Rahim Ağzı Yarası Nedir?

Rahim ağzı yarası, rahim ağzında görülen kızarık ve hassas alanları tanımlamak için kullanılan bir ifadedir; tıbbi olarak tek bir hastalığın adı değildir. Sıklıkla servikal ektropion denilen, rahim ağzı kanalını döşeyen salgı hücrelerinin dış yüzeyde de görülmesiyle oluşan iyi huylu bir durumu anlatır. Bu görünüm çoğu zaman gerçek bir açık yara veya doku kaybı değildir.

Rahim ağzı iltihabı olarak bilinen servisit, polipler ve bazı hücresel değişiklikler de benzer yakınmalara yol açabilir. Bu nedenle “rahim ağzında yara var” denildiğinde önce hangi durumun kastedildiği açıklığa kavuşturulmalıdır.

Her rahim ağzı yarasının yakılması veya dondurulması gerekmez. Tedavi kararı; muayene bulguları, kanama ve akıntı gibi belirtiler, enfeksiyon değerlendirmesi ve gerektiğinde HPV-smear sonuçları birlikte ele alınarak verilir.

Rahim ağzı yarası neden olur?

Rahim ağzının tıbbi adı servikstir. Serviksin dış yüzeyi ile kanalını döşeyen hücreler birbirinden farklıdır. Kanalın içindeki ince ve salgı üreten hücreler dış yüzeyde görüldüğünde, alttaki damarlar daha belirgin hâle gelir ve bölge kırmızı görünür. Servikal ektropion veya servikal ektopi adı verilen bu durum, halk arasında “rahim ağzı erozyonu” ya da “rahim ağzında yara” olarak da ifade edilir.

Hormonal etkiler: Ektropion östrojenle ilişkilidir. Genç yaşlarda, gebelikte ve östrojen içeren kombine doğum kontrol haplarını kullanan kişilerde daha sık görülebilir. Tek başına enfeksiyon, cinsel yolla bulaşan hastalık veya kişisel temizlik eksikliği anlamına gelmez.

Enfeksiyon ve tahriş: Rahim ağzındaki iltihaplanma da kızarıklık, akıntı ve temasla kanamaya neden olabilir. Bu durum ektropiondan farklıdır ve servisit olarak adlandırılır. Vajinal duş veya tahriş edici kimyasal ürünler de bazı kişilerde iltihaplanmaya katkıda bulunabilir.

Diğer rahim ağzı değişiklikleri: Polipler ve daha nadiren kanser öncüsü ya da kanserle ilişkili değişiklikler kanama veya anormal bir görünüm oluşturabilir. Her kızarık alanın aynı nedenle oluştuğu varsayılmamalıdır.

Rahim ağzı yarasının belirtileri nelerdir?

Servikal ektropion çoğu kişide belirti vermez ve rutin jinekolojik muayenede fark edilir. Belirti olduğunda artmış şeffaf veya mukuslu akıntı, cinsel ilişki sonrası hafif kanama ve adet aralarında lekelenme görülebilir. Hassas yüzey, smear örneği alınırken veya muayene sırasında da kolayca kanayabilir.

Kanama az miktarda pembe, kırmızı ya da kahverengi lekelenme şeklinde olabilir. Ancak kanamanın rengine bakarak nedeninin ektropion olduğu anlaşılamaz. İlişki sonrası kanama; enfeksiyon, polip, vajinal kuruluk ve başka rahim ağzı sorunlarında da görülebilir.

Kötü kokulu akıntı, belirgin kaşıntı, ateş veya şiddetli kasık ağrısı basit ektropionla açıklanmamalıdır. Bu belirtilerde enfeksiyon ve diğer jinekolojik nedenler araştırılır.

Servisit ile servikal ektropion aynı şey midir?

Hayır. Ektropion, rahim ağzındaki iki farklı hücre tabakasının yerleşimiyle ilgili bir durumdur. Servisit ise rahim ağzının iltihaplanmasıdır. İkisi de akıntı veya ilişki sonrası kanama yapabildiği için yalnız belirtilere bakılarak birbirinden ayrılamaz.

Servisit; klamidya, gonore ve trikomonas gibi enfeksiyonlarla ilişkili olabilir. Bununla birlikte her servisit vakasında bir enfeksiyon etkeni saptanmaz. Muayene bulguları ve öyküye göre cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar için uygun testler seçilir.

Bu ayrım tedaviyi doğrudan değiştirir. Ektropion için antibiyotik gerekmez; servisit varsa tedavi nedenine göre düzenlenir. Cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon saptandığında partnerin değerlendirilmesi ve tedavisi de gerekebilir.

Rahim ağzı yarası HPV veya kanser midir?

Servikal ektropion HPV’den kaynaklanmaz ve kansere dönüşmez. Ancak “rahim ağzı yarası” ifadesi farklı durumlar için kullanılabildiğinden, muayenede görülen alanın gerçekten ektropion olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Yüksek riskli HPV enfeksiyonu çoğu zaman gözle görülen bir yara veya belirti oluşturmaz. Rahim ağzının normal görünmesi HPV bulunmadığını, kızarık görünmesi de HPV olduğunu göstermez. Ektropion ile HPV aynı kişide birbirinden bağımsız olarak bulunabilir.

İlişki sonrası kanama iyi huylu nedenlerle ortaya çıkabileceği gibi rahim ağzı kanseri açısından da değerlendirme gerektirebilir. Bu belirti tek başına kanser anlamına gelmez; fakat özellikle tekrar ediyorsa yalnız “yara var” denilerek geçiştirilmemelidir.

Rahim ağzı yarası nasıl anlaşılır, tanı nasıl konur?

Tanıda ilk adım jinekolojik muayenedir. Spekulum adı verilen muayene aracıyla vajina ve rahim ağzı görülür. Kızarıklığın yeri, yüzeyin yapısı, temasla kanama, akıntı, polip veya şüpheli bir oluşum bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

Kanamanın ne zamandır sürdüğü, ilişkiyle bağlantısı, gebelik olasılığı, kullanılan doğum kontrol yöntemi ve önceki tarama sonuçları sorgulanır. Enfeksiyon düşünülüyorsa vajinal veya rahim ağzı örnekleriyle uygun testler yapılabilir.

Smear testi, rahim ağzından alınan hücrelerde değişiklik olup olmadığını değerlendirir; HPV testi ise yüksek riskli virüs tiplerinin varlığını araştırır. Hangi testin gerektiği kişinin yaşı, önceki sonuçları ve muayene bulgularına göre belirlenir. Bu testler ektropionu “yara” olarak saptamak için yapılmaz.

Kolposkopi veya biyopsi ne zaman gerekir?

Rahim ağzında şüpheli görünüm, anormal tarama sonuçları veya açıklanamayan ve devam eden temas kanaması varsa kolposkopi gerekebilir. Bu incelemede rahim ağzı büyütülerek değerlendirilir; gerekli görülen alanlardan biyopsi alınabilir.

Her HPV pozitifliği aynı takip planını gerektirmez. Virüs tipi, smear sonucu, önceki testler ve klinik bulgular birlikte değerlendirilir. Yalnız ektropion görülmesi de herkese biyopsi yapılacağı anlamına gelmez.

Normal smear sonucu, devam eden kanamanın veya şüpheli bir görünümün araştırılmasını gereksiz kılmaz. Kanser şüphesi bulunan bir alanda smear, gerekli biyopsinin yerine geçmez. Tarama ile mevcut bir belirtinin nedenini araştırmak farklı amaçlara hizmet eder.

Rahim ağzı yarası nasıl tedavi edilir?

Tedavi, kızarıklığın nedenine göre değişir. Belirti vermeyen ve değerlendirmede iyi huylu ektropion olduğu anlaşılan bir alan için çoğunlukla işlem gerekmez. Enfeksiyon veya hücresel değişiklik varsa bunlara yönelik ayrı bir yaklaşım izlenir.

İzlem ve nedene yönelik tedavi

Şikâyet oluşturmayan ektropion izlenebilir. Östrojen içeren doğum kontrol hapı kullanılıyorsa ve yakınmalar belirginse, farklı bir korunma yöntemine geçiş hekimle görüşülebilir. Korunma planı yapılmadan ilaç kendi kendine bırakılmamalıdır.

Servisit saptandığında enfeksiyon etkenine veya tahrişin nedenine yönelik tedavi düzenlenir. Her rahim ağzı kızarıklığında antibiyotik, fitil ya da mantar ilacı kullanmak doğru değildir. Enfeksiyonun neden olduğu yakınmalar, yalnız yüzeye yakma işlemi yapılarak tedavi edilmiş sayılmaz.

Yakma, dondurma ve gümüş nitrat uygulaması

Enfeksiyon ve şüpheli hücresel değişiklikler değerlendirildikten sonra, ektropiona bağlı tekrarlayan kanama veya rahatsız edici akıntı sürüyorsa yüzeye yönelik tedavi düşünülebilir. Amaç hassas, kolay kanayan hücrelerin yerine daha dayanıklı bir yüzey oluşmasını sağlamaktır.

Yakma işlemi: Koterizasyon veya diatermi adı verilen yöntemle yüzeydeki hassas hücreler ısı kullanılarak tedavi edilir. Uygulamaya göre lokal anestezi kullanılabilir.

Dondurma işlemi: Kriyoterapi veya kriyokoter olarak adlandırılır. Rahim ağzına temas eden özel bir uçla ilgili yüzey dondurularak tedavi edilir. İşlem sırasında adet sancısına benzer kramp hissedilebilir.

Gümüş nitrat: Uygun büyüklükteki sınırlı alanlara kimyasal koterizasyon amacıyla uygulanabilir. Seçilecek yöntem alanın özelliklerine, belirtilere ve kişinin durumuna göre belirlenir.

Ektropion için yapılan bu işlemler HPV’yi ortadan kaldırmaz ve kanserden korunmak amacıyla uygulanmaz. Kanser öncüsü hücresel değişiklik saptanırsa, buna yönelik takip ve tedavi ektropiondan ayrı planlanır.

Yakma veya dondurma sonrası iyileşme ne kadar sürer?

İşlem sonrasında sulu akıntı, hafif lekelenme ve kısa süreli kramp görülebilir. Akıntının süresi kullanılan yönteme göre değişir; yüzeyin iyileşmesi birkaç hafta sürebilir ve bazı uygulamalarda dört haftayı bulabilir. Gümüş nitrat sonrasında akıntı koyu renkli olabilir.

İyileşme döneminde tampon yerine ped kullanılması; cinsel ilişki, havuz ve vajina içine uygulanan ürünler konusunda hekimin belirlediği süreye uyulması gerekir. Vajinal duş yapılmamalıdır. Her yöntem için aynı süre geçerli olmadığından işlem sonrası verilen talimatlar esas alınmalıdır.

Yoğun kanama, kötü kokulu akıntı, ateş veya giderek artan kasık ağrısı beklenen iyileşme bulguları değildir. Bu durumda işlemi yapan hekimle iletişime geçilmelidir. Kontrolde yalnız yüzeyin iyileşmesi değil, başvuruya neden olan kanama veya akıntının düzelip düzelmediği de değerlendirilir.

Rahim ağzı yarası tedavi edilmezse ne olur?

Bu sorunun cevabı altta yatan tanıya bağlıdır. Belirti vermeyen ve iyi huylu olduğu doğrulanan ektropionun tedavi edilmemesi, zamanla kansere dönüşeceği anlamına gelmez. Hormonal değişimlerle alan küçülebilir veya belirtiler kendiliğinden azalabilir.

Buna karşılık enfeksiyon, kanser öncüsü hücresel değişiklik veya açıklanamayan kanama varsa yalnız beklemek uygun olmayabilir. Özellikle bazı enfeksiyonların tedavisiz kalması, üst genital organları etkileyen iltihaplanmaya yol açabilir. Bu nedenle “yara” ifadesinden çok, muayene ve testlerle belirlenen tanı önemlidir.

Belirti vermeyen ektropiona yalnız “ileride sorun çıkarabilir” düşüncesiyle rutin yakma işlemi yapılması gerekmez. İşlemlerin kanama, akıntı ve enfeksiyon gibi olası etkileri, beklenen yararla birlikte değerlendirilmelidir.

Rahim ağzı yarası kısırlık yapar mı?

Servikal ektropion tek başına genellikle gebe kalmaya engel değildir. Ektropion görülmesi, gebelik oluşabilmesi için rahim ağzının mutlaka yakılması veya dondurulması gerektiği anlamına gelmez.

Ancak ektropionla karıştırılan veya birlikte bulunan bazı enfeksiyonlar farklıdır. Tedavi edilmeyen klamidya ve gonore gibi enfeksiyonlar üst genital organlara ilerleyerek tüpleri etkileyebilir ve doğurganlık sorunlarına yol açabilir. Gebelik planlayan kişide enfeksiyon şüphesi varsa değerlendirme bu nedenle önemlidir.

Gebelikte rahim ağzı yarası olur mu?

Gebelikte hormonal etkilerle ektropion daha belirgin hâle gelebilir ve rahim ağzı temasla daha kolay kanayabilir. Bununla birlikte, gebelikte görülen kanama muayene yapılmadan ektropiona bağlanmamalıdır. Kanamanın rahim ağzından mı yoksa gebelikle ilgili başka bir nedenden mi kaynaklandığı değerlendirilmelidir.

Gebe kişide iyi huylu ektropion için yakma veya dondurma gibi işlemler genellikle doğum sonrasına bırakılır. Enfeksiyon ya da başka bir sorun varsa değerlendirme ve gerekli tedavi gebeliğe uygun şekilde planlanır.

Gebelik sırasında lekelenme veya kanama olduğunda, gebeliği takip eden sağlık ekibiyle gecikmeden iletişim kurulmalıdır. Yoğun kanama, şiddetli karın ağrısı, baş dönmesi veya bayılma varsa acil değerlendirme gerekir.

Rahim ağzı yarası neden tekrarlar?

Ektropion hormonal etkiler sürdükçe yeniden belirginleşebilir. Tedavi kanama ve akıntıyı azaltabilir; ancak belirtilerin bir daha hiç olmayacağını garanti etmez. Bazı kişilerde şikâyetler tamamen düzelmeyebilir veya zamanla geri dönebilir.

Tekrarlayan yakınmalarda aynı işlemi yeniden yapmak yerine tanı gözden geçirilmelidir. Enfeksiyon, polip, vajinal kuruluk veya farklı bir kanama nedeni bulunabilir. Önceki muayenede iyi huylu ektropion görülmüş olması, yeni başlayan ya da devam eden belirtilerin değerlendirilmesini gereksiz kılmaz.

Hangi belirtilerde doktora başvurulmalı?

İlişki sonrası kanama, adet dışı lekelenme veya alışılmıştan farklı akıntı olduğunda kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulmalıdır. Özellikle kanama tekrarlıyorsa, kötü kokulu akıntı eşlik ediyorsa veya menopoz sonrasında ortaya çıkmışsa değerlendirme ertelenmemelidir.

Yoğun kanama, bayılma, ateşle birlikte şiddetli kasık ağrısı veya genel durumun bozulması acil değerlendirme gerektirir. Gebelik olasılığıyla birlikte kanama ve karın ağrısı bulunması da yalnız rahim ağzındaki bir değişikliğe bağlanmamalıdır.

Rahim ağzı yarası hakkında sık sorulan sorular

Rahim ağzı yarası ultrasonda görülür mü?

Servikal ektropion tanısı esas olarak rahim ağzının spekulumla görülmesiyle konur. Ultrason, rahim ve yumurtalıklara veya kanamanın başka nedenlerine ilişkin bilgi sağlayabilir; ancak rahim ağzı yüzeyinin muayenesinin yerine geçmez. Ultrasonun normal olması ektropion bulunmadığını göstermez.

Rahim ağzı yarası bulaşıcı mıdır?

Ektropion bulaşıcı değildir ve partner tedavisi gerektirmez. Ancak “yara” olarak tarif edilen durumun nedeni cinsel yolla bulaşabilen bir enfeksiyonsa, bulaş ve partner tedavisi o enfeksiyona göre değerlendirilir.

Rahim ağzı yarası yakılırken veya dondurulurken ağrı olur mu?

Uygulanan yönteme ve kişisel duyarlılığa göre hafif rahatsızlık veya adet sancısına benzer kramp olabilir. Bazı yakma işlemlerinde lokal anestezi kullanılır. İşlem öncesinde ağrı kontrolünün nasıl sağlanacağı hekimle konuşulmalıdır.

Rahim ağzı yarası kendiliğinden geçer mi?

Ektropion zamanla veya hormonal koşullar değiştikçe gerileyebilir. Bunun ne kadar süreceği kişiden kişiye değişir. Enfeksiyon ya da şüpheli hücresel değişiklikler ise aynı şekilde değerlendirilmez; kendiliğinden geçmesi beklenmeden nedene uygun takip ve tedavi planlanır.