Tanısal histeroskopi rahim içini doğrudan incelemek, operatif histeroskopi ise rahim içinde saptanan sorunu tedavi etmek için yapılır. Her iki yöntemde de ince kameralı bir cihaz vajinal yoldan rahim ağzına ilerletilir; karında kesi açılmaz.
Tanısal işlemde rahim iç tabakası, polip, miyom, rahim perdesi ve yapışıklık gibi oluşumlar değerlendirilir. Gerekli görülürse hedefli biyopsi alınabilir. Operatif histeroskopide ise makas, tutucu, kesici sistem veya doku çıkarma cihazları kullanılarak görülen sorun tedavi edilir.
İki yöntem arasındaki fark yalnız anestezi değildir. İşlemin amacı, kullanılan cihaz, uygulama yeri, süre, iyileşme dönemi ve riskler de değişir. Ayrıca ofis histeroskopisi yalnız tanısal işlem anlamına gelmez; uygun hastalarda küçük tedaviler de ofis koşullarında yapılabilir.
Tanısal ve operatif histeroskopi arasındaki temel farklar
| Karşılaştırma | Tanısal histeroskopi | Operatif histeroskopi |
|---|---|---|
| Temel amaç | Rahim içini incelemek ve sorunu belirlemek | Rahim içindeki sorunu tedavi etmek |
| Yapılan işlemler | Görüntüleme ve gerektiğinde hedefli biyopsi | Polip veya miyom çıkarılması, septum veya yapışıklık tedavisi |
| Kullanılan cihaz | Çoğunlukla ince çaplı kameralı histeroskop | Cerrahi aletlerin geçebildiği çalışma kanallı histeroskop |
| Uygulama yeri | Ofis, klinik veya ameliyathane | Küçük işlemlerde ofis, kapsamlı işlemlerde ameliyathane |
| Anestezi | Anestezisiz, lokal anestezi veya sedasyonla yapılabilir | İşlemin kapsamına göre lokal anestezi, sedasyon veya genel anestezi |
| Süre | Çoğunlukla daha kısa | Yapılan tedaviye göre daha uzun |
| İyileşme | Genellikle aynı gün günlük yaşama dönüş | İşlemin büyüklüğüne göre birkaç gün sürebilir |
| Patoloji | Biyopsi alınırsa yapılır | Çıkarılan polip, miyom veya şüpheli doku genellikle patolojiye gönderilir |
| Risk | Genellikle daha düşüktür | Cerrahi işlem ve sıvı kullanımı nedeniyle daha yüksektir |
Tanısal başlayan işlem, hasta önceden bilgilendirilmiş ve gerekli koşullar sağlanmışsa aynı seansta operatif işleme dönüşebilir.
Tanısal histeroskopi ne için yapılır?
Tanısal histeroskopi rahim boşluğunun ince bir kamera ile doğrudan görülmesini sağlar. Rahim iç tabakasının yüzeyi, rahim boşluğunun şekli, tüplerin rahme açıldığı bölgeler ve görüntülemede şüphe oluşturan alanlar değerlendirilir.
Vajinal ultrasonda görülen bir oluşumun polip, rahim boşluğuna uzanan miyom, yapışıklık veya başka bir rahim içi sorun olup olmadığı histeroskopiyle netleştirilebilir. Menopoz sonrası kanama, yoğun veya düzensiz adet kanaması, tekrarlayan gebelik kaybı ve seçilmiş infertilite durumlarında da kullanılabilir.
Tanısal işlem sırasında şüpheli bir alandan hedefli biyopsi alınabilir. Kamera eşliğinde doku alınması, rahim içinden körlemesine örnek alınmasına göre şüpheli bölgenin doğrudan seçilmesini sağlar.
Tanısal histeroskopi her adet düzensizliğinde veya her gebe kalamayan kadında rutin olarak yapılmaz. Önce hastanın şikâyetleri, muayene, vajinal ultrason ve gerekli diğer incelemeler değerlendirilir.
Operatif histeroskopi ile hangi sorunlar tedavi edilir?
Operatif histeroskopide rahim içindeki sorun doğrudan görülerek tedavi edilir. Cerrahi aletler histeroskopun içinden ilerletilir ve yalnız hedeflenen bölgeye müdahale edilir.
- Rahim içi poliplerin çıkarılması
- Rahim boşluğuna uzanan submukozal miyomların alınması
- Rahim perdesinin kesilmesi
- Rahim içi yapışıklıkların açılması
- Rahim içinde kalan gebelik dokusunun çıkarılması
- İpi görünmeyen rahim içi aracın çıkarılması
- Şüpheli dokunun hedefli biçimde çıkarılması
Rahim içi polip tedavisinde amaç, polibin görünen bölümüyle birlikte rahim duvarına bağlandığı tabanı da mümkün olduğunca tamamen çıkarmaktır. Çıkarılan doku patolojik incelemeye gönderilir.
Yumurtalık kisti, endometriozis ve rahmin dış yüzeyine doğru büyüyen miyomlar rahim boşluğunun dışında bulunduğu için histeroskopiyle tedavi edilmez. Bu sorunlarda laparoskopik cerrahi veya başka bir ameliyat yöntemi gerekebilir.
Tanısal işlem aynı seansta tedaviye dönebilir mi?
Küçük bir polip, ince yapışıklık, rahim içinde kalan doku veya ipi görünmeyen rahim içi araç görülürse aynı seansta müdahale yapılabilir. Bu yaklaşım hastanın ikinci kez işlem hazırlığı yapmasını ve yeniden anestezi almasını önleyebilir.
Aynı seansta tedavi yapılabilmesi için olası müdahalelerin işlem öncesinde anlatılması ve hastanın onayının alınması gerekir. Görülen sorun beklenenden büyükse, rahim duvarına derin uzanıyorsa, ağrı artıyorsa veya gerekli cerrahi ekipman hazır değilse tedavi ayrı bir güne bırakılır.
Bu nedenle “tanısal histeroskopide hiçbir işlem yapılmaz” veya “tanı sırasında görülen her sorun mutlaka aynı seansta alınır” ifadelerinin ikisi de doğru değildir. Karar oluşumun yapısına, hastanın onayına, ağrı kontrolüne ve güvenli işlem sınırlarına göre verilir.
Ofis histeroskopisi tanısal histeroskopiyle aynı mıdır?
Ofis histeroskopisi işlemin yapıldığı ortamı, tanısal histeroskopi ise işlemin amacını tanımlar. Bu nedenle iki ifade tamamen aynı değildir.
Ofis histeroskopisinde çoğunlukla ince çaplı cihaz kullanılır ve rahim ağzının genişletilmesine gerek kalmadan vajinal yoldan rahim içine ilerlenir. Rahim boşluğu incelenebilir, biyopsi alınabilir ve uygun hastalarda küçük polip veya rahim içi araç çıkarılması gibi sınırlı operatif işlemler yapılabilir.
Büyük miyom, yoğun yapışıklık, uzun rahim perdesi veya geniş cerrahi alet kullanımını gerektiren işlemler ise çoğunlukla ameliyathanede yapılır. İşlemin ameliyathanede planlanması hastalığın kötü olduğu anlamına gelmez; amaç ağrıyı kontrol etmek ve cerrahi güvenliği sağlamaktır.
Tanısal ve operatif histeroskopide anestezi farkı
İnce cihazla yapılan kısa tanısal işlemler anestezi kullanılmadan tamamlanabilir. Bazı hastalarda işlem öncesi ağrı kesici veya rahim ağzına lokal anestezi yeterli olur. Sedasyon ya da genel anestezi gereksinimi yalnız işlemin tanısal veya operatif olmasına göre belirlenmez.
Rahim ağzının dar olması, önceki ağrılı jinekolojik işlemler, yoğun kaygı, travma öyküsü, hastanın tercihi ve yapılacak cerrahinin kapsamı ağrı kontrolü planını değiştirir. Küçük bir polibin çıkarılması ile rahim kasına uzanan büyük bir miyomun alınması aynı işlem değildir.
Ofis işlemi sırasında hasta belirgin ağrı hissederse devam etmek zorunda değildir. İşlem durdurulabilir ve farklı ağrı kontrolü veya anestezi yöntemiyle yeniden planlanabilir.
Tanısal ve operatif histeroskopi nasıl yapılır?
Tanısal işlemin uygulanması
Hasta jinekolojik muayene pozisyonuna alınır. İnce histeroskop vajinadan rahim ağzına ve rahim boşluğuna ilerletilir. Bazı işlemlerde spekulum kullanılmadan doğrudan vajina içinden ilerlenen vaginoskopik yöntem tercih edilebilir.
Rahim duvarlarının birbirinden ayrılması ve boşluğun görülebilmesi için steril sıvı verilir. Rahim iç tabakası, boşluğun şekli ve görülen oluşumlar ekrandan değerlendirilir. Gerekli görülürse küçük bir biyopsi alınır.
Operatif işlemin uygulanması
Operatif histeroskopide rahim boşluğu görüntülendikten sonra cerrahi aletler çalışma kanalından ilerletilir. Polip, miyom, septum veya yapışıklık doğrudan görülerek tedavi edilir.
Rahim boşluğunu açık tutmak için kullanılan sıvının verilen ve geri alınan miktarı takip edilir. Özellikle uzun süren miyom, septum ve yapışıklık ameliyatlarında bu takip önemlidir. Güvenli sıvı sınırına yaklaşılması, kanama veya rahim duvarında yaralanma şüphesi halinde işlem tamamlanmadan durdurulabilir.
Büyük veya rahim kasının derin bölümüne uzanan oluşumların tek seansta tamamen çıkarılması güvenli olmayabilir. Böyle durumlarda rahim duvarını korumak için ikinci işlem planlanabilir.
Polip, miyom, septum ve yapışıklıkta yöntem seçimi
Rahim içi polip
Küçük ve ince saplı polipler uygun hastalarda ofis koşullarında çıkarılabilir. Büyük veya geniş tabanlı poliplerde ameliyathane ve daha kapsamlı ağrı kontrolü tercih edilebilir. Amaç, polibin görünen bölümüyle birlikte rahim duvarına bağlandığı tabanı da mümkün olduğunca tamamen çıkarmaktır.
Polibin kanama ve doğurganlık üzerindeki olası etkisi, hastanın yaşı ve şikâyetleriyle birlikte değerlendirilir. Rahim içi polip ve gebelik ilişkisi yalnız polibin varlığına değil, boyutu ve yerleşimine de bağlıdır.
Submukozal miyom
Rahim boşluğuna uzanan uygun yerleşimli submukozal miyom operatif histeroskopiyle alınabilir. Miyomun çapı kadar rahim kasının içine ne kadar uzandığı da önemlidir.
Büyük bölümü rahim boşluğunda bulunan miyomlar daha kolay çıkarılabilir. Rahim kasının derin bölümüne uzanan miyomlarda işlemin iki seansa ayrılması veya farklı cerrahi yöntemlerin değerlendirilmesi gerekebilir.
Rahim perdesi ve yapışıklıklar
Rahim perdesi uygun hastalarda operatif histeroskopiyle kontrollü biçimde kesilebilir. Histeroskopi rahim boşluğunun içini gösterdiği için septum ile rahmin dış şeklini etkileyen diğer anomalilerin ayrımı ameliyattan önce üç boyutlu ultrason veya gerekli görüntüleme yöntemleriyle yapılmalıdır.
Rahim içi yapışıklıklar doğrudan görülerek açılır. İnce yapışıklıklar daha kolay tedavi edilirken rahim boşluğunu büyük ölçüde kapatan yoğun yapışıklıklarda işlem daha güçtür ve yeniden yapışma riski daha yüksektir.
İnfertilite ve tüp bebek öncesinde histeroskopi
Kısırlık ve infertilite araştırmasında rahim boşluğu önce vajinal ultrasonla incelenir. Polip, submukozal miyom, septum veya yapışıklık şüphesi varsa tanısal histeroskopi kullanılabilir.
Rahim boşluğu görüntülemede normal görünen her hastaya rutin histeroskopi yapılması gerekmez. Tekrarlayan gebelik kaybı, rahim içi ameliyat öyküsü veya görüntüleme ile açıklanamayan belirli bulgular bulunan seçilmiş hastalarda doğrudan inceleme düşünülebilir.
Her tüp bebek tedavisi öncesinde de histeroskopi yapılmaz. Rahim içinde sorun görülürse tedavinin embriyo transferinden ne kadar önce yapılacağı; uygulanan işlemin kapsamına ve rahim iç tabakasının iyileşmesine göre belirlenir.
Başarısız embriyo transferi tek başına rahim içinde mutlaka sorun bulunduğunu göstermez. Embriyo kalitesi, kadın yaşı, rahim iç tabakası ve diğer tedavi basamakları birlikte değerlendirilmelidir.
Tanısal ve operatif histeroskopi öncesi hazırlık
Adet gören kadınlarda rahim içinin daha net görülmesi için histeroskopi çoğunlukla kanama bittikten sonraki günlerde planlanır. Rahim iç tabakası bu dönemde daha incedir. Menopoz sonrası kadınlarda veya acil değerlendirme gereken durumlarda farklı zaman seçilebilir.
Gebelik ihtimali varsa histeroskopi yapılmaz. Son adet tarihi, korunma yöntemi ve gebelik ihtimali işlemden önce değerlendirilir. Aktif vajinal veya pelvik enfeksiyon şüphesinde işlem ertelenebilir.
Anestezisiz ofis histeroskopisinde çoğunlukla açlık gerekmez. Sedasyon veya genel anestezi planlandıysa merkezin verdiği açlık talimatına uyulmalıdır. Kan sulandırıcı ilaçlar doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.
Önceki ağrılı jinekolojik işlemler, ilaç alerjileri, kalp ve akciğer hastalıkları, pıhtılaşma sorunları, kullanılan ilaçlar ve daha önce yaşanan anestezi problemleri işlem öncesinde hekime bildirilmelidir.
Tanısal ve operatif histeroskopi sonrası iyileşme
Yalnız rahim içinin incelendiği tanısal işlemden sonra hastaların çoğu aynı gün günlük yaşamına dönebilir. Birkaç saat süren adet sancısına benzer kramp ve hafif lekelenme görülebilir.
Operatif histeroskopiden sonra iyileşme yapılan tedaviye göre değişir. Küçük polip çıkarılması sonrasında günlük yaşama dönüş kısa olabilirken, büyük miyom veya yoğun yapışıklık ameliyatından sonra birkaç gün dinlenmek gerekebilir.
Kanama için tampon yerine ped kullanılabilir. Sedasyon veya genel anestezi alınmışsa aynı gün araç kullanılmamalıdır. Cinsel ilişkiye dönüş, kanama ve ağrının bitmesine ve yapılan işlemin kapsamına göre belirlenir.
Biyopsi alınmış veya polip ve miyom çıkarılmışsa doku patolojiye gönderilir. Sonuç, hastanın yaşı, kanama şekli, ultrason ve histeroskopi bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Tanısal ve operatif histeroskopinin riskleri
Tanısal histeroskopi genellikle kısa ve düşük riskli bir işlemdir. Ağrı, baş dönmesi, bulantı, hafif kanama, enfeksiyon, rahim ağzından geçilememesi veya işlemin tamamlanamaması görülebilir. Rahim duvarında delinme nadirdir.
Operatif histeroskopide cerrahi müdahale bulunduğu için kanama, rahim duvarında delinme, çevre organ yaralanması, rahim içi yapışıklık ve ikinci işlem gereksinimi daha fazla önem taşır.
Rahim boşluğunu genişletmek için kullanılan sıvının fazla emilmesi sıvı ve elektrolit dengesini bozabilir. Bu risk özellikle uzun süren miyom, septum veya yoğun yapışıklık ameliyatlarında sıvı giriş ve çıkışının dikkatle takip edilmesini gerektirir.
Giderek artan veya ağrı kesiciyle geçmeyen karın ağrısı, yoğun kanama, ateş, titreme, kötü kokulu akıntı, bayılma, sürekli kusma veya karında belirgin şişlik varsa kontrol tarihi beklenmemelidir.
Tanısal ve operatif histeroskopi hakkında sık sorulan sorular
Tanısal histeroskopi anestezisiz yapılır mı?
İnce cihazla yapılan kısa işlemler anestezisiz tamamlanabilir. Ağrı hassasiyeti, rahim ağzının yapısı, kaygı ve hastanın tercihi lokal anestezi veya sedasyon gereksinimini değiştirebilir.
Operatif histeroskopi genel anesteziyle mi yapılır?
Her zaman değil. Küçük operatif işlemler ofis koşullarında veya lokal anesteziyle yapılabilir. Büyük miyom, uzun septum veya yoğun yapışıklık tedavisinde sedasyon ya da genel anestezi tercih edilebilir.
Histeroskopide karın kesilir mi?
Hayır. Histeroskop vajina ve rahim ağzından rahim içine ilerletilir. Histeroskopik işlem için karında kesi açılmaz.
Histeroskopi sonrası işe ne zaman dönülür?
Tanısal işlemden sonra çoğu hasta aynı gün veya ertesi gün işine dönebilir. Operatif işlemde dönüş süresi yapılan tedaviye, kanamaya, ağrıya ve kullanılan anesteziye göre değişir.
Histeroskopiden sonra gebelik için ne kadar beklenir?
Yalnız tanısal işlem veya küçük polip çıkarılması sonrasında bekleme süresi kısa olabilir. Büyük miyom, septum veya yoğun yapışıklık tedavisinden sonra rahim iç tabakasının iyileşmesi beklenir. Kesin süre yapılan işleme göre belirlenir.
