak da bilinen plasentanın rahmin alt bölümüne yerleşerek rahim ağzının iç açıklığını kısmen veya tamamen kapatmasıdır. Gebeliğin ikinci yarısında ağrısız vajinal kanamaya neden olabilir. Kanama riski ve doğum kanalını kapatabilmesi nedeniyle gebelik takibinin ve doğumun önceden planlanması gerekir.
Ultrasonda “plasenta aşağıda” denmesi, her zaman plasenta previa olduğu veya mutlaka sezaryen gerekeceği anlamına gelmez. Plasentanın rahim ağzını kapatıp kapatmadığı, aradaki mesafe ve gebelik haftası birlikte değerlendirilir. Gebeliğin ortalarında saptanan düşük yerleşim, ilerleyen haftalarda düzelebilir.
Plasenta Previa ile Düşük Yerleşimli Plasenta Arasındaki Fark Nedir?
Düşük yerleşimli plasenta, plasenta kenarının rahim ağzının iç açıklığına 20 milimetreden, yani 2 santimetreden daha yakın olması ancak açıklığı örtmemesidir. Plasentanın açıklığa kadar uzanması veya açıklığı kısmen ya da tamamen kapatması ise plasenta previa olarak değerlendirilir.
Günlük dilde her iki durum için de “bebeğin eşinin aşağıda olması” veya “plasentanın aşağıda olması” ifadeleri kullanılabilir. Ancak kanama riski ve doğum planı açısından bu yerleşimler aynı kabul edilmez. Ultrason raporundaki mesafe ve kapatma durumu önemlidir.
Plasenta Previa Belirtileri Nelerdir?
En belirgin bulgu, gebeliğin ikinci yarısında başlayan genellikle ağrısız ve parlak kırmızı vajinal kanamadır. Kanama hafif olabileceği gibi aniden yoğunlaşabilir. Kendiliğinden durup tekrar başlayabilir; bazı kişilerde cinsel ilişki sonrasında ortaya çıkabilir.
Kanamayla birlikte rahim kasılmaları veya karın ağrısı da görülebilir. Ağrı bulunması plasenta previayı dışlamaz; ağrı olmaması ise kanamanın önemsiz olduğunu göstermez. Plasentanın erken ayrılması, erken doğum ve rahim ağzından kaynaklanan kanamalar da değerlendirilmelidir.
Bazı gebelerde hiçbir belirti görülmez ve plasentanın yerleşimi rutin ultrasonda fark edilir. Bu nedenle tanı yalnızca kanamanın olup olmamasına göre konulmaz.
Plasenta Previada Hangi Belirtiler Acildir?
Plasenta previa veya düşük yerleşimli plasenta tanısı bulunan bir kişide her vajinal kanama, yeni başlayan kasılma veya karın ağrısı için hastaneyle hemen iletişim kurulmalıdır. Kanama az olsa ya da kendiliğinden dursa bile değerlendirme ertelenmemelidir. Bir sonraki kanamanın miktarı önceden tahmin edilemez.
Yoğun kanama, belirgin baş dönmesi, bayılma veya ciddi hâlsizlik varsa 112 aranmalıdır. Kanama sırasında ped kullanılabilir; vajinaya tampon veya başka bir ürün yerleştirilmemelidir. Kişi kendisi araç kullanmamalı, yardım alarak sağlık kuruluşuna ulaşmalıdır.
Plasenta Previa Neden Olur?
Plasentanın neden rahmin alt bölümüne yerleştiği her zaman açıklanamaz. Daha önce sezaryen veya rahim ameliyatı geçirilmesi, önceki gebelikte plasenta previa bulunması, çoğul gebelik, ileri anne yaşı, sigara kullanımı ve yardımcı üreme tedavileri riski artırabilir.
Risk etkenlerinin bulunması, plasenta previanın mutlaka gelişeceği anlamına gelmez. Bununla birlikte önceki sezaryenle birlikte plasenta previa saptanmışsa plasentanın rahim duvarına anormal yapışması açısından da ayrıntılı inceleme yapılması önemlidir.
Plasenta Previa Tanısı Nasıl Konur?
Tanı ultrasonla konur. Rutin gebelik takibi sırasında, yaklaşık 20. haftada yapılan ultrason incelemesinde plasentanın yeri değerlendirilir. Rahim ağzına yakınlık görülürse veya karından yapılan inceleme yeterli değilse vajinal yoldan yapılan transvajinal ultrason kullanılabilir.
Transvajinal ultrason, plasentanın rahim ağzıyla ilişkisini belirlemede güvenli ve daha hassas bir yöntemdir. Prob vajinaya yerleştirilir; rahim ağzından içeri geçirilmez. Plasenta kenarının rahim ağzına uzaklığı ve gerekli durumlarda rahim ağzının uzunluğu ölçülebilir.
Gebeliğin ortalarında düşük yerleşim saptanmışsa genellikle 32. hafta civarında kontrol ultrasonu yapılır. Yerleşim devam ediyorsa doğum planını netleştirmek için 36. hafta civarında yeniden değerlendirme gerekebilir. Kanama veya başka bir yakınma varsa bu kontrol haftaları beklenmez.
Plasenta previada vajinal muayene yapılır mı?
Gebeliğin ikinci yarısındaki kanamalarda, plasenta previa dışlanmadan parmakla vajinal muayene yapılmaz. Rahim ağzına bu şekilde müdahale edilmesi ağır kanamayı tetikleyebilir.
Parmakla muayene, transvajinal ultrason ve spekulum muayenesi aynı işlem değildir. Kanamanın kaynağını değerlendirmek için spekulum muayenesi, uygun sağlık kuruluşunda hekim kararıyla yapılabilir. Transvajinal ultrasonun güvenli olması, bütün vajinal işlemlerin aynı şekilde uygulanabileceği anlamına gelmez.
Bebeğin Eşi Yukarı Çıkar mı?
Plasenta rahim içinde serbestçe hareket etmez. Rahim büyüdükçe ve alt bölümü genişledikçe plasenta kenarının rahim ağzıyla arasındaki mesafe artabilir. Halk arasında “plasentanın yukarı çıkması” denilen durum budur. Yaklaşık 20. haftada düşük yerleşimli görülen plasentaların büyük bölümü, sonraki kontrollerde artık rahim ağzına yakın değildir.
Rahim ağzını örten plasentanın uzaklaşma olasılığı, yalnızca yakın yerleşimli olana göre daha düşüktür. Önceki sezaryen, plasentanın yerleşimi ve tanının konulduğu hafta da değerlendirilir. “Belirli bir haftada kesin yukarı çıkar” denilemez; değişim kontrol ultrasonlarıyla izlenir.
Plasenta Previa Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavide amaç, plasentayı yerinden oynatmak değil; kanamayı yönetmek, anne ile bebeği izlemek ve doğumu uygun zamanda gerçekleştirmektir. Kanaması olmayan ve genel durumu uygun kişiler ayaktan takip edilebilir. Tekrarlayan kanama, ciddi kansızlık veya hastaneye ulaşım güçlüğü varsa hastanede izlem gerekebilir.
Kanama geliştiğinde annenin tansiyonu, nabzı ve kan kaybı; gebelik haftasına göre bebeğin kalp atımları değerlendirilir. Gerekli durumlarda damar yoluyla sıvı veya kan ürünleri verilebilir. Kontrollerde bebeğin büyümesi ve plasentanın konumu da izlenir. Bulgulara göre riskli gebelik takibi daha sık yapılabilir.
Erken doğum bekleniyorsa uygun gebelik haftalarında bebeğin akciğer gelişimini desteklemek için kortikosteroid uygulanabilir. Ancak acil doğum gerektiren kanamada bu tedavinin tamamlanması için doğum geciktirilmez. Her kanama doğum gerektirmese de kontrol edilemeyen kanama veya anne-bebeğin durumunda bozulma acil müdahale gerektirebilir.
Plasenta Previada Doğum Nasıl Planlanır?
Normal doğum mümkün mü?
Plasenta doğuma yakın dönemde rahim ağzını kapatmaya devam ediyorsa sezaryenle doğum planlanır. Vajinal doğum sırasında rahim ağzının açılması ciddi kanamaya yol açabilir. Gebeliğin erken dönemindeki tek bir ultrason sonucu ise doğum şeklinin kesinleştiği anlamına gelmez.
Düşük yerleşimli plasentada karar daha farklıdır. Plasenta rahim ağzından yeterince uzaklaşmışsa ve başka bir engel yoksa vajinal doğum düşünülebilir. Ayrıca 36. haftadan sonra plasenta kenarı ile rahim ağzının iç açıklığı arasındaki mesafe 11–20 milimetre olan, kanaması bulunmayan seçilmiş kişilerde de vajinal doğum seçeneği görüşülebilir. Bu karar deneyimli bir ekip tarafından, gerektiğinde acil sezaryen yapılabilecek hastane koşulları dikkate alınarak verilir.
Plasenta previada doğum kaçıncı haftada olur?
Plasenta previanın devam ettiği, kanama veya başka bir komplikasyon bulunmayan gebeliklerde planlı sezaryen genellikle 36. hafta ile 37 hafta 6 gün arasında değerlendirilir. Kesin tarih, gebeliğin seyri ve anne-bebeğin durumuna göre belirlenir.
Tekrarlayan veya yoğun kanama, doğumun başlaması ya da bebeğin durumunda bozulma varsa daha erken doğum gerekebilir. Plasenta akreta şüphesi bulunması da doğum zamanını ve uygulanacak işlemleri değiştirebilir. Acil durumda önceden belirlenen doğum tarihi beklenmez.
Plasenta Previa ile Plasenta Akreta Aynı mıdır?
Hayır. Plasenta previa, plasentanın rahim ağzına göre yerleşimini anlatır. Plasenta akreta spektrumu ise plasentanın rahim duvarına anormal şekilde tutunduğu ve doğum sırasında normal biçimde ayrılmasının güçleşebildiği durumları kapsar. İkisi aynı gebelikte birlikte bulunabilir.
Özellikle daha önce sezaryen geçirmiş bir kişide plasenta, ameliyat izi üzerinde ve aşağıda yerleşmişse akreta açısından ayrıntılı ultrason değerlendirmesi gerekir. Şüpheli bulgularda uzman merkez incelemesi ve gerektiğinde ek görüntüleme planlanabilir.
Akreta, doğum sırasında ağır kanamaya neden olabilir. Bu nedenle şüphe bulunan gebeliklerde doğum; kan ürünlerine, deneyimli cerrahi ve anestezi ekiplerine, gerektiğinde yoğun bakım desteğine erişimi olan bir merkezde planlanır.
Plasenta Previada Cinsel İlişki ve Egzersiz Yasak mıdır?
Her düşük yerleşimli plasenta için aynı kısıtlamalar uygulanmaz. Plasentanın rahim ağzını kapatıp kapatmadığı, kanama öyküsü, gebelik haftası ve diğer bulgular dikkate alınır. Özellikle plasenta previa veya kanama öyküsü varsa vajinal cinsel ilişkiden ve ağır egzersizden kaçınılması önerilebilir.
Tam yatak istirahati herkese rutin olarak önerilmez. Uzun süre hareketsiz kalmanın yararı kesin gösterilmemiştir; pıhtı oluşumu gibi riskleri olabilir. Çalışma, egzersiz, cinsel ilişki ve seyahat konusunda takip eden hekimin kişiye özel önerilerine uyulmalıdır.
Düzenli kasılmalar başladığında bunlar yalnızca hareket etmeye veya yorulmaya bağlanmamalıdır. Eşlik eden erken doğum belirtileri ve kanama açısından değerlendirme yapılmalıdır.
Kanama Riskine Karşı Nasıl Hazırlık Yapılır?
Takipte tam kan sayımı ve gerekli durumlarda demir depoları değerlendirilir. Kansızlık varsa doğumdan önce tedavi edilmesi önemlidir. Doğumun yapılacağı merkez, plasentanın konumu ve olası kanama riski dikkate alınarak belirlenir.
Kanama başladığında aranacak numara, başvurulacak hastane, ulaşım şekli ve eşlik edecek kişi önceden planlanmalıdır. Gebelik dosyası, kan grubu bilgisi ve son ultrason raporlarının ulaşılabilir olması yararlıdır. Özellikle tekrarlayan kanaması bulunan kişilerde uzak seyahat ve hastaneden uzakta kalma kararı hekimle görüşülmelidir.
Plasenta Previa Hakkında Sık Sorulan Sorular
Plasenta previa totalis ne demektir?
Plasenta previa totalis, plasentanın rahim ağzının iç açıklığını tamamen kapattığını ifade eder. Bu yerleşim doğuma yakın dönemde devam ediyorsa sezaryen gerekir. Takipte yalnızca kullanılan terim değil, güncel ultrason bulguları ve kanama öyküsü değerlendirilir.
Plasenta previa bebeğe zarar verir mi?
Plasenta previa tanısı, bebeğin mutlaka zarar göreceği anlamına gelmez. Ancak ağır kanama anne ile bebeğin sağlığını tehlikeye atabilir ve erken doğum gerektirebilir. Bebek açısından önemli risklerden biri, erken doğuma bağlı gelişebilen sorunlardır. Takip ve doğum planı bu riskler dikkate alınarak hazırlanır.
Kanama olmadıysa riskin geçtiği söylenebilir mi?
Hayır. Plasenta rahim ağzını kapatmaya veya yakınında bulunmaya devam ediyorsa, daha önce kanama yaşanmamış olması riski ortadan kaldırmaz. Kontroller aksatılmamalı ve doğum planına uyulmalıdır.
