Rahim alma ameliyatı, tıbbi adıyla histerektomi, rahmin cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Histerektomi sonrasında adet kanaması görülmez ve rahim olmadığı için gebelik mümkün olmaz. Ancak rahmin alınması yumurtalıkların da mutlaka çıkarılacağı anlamına gelmez.
Histerektomi; miyomlar, kontrol edilemeyen anormal rahim kanamaları, adenomyozis, bazı endometriozis vakaları, rahim sarkması ve jinekolojik kanserler gibi farklı nedenlerle uygulanabilir. İyi huylu hastalıklarda ameliyat kararı verilmeden önce rahmi koruyan tedavilerin uygunluğu da değerlendirilir.
Ameliyat vajinal, laparoskopik veya açık abdominal yöntemle yapılabilir. Hangi yöntemin uygun olduğu hastalığın nedeni, rahmin büyüklüğü, rahim sarkması, önceki ameliyatlar, karın içi yapışıklıklar, eşlik eden hastalıklar ve cerrahi gereksinimlere göre belirlenir.
Histerektomi nedir?
Histerektomi rahmin bir kısmının veya tamamının cerrahi olarak çıkarılması işlemidir. Ameliyatın kapsamına göre rahim ağzı da çıkarılabilir veya yerinde bırakılabilir.
Fallop tüpleri ve yumurtalıklar rahimden ayrı yapılardır. Bu nedenle bunların çıkarılması histerektominin zorunlu bir parçası değildir. Ameliyat planlanırken rahmin yanı sıra tüplerin veya yumurtalıkların çıkarılmasının gerekli olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.
Rahim alma ameliyatı neden yapılır?
Histerektomi tek bir hastalık için yapılan bir ameliyat değildir. Rahim kaynaklı hastalığın türü, belirtilerin şiddeti, kişinin yaşı, çocuk isteği ve diğer tedavilerden alınan sonuç birlikte değerlendirilir.
Rahim alma ameliyatının gündeme gelebileceği başlıca durumlar şunlardır:
- Belirgin kanama, ağrı veya bası şikâyeti oluşturan miyomlar
- Diğer tedavilere yanıt vermeyen anormal rahim kanamaları
- Adenomyozis
- Seçilmiş ve diğer tedavilere yanıt vermeyen endometriozis vakaları
- Rahim sarkması
- Bazı kronik pelvik ağrı durumları
- Rahim, rahim ağzı veya bazı diğer jinekolojik kanserler
- Kanser öncüsü bazı hastalıklarda kişisel risk durumuna göre cerrahi gereksinim
İyi huylu hastalıklarda histerektomi çoğu zaman ilk tedavi seçeneği değildir. İlaç tedavileri, hormonal yöntemler veya rahmi koruyan cerrahi seçenekler uygunsa önce bunlar değerlendirilebilir.
Histerektomi türleri nelerdir?
Histerektomi türü rahmin hangi bölümlerinin çıkarıldığına göre tanımlanır.
- Total histerektomi: Rahim ile birlikte rahim ağzı çıkarılır.
- Subtotal veya supraservikal histerektomi: Rahmin gövdesi çıkarılır ancak rahim ağzı yerinde bırakılır.
- Radikal histerektomi: Rahim, rahim ağzı ve çevredeki bazı dokuların daha geniş şekilde çıkarıldığı, özellikle belirli kanserlerde kullanılan ameliyattır.
Fallop tüplerinin çıkarılmasına salpenjektomi, yumurtalığın çıkarılmasına ooforektomi denir. Yumurtalık ve tüplerin birlikte çıkarılması ise salpingo-ooforektomi olarak adlandırılır. Bunlar histerektomiyle birlikte yapılabilir ancak histerektomiyle aynı işlem değildir.
Rahim alma ameliyatı nasıl yapılır?
Rahim vajinal yoldan, laparoskopik cerrahiyle veya karında daha büyük bir kesi yapılan açık ameliyatla çıkarılabilir. Aynı hastalık için herkeste aynı cerrahi yolun kullanılması gerekmez.
Laparoskopik rahim alma ameliyatı
Laparoskopik histerektomide karında birkaç küçük kesiden kamera ve cerrahi aletler yerleştirilir. Rahim bağlarından ve damarlarından ayrıldıktan sonra cerrahi plana uygun şekilde çıkarılır.
Laparoskopik yöntem açık karın ameliyatına göre daha küçük kesilerle gerçekleştirilir ve uygun hastalarda hastanede kalışın ve günlük yaşama dönüş süresinin kısalmasını sağlayabilir.
Ancak her hasta laparoskopik cerrahi için uygun olmayabilir. Rahmin büyüklüğü, yaygın yapışıklıklar, hastalığın rahim dışındaki yaygınlığı veya kanser cerrahisinin gereksinimleri yöntemin değiştirilmesine neden olabilir. Laparoskopik jinekolojik cerrahi uygun hastalarda değerlendirilen minimal invaziv yöntemlerden biridir.
Vajinal histerektomi
Vajinal histerektomide karında kesi yapılmadan rahim vajinal yoldan çıkarılır. Özellikle rahim sarkması bulunan ve anatomik olarak uygun kişilerde önemli bir seçenektir.
Uygun hastalarda vajinal yaklaşım daha kısa hastanede kalış ve daha hızlı günlük yaşama dönüş avantajı sağlayabilir. Ancak rahmin çok büyük olması, rahim dışındaki hastalıklar veya bazı yapışıklıklar bu yöntemin uygulanmasını güçleştirebilir.
Açık rahim alma ameliyatı
Açık abdominal histerektomide rahim alt karında yapılan daha büyük bir kesi aracılığıyla çıkarılır.
Çok büyük rahim, yaygın karın içi hastalık, ciddi yapışıklıklar veya bazı kanser ameliyatlarında açık cerrahi gerekli olabilir. Daha büyük kesi nedeniyle iyileşme ve günlük yaşama dönüş süresi minimal invaziv yöntemlere göre daha uzun olabilir.
Histerektomi yöntemi nasıl seçilir?
Cerrahi yöntem yalnız kişinin “açık mı kapalı mı olsun?” tercihine göre belirlenmez. Rahmin büyüklüğü ve hareketliliği, vajinal erişim, önceki ameliyatlara bağlı yapışıklıklar, endometriozis veya başka rahim dışı hastalıklar, rahim sarkması, ek cerrahi gereksinimleri ve kanser şüphesi değerlendirilir.
Uygun iyi huylu hastalıklarda vajinal veya laparoskopik gibi minimal invaziv yöntemler açık karın ameliyatına göre daha hızlı iyileşme sağlayabilir. Vajinal yaklaşım mümkün değilse laparoskopik cerrahi açık cerrahiye alternatif olabilir.
Robotik cerrahi de laparoskopinin bir biçimidir. Robot kullanılması tek başına ameliyatın geleneksel laparoskopiden daha başarılı veya daha güvenli olacağı anlamına gelmez. Cerrahın deneyimi, hastalığın özellikleri ve güvenli cerrahi için gereken yaklaşım daha önemlidir.
Rahim alınırken yumurtalıklar da alınır mı?
Hayır. Histerektomi yapılması yumurtalıkların mutlaka çıkarılması gerektiği anlamına gelmez.
Yumurtalıkların korunup korunmayacağı kişinin yaşı, menopoz durumu, yumurtalıklarda hastalık bulunup bulunmadığı, aile öyküsü, genetik riskler ve ameliyatın nedenine göre ayrı olarak değerlendirilir.
Menopoz öncesinde her iki yumurtalık da çıkarılırsa östrojen üretimi aniden azalır ve cerrahi menopoz ortaya çıkar. Sıcak basması, gece terlemesi ve vajinal kuruluk gibi belirtiler başlayabilir; kemik ve kalp-damar sağlığı açısından uzun dönem etkiler de değerlendirilir.
Yumurtalıklar korunursa rahim olmadığı için adet kanaması görülmez ancak yumurtalıkların hormon üretimi devam edebilir. Bu durumda yalnız rahmin alınması kişinin hemen menopoza girdiği anlamına gelmez.
Rahim alınırken tüpler neden çıkarılabilir?
Yumurtalıkları korunan bazı kişilerde histerektomi sırasında fallop tüplerinin de çıkarılması gündeme gelebilir. Buna fırsatçı salpenjektomi adı verilir.
Bazı yumurtalık kanserlerinin fallop tüplerinden başlayabildiğine ilişkin bilgiler nedeniyle, başka bir nedenle pelvik ameliyat geçiren uygun kişilerde tüplerin çıkarılması yumurtalık kanseri riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
Tüplerin çıkarılması yumurtalıkların çıkarılmasıyla aynı değildir ve tek başına cerrahi menopoz oluşturması beklenmez. Bu karar ameliyat öncesinde yararları ve olası riskleriyle birlikte konuşulur.
Histerektomi öncesinde hangi hazırlıklar yapılır?
Ameliyattan önce histerektominin hangi nedenle önerildiğinin ve rahmi koruyan alternatiflerin uygun olup olmadığının netleştirilmesi önemlidir. Çocuk sahibi olma isteği bulunan bir kişide iyi huylu nedenle rahmin çıkarılması geri dönüşü olmayan bir karardır.
Ameliyat öncesinde kan testleri ve anestezi için gerekli incelemeler yapılabilir. Kullanılan ilaçlar, kan sulandırıcılar, alerjiler, daha önce geçirilen ameliyatlar, sigara kullanımı ve mevcut hastalıklar cerrahi ekibe bildirilmelidir.
Kan sulandırıcı ilaçlar hekim önerisi olmadan kendiliğinden kesilmemelidir. Ameliyat öncesi açlık ve ilaç kullanımı konusunda ameliyatı yapacak ekip tarafından verilen talimatlara uyulmalıdır.
Rahim alma ameliyatının riskleri nelerdir?
Histerektomi büyük bir cerrahi işlemdir ve bütün ameliyatlar gibi bazı riskleri vardır. Risk düzeyi yapılan ameliyatın kapsamına, cerrahi yönteme, kişinin kilosuna, daha önce geçirdiği ameliyatlara ve eşlik eden hastalıklara göre değişir.
Olası komplikasyonlar arasında şunlar bulunabilir:
- Kanama
- Enfeksiyon
- Anesteziye bağlı komplikasyonlar
- Toplardamarda pıhtı oluşması
- Mesane veya üreter yaralanması
- Bağırsak yaralanması
- Yara iyileşmesi sorunları
- İdrar yapmayla ilgili geçici veya daha uzun süren sorunlar
Erken hareket etmek ve kişisel risk durumuna göre uygulanan pıhtı önleyici tedaviler ameliyat sonrası güvenliğin önemli parçalarıdır.
Rahim alma ameliyatı sonrası iyileşme nasıldır?
İyileşme süresi kullanılan cerrahi yönteme ve ameliyatın kapsamına göre değişir. Vajinal ve laparoskopik cerrahiden sonra günlük yaşama dönüş genellikle açık karın ameliyatından daha hızlıdır.
İlk günlerde yorgunluk, ameliyat bölgesinde ağrı, gaz ve bağırsak hareketlerinde yavaşlama görülebilir. Hafif vajinal kanama veya akıntı da iyileşme döneminde ortaya çıkabilir.
Kısa yürüyüşler genellikle erken dönemde önerilir ve hareket miktarı kademeli olarak artırılır. Ağır kaldırma, yoğun egzersiz, araç kullanma ve işe dönüş için kişiye özel önerilere uyulmalıdır.
Hastaneden erken taburcu olmak iç dokuların tamamen iyileştiği anlamına gelmez. Özellikle vajinanın üst kısmındaki ameliyat bölgesinin iyileşmesi birkaç hafta gerektirir.
Rahim alma ameliyatı sonrası cinsel ilişki ne zaman olabilir?
Vajinal dokular ve ameliyat bölgesi yeterince iyileşene kadar vajinal cinsel ilişkiden kaçınılması gerekir. Çoğu durumda en az 4–6 haftalık iyileşme süresi gerekir ancak kesin zaman ameliyatın türüne ve kontrol muayenesindeki iyileşmeye göre belirlenir.
Aynı dönemde tampon, menstrual kap veya vajinal duş gibi vajina içine uygulanan ürünlerin kullanılmaması önerilir.
Ameliyat sonrasında ilişki sırasında ağrı, belirgin kanama veya devam eden kuruluk varsa değerlendirilmelidir.
Rahim alınınca cinsel yaşam değişir mi?
İyileşme tamamlandıktan sonra birçok kişide cinsel yaşam devam eder. Ameliyat öncesindeki ağrı veya yoğun kanama ortadan kalktığında bazı kişiler cinsel yaşamlarının daha rahat olduğunu bildirebilir.
Rahim veya rahim ağzının çıkarılması cinsel haz veya orgazmın mutlaka kaybolacağı anlamına gelmez. Bununla birlikte yumurtalıkların da çıkarılması halinde ortaya çıkan menopoz vajinal kuruluğa ve cinsel istekte değişikliklere neden olabilir.
Doğurganlığın kaybı ve beden algısındaki değişiklikler de kişinin cinsel yaşamını duygusal açıdan etkileyebilir. Gerektiğinde bu sorunlar için ayrıca destek alınabilir.
Rahim alınınca menopoza girilir mi?
Rahmin alınması tek başına menopoz anlamına gelmez. Menopoz açısından belirleyici olan yumurtalıkların hormon üretiminin devam edip etmediğidir.
Her iki yumurtalık da menopozdan önce çıkarılırsa cerrahi menopoz hemen başlar. Yumurtalıklar korunduğunda adet görülmese bile yumurtalık hormonları doğal menopoz dönemine kadar üretilebilir.
Rahim alınmış olduğu için adet kanamasına bakarak menopoz zamanını anlamak mümkün olmaz. Sıcak basması, gece terlemesi ve vajinal kuruluk gibi belirtiler ile kişinin yaşı ve klinik durumu birlikte değerlendirilir.
Rahim alındıktan sonra hamile kalınabilir mi?
Hayır. Histerektomi sonrasında gebeliğin rahim içinde gelişebileceği bir organ bulunmadığı için kişinin kendi rahminde gebelik taşıması mümkün değildir.
Bu nedenle gelecekte çocuk sahibi olma isteği bulunan kişilerde iyi huylu hastalık nedeniyle histerektomi kararı verilmeden önce doğurganlığı koruyan seçeneklerin bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Histerektomi yerine rahmi koruyan tedaviler var mı?
İyi huylu hastalıklarda bazı kişiler için rahmi koruyan tedaviler mümkün olabilir. Hangi seçeneğin uygun olduğu hastalığın nedenine ve gebelik isteğine göre değişir.
Anormal rahim kanamalarında ilaçlar veya hormonal rahim içi sistemler kullanılabilir. Rahim içindeki polip veya uygun miyomlar histeroskopik yöntemle çıkarılabilir.
Miyomlarda miyomektomiyle yalnız miyomların çıkarılması veya seçilmiş kişilerde uterin arter embolizasyonu düşünülebilir. Bazı yoğun kanama vakalarında endometrial ablasyon seçenek olabilir ancak gelecekte gebelik isteyen kişiler için uygun değildir.
Her rahmi koruyan yöntem her hastaya uygun değildir. Tedavi seçiminde belirtilerin şiddeti, hastalığın tekrarlama ihtimali, yaş ve gelecekte gebelik isteği birlikte değerlendirilir.
Rahim alındıktan sonra kontroller devam eder mi?
Evet. Rahmin alınmış olması bütün kadın sağlığı kontrollerinin sona erdiği anlamına gelmez. Yumurtalıklar, vulva, vajina, pelvik taban, meme sağlığı ve genel sağlık açısından gerekli kontroller devam eder.
Rahim ağzı subtotal histerektomiyle yerinde bırakılmışsa rahim ağzı kanseri taramasına devam edilmesi gerekir.
Total histerektomide rahim ağzı çıkarılmışsa smear ve HPV taramasının devam edip etmeyeceği ameliyatın nedenine ve kişinin geçmişinde yüksek dereceli rahim ağzı hücresel değişikliği veya rahim ağzı kanseri bulunup bulunmadığına göre belirlenir.
Bu nedenle ameliyat ve patoloji raporlarının saklanması önemlidir.
Rahim alma ameliyatı sonrası ne zaman hastaneye başvurulmalıdır?
Ameliyat sonrasında hafif ağrı, yorgunluk ve az miktarda vajinal akıntı görülebilir. Ancak bazı belirtiler beklenen iyileşmenin parçası değildir.
- Giderek artan veya şiddetli karın ve kasık ağrısı
- Yoğun vajinal kanama
- Kötü kokulu vajinal akıntı
- Ateş
- Yarada belirgin kızarıklık, şişlik veya akıntı
- Bacakta özellikle tek taraflı ağrı veya şişlik
- Göğüs ağrısı
- Nefes darlığı
- Bayılma veya belirgin halsizlik
Göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma veya belirgin tek taraflı bacak şişliği gibi belirtilerde acil değerlendirme gerekir.
Rahim alma ameliyatı hakkında sık sorulan sorular
Rahim alınınca adet olunur mu?
Hayır. Rahim çıkarıldığı için adet kanamasının gerçekleştiği rahim iç tabakası artık bulunmaz.
Rahim alınınca hemen menopoza girilir mi?
Her zaman değil. Menopoz öncesinde iki yumurtalık da çıkarılırsa cerrahi menopoz başlar. Yumurtalıklar korunursa hormon üretimi devam edebilir ve hemen menopoz gelişmesi beklenmez.
Histerektomi kilo aldırır mı?
Histerektominin doğrudan ve kaçınılmaz biçimde kilo aldırdığı söylenemez. Ameliyat sonrası fiziksel aktivitenin geçici azalması, yaş ve özellikle yumurtalıklar çıkarılmışsa menopozla ilişkili metabolik değişiklikler vücut ağırlığını etkileyebilir.
Rahim ağzı bırakılırsa smear gerekir mi?
Evet. Rahim ağzı yerinde bırakılmışsa uygun rahim ağzı kanseri taramasına devam edilir. Rahim ağzı çıkarılmışsa takip gereksinimi ameliyat nedeni ve geçmişte CIN veya rahim ağzı kanseri bulunup bulunmadığına göre belirlenir.
Rahim alma ameliyatından sonra ne zaman cinsel ilişki olabilir?
Genellikle vajinal ameliyat bölgesinin iyileşmesi için en az 4–6 hafta beklenir. Kesin süre ameliyatın türü ve kontrol muayenesindeki iyileşmeye göre cerrah tarafından belirlenir.
Histerektomi sonrası ne zaman işe dönülür?
İşe dönüş süresi yapılan ameliyata ve kişinin işinin fiziksel yüküne göre değişir. Vajinal veya laparoskopik ameliyatlardan sonra iyileşme genellikle açık ameliyata göre daha hızlıdır. Masa başı işle ağır fiziksel iş için aynı süre verilmez.
Rahim alındıktan sonra yumurtalıklar çalışır mı?
Yumurtalıklar ameliyat sırasında korunmuşsa hormon üretimine devam edebilir. Rahim olmadığı için adet görülmez ancak bu durum yumurtalıkların çalışmadığı anlamına gelmez.
Histerektomi kararı kişiye özel verilmelidir
Rahim alma ameliyatı bazı hastalıklarda etkili ve kalıcı bir tedavi sağlayabilir ancak özellikle iyi huylu hastalıklarda karar yalnız tanıya göre verilmez. Belirtilerin yaşam üzerindeki etkisi, daha önce uygulanan tedaviler, rahmi koruyan seçenekler ve gelecekte çocuk sahibi olma isteği birlikte değerlendirilir.
Ameliyat kararı verildiğinde ikinci önemli aşama hangi cerrahi yolun ve hangi kapsamın uygun olduğudur. Rahim ağzının, tüplerin ve özellikle yumurtalıkların çıkarılıp çıkarılmayacağı birbirinden ayrı kararlar olarak değerlendirilmelidir.
