Vajinal Ultrason ile Karından Ultrason Arasındaki Fark

Vajinal ultrason ve karından ultrason, rahim, yumurtalıklar ve pelvisteki diğer yapıları ses dalgalarıyla görüntüleyen iki farklı pelvik ultrason yöntemidir. Her iki incelemede de iyonlaştırıcı radyasyon kullanılmaz. Temel fark, ultrason probunun yerleştirildiği bölge ve buna bağlı olarak elde edilen görüntünün ayrıntısı ile görüntü alanıdır.

Karından ultrasonda prob alt karın üzerinde hareket ettirilir ve çoğunlukla mesanenin dolu olması istenir. Vajinal ultrasonda ise ince bir prob vajina içine yerleştirilir ve inceleme genellikle boş mesaneyle yapılır. Vajinal prob rahim ve yumurtalıklara daha yakın olduğu için küçük yapıların değerlendirilmesinde daha ayrıntılı görüntü sağlayabilir; karından ultrason ise büyük kitleleri ve pelvisin daha geniş bölümünü göstermede yararlıdır.

İki yöntem birbirinin alternatifi olmak zorunda değildir. Adet düzensizliği, kasık ağrısı, yumurtalık kisti, miyom, infertilite veya erken gebelik değerlendirmesinde önce bir yöntem kullanılabilir, gerekli görülürse diğeriyle inceleme tamamlanabilir. Seçim şikâyete, gebelik haftasına, görülmek istenen yapıya, daha önce vajinal ilişki yaşanıp yaşanmadığına ve kişinin onayına göre yapılır.

Vajinal ultrason ile karından ultrason arasındaki temel farklar

Vajinal ultrason nasıl yapılır?

Vajinal ultrason, transvajinal ultrason veya iç ultrason olarak da adlandırılır. İnce ve uzun ultrason probu her hasta için yeni bir koruyucu kılıfla kaplanır, üzerine kayganlaştırıcı jel sürülür ve vajina içine dikkatlice yerleştirilir. Prob rahim ağzından geçmez ve rahim içine girmez. İşlem öncesinde çoğunlukla mesanenin boşaltılması istenir.

Prob pelvik organlara yakın konumda olduğu için rahim, rahim içi tabaka, rahim ağzı, yumurtalıklar ve çevre dokular yüksek ayrıntıyla görüntülenebilir. Küçük yumurtalık kistleri, foliküller, rahim içi tabakanın kalınlığı, rahim duvarındaki bazı miyomlar, rahim içi aracın konumu ve erken gebelik bulguları bu yöntemle değerlendirilebilir. Normal fallop tüpleri çoğunlukla seçilemez; tüpler genişlemiş veya sıvıyla dolmuşsa görünür hâle gelebilir.

Karından ultrason nasıl yapılır?

Karından ultrason, transabdominal veya dış ultrason olarak da adlandırılır. Alt karın bölgesine jel sürülür ve prob cilt üzerinde farklı açılarda hareket ettirilir. Pelvik ultrason yapılacaksa dolu mesane, bağırsakları görüntü alanından uzaklaştırır ve ses dalgaları için uygun bir pencere oluşturur. Bu nedenle randevudan önce su içilmesi ve inceleme tamamlanana kadar idrar yapılmaması istenebilir.

Karından ultrasonla rahmin genel büyüklüğü, büyük miyomlar, büyük yumurtalık kistleri, karın içine uzanan kitleler, mesane ve pelvisin genel görünümü değerlendirilebilir. Geniş bir alanı göstermesi önemli bir avantajdır; ancak küçük lezyonlar, rahim içi tabakadaki ince ayrıntılar ve küçük foliküller vajinal ultrasondaki kadar net görülemeyebilir.

Hangi ultrason daha net görüntü verir?

Rahim, rahim içi tabaka ve yumurtalıkların küçük ayrıntıları için vajinal ultrason çoğunlukla daha yüksek çözünürlüklü görüntü sağlar. Prob ile pelvik organlar arasındaki mesafenin kısa olması ve daha yüksek frekanslı ses dalgalarının kullanılabilmesi bu farkı oluşturur. Karın duvarı kalınlığı, bağırsak gazı ve yetersiz mesane doluluğu karından ultrason görüntüsünü zorlaştırabilir.

Buna karşılık vajinal ultrasonun görüntü alanı daha sınırlıdır. Rahim çok büyümüşse, miyom veya yumurtalık kitlesi pelvis dışına uzanıyorsa ya da alt karının daha geniş bölümünün görülmesi gerekiyorsa karından ultrason daha fazla bilgi sağlayabilir. Bu nedenle “daha net” olan yöntem, incelenen yapıya göre değişir ve bazı hastalarda iki yöntem birlikte kullanılır.

Adet düzensizliği, kanama ve kasık ağrısında hangi yöntem kullanılır?

Adet düzensizliği, yoğun kanama, ara kanama veya menopoz sonrası kanamada rahim içi tabakanın, rahim duvarının ve yumurtalıkların ayrıntılı değerlendirilmesi gerekebilir. Vajinal ultrason bu yapılara yakın görüntü sağladığı için çoğunlukla daha bilgilendiricidir. Büyük miyom veya pelvis dışına uzanan kitle düşünülüyorsa karından ultrason da incelemeye eklenebilir.

Kasık ağrısında yumurtalık kisti, yumurtalığın dönmesi, endometriozis, miyom, enfeksiyon veya gebelikle ilişkili sorunlar araştırılabilir. Ultrason bulguları tek başına tanı koymaz; ağrının başlangıcı, şiddeti, adetlerle ilişkisi, muayene ve gerektiğinde kan-idrar testleriyle birlikte yorumlanır. Benzer yakınmalara yol açan farklı jinekolojik hastalıklar aynı görüntüleme yöntemiyle değerlendirilmeyebilir.

Yumurtalık kisti ve miyom değerlendirmesinde fark nedir?

Küçük yumurtalık kistleri, kistin iç yapısı ve yumurtalık dokusuyla ilişkisi vajinal ultrasonda daha ayrıntılı görülebilir. Büyük bir kist karın içine doğru uzanıyorsa kitleyi bütünüyle görüntülemek için karından ultrason gerekebilir. Kistin yalnız büyüklüğü değil; duvarı, içeriği, bölmeleri, katı alanları ve kanlanması da değerlendirilir.

Miyomlarda da benzer bir tamamlayıcılık vardır. Rahim içi boşluğa yakın küçük miyomlar ve rahim duvarının ayrıntıları vajinal ultrasonda daha iyi seçilebilirken rahmi büyüten veya karın içine uzanan büyük miyomlar karından ultrasonda daha geniş açıyla görülür. Şüpheli ya da karmaşık bulgularda Doppler ultrason, üç boyutlu ultrason veya manyetik rezonans görüntüleme eklenebilir.

İnfertilite ve yumurtlama takibinde hangi ultrason kullanılır?

İnfertilite değerlendirmesinde rahim içi tabaka, yumurtalık rezerviyle ilişkili antral foliküller, büyüyen foliküller ve yumurtalık kistleri ayrıntılı biçimde izlenir. Vajinal ultrason, küçük foliküllerin sayımı ve büyümenin milimetrik takibi için karından ultrasona göre daha uygundur. Yumurtlama takibi, aşılama ve tüp bebek tedavisinde bu nedenle çoğunlukla vajinal yöntem kullanılır.

Vajinal incelemenin uygun olmadığı veya kabul edilmediği durumlarda karından ultrasonla değerlendirme yapılabilir; ancak küçük foliküllerin sayımı ve ölçümü daha sınırlı olabilir. Kullanılacak yöntemin tedavi kararını nasıl etkileyebileceği işlem öncesinde açıklanmalıdır.

Gebelikte vajinal ultrason mu karından ultrason mu kullanılır?

Gebeliğin ilk haftalarında gebelik kesesi, embriyo, kalp atımı ve gebeliğin rahim içindeki yerini değerlendirmek için vajinal ultrason daha ayrıntılı görüntü sağlayabilir. Prob vajina içinde kalır, rahim içine girmez ve gebelik kesesine temas etmez. Tıbbi amaçla uygun biçimde kullanılan tanısal vajinal ultrason erken gebelikte güvenli kabul edilir.

Gebelik ilerledikçe rahim büyür ve bebeğin karından ultrasonla görüntülenmesi kolaylaşır. Rutin kontrollerin önemli bir bölümü karından yapılırken rahim ağzı uzunluğunun ölçülmesi, plasentanın rahim ağzıyla ilişkisinin değerlendirilmesi veya erken gebelikte belirsiz bir bulgunun netleştirilmesi için vajinal ultrason kullanılabilir. Ultrason yöntemi ve diğer gebelik kontrolleri gebelik haftasına ve klinik gereksinime göre belirlenir.

Dış gebelik şüphesinde hangi ultrason tercih edilir?

Dış gebelik şüphesinde vajinal ultrason, rahim içinde gebelik kesesi bulunup bulunmadığını ve yumurtalıklarla tüplerin bulunduğu alanı daha ayrıntılı gösterir. Ancak gebeliğin çok erken olması durumunda ilk incelemede gebeliğin yeri belirlenemeyebilir. Böyle bir durumda beta hCG ölçümü ve belirlenen sürede tekrar ultrason gerekir.

Pozitif gebelik testiyle birlikte tek taraflı şiddetli kasık ağrısı, omuz ağrısı, baş dönmesi, bayılma veya yoğun kanama varsa rutin kontrol beklenmemelidir. Bu belirtiler acil değerlendirme gerektirebilir.

Daha önce vajinal ilişki yaşamayanlarda hangi ultrason yapılır?

Daha önce vajinal ilişki yaşamamış kişilerde karından ultrason çoğunlukla ilk yöntem olarak kullanılır. Dolu mesaneyle yapılan inceleme rahim, yumurtalıklar ve büyük pelvik oluşumlar hakkında çoğu zaman yeterli bilgi sağlayabilir. Görüntü yetersiz kaldığında incelemenin tekrarlanması, manyetik rezonans görüntüleme veya seçilmiş durumlarda rektal ultrason gibi seçenekler değerlendirilebilir.

Vajinal ultrason otomatik olarak zorunlu değildir. Önemli bir tıbbi yarar sağlayacağı düşünülüyorsa neden gerektiği, işlemin nasıl yapılacağı ve alternatifleri anlatılır. İşlem yalnız kişinin açık onayıyla yapılabilir ve onay inceleme sırasında geri çekilebilir. Vajinal ilişki yaşamamış kişilerde jinekolojik muayene çoğunlukla görüşme, dış değerlendirme ve karından ultrasonla başlar.

Mesane neden bir yöntemde dolu, diğerinde boş olmalıdır?

Karından pelvik ultrasonda dolu mesane, bağırsakları yukarı iter ve rahimle yumurtalıkların önünde ses dalgalarının geçebileceği sıvı dolu bir pencere oluşturur. Mesane yeterince dolu değilse görüntü kalitesi azalabilir ve biraz daha su içilerek incelemenin tekrarlanması gerekebilir.

Vajinal ultrasonda ise dolu mesane pelvik organları probdan uzaklaştırabilir ve işlemi rahatsız edici hâle getirebilir. Bu nedenle incelemeden hemen önce tuvalete gidilmesi istenir. Aynı randevuda iki yöntem uygulanacaksa önce dolu mesaneyle karından ultrason yapılabilir, ardından mesane boşaltılarak vajinal incelemeye geçilebilir.

Vajinal ultrason ağrılı mıdır ve adetliyken yapılabilir mi?

Vajinal ultrason çoğunlukla belirgin ağrıya neden olmaz; hafif baskı ve rahatsızlık hissedilebilir. Vajinal kuruluk, enfeksiyon, pelvik taban kaslarında gerginlik, yeni geçirilmiş ameliyat veya şiddetli pelvik ağrı işlemi zorlaştırabilir. Şiddetli ağrı normal kabul edilmez ve kişi istediği anda probun hareketinin durdurulmasını veya işlemin sonlandırılmasını isteyebilir.

Adet kanaması vajinal ultrasona engel değildir. Yoğun kanama, ağrı, yumurtlama takibi veya rahim içi tabakanın belirli bir günde değerlendirilmesi gerektiğinde adet sırasında inceleme yapılabilir. Tampon veya adet kabı kullanılıyorsa işlem öncesinde çıkarılır. Kişi adetliyken iç inceleme istemiyorsa bunu randevu öncesinde belirtebilir.

Vajinal ultrason güvenli midir?

Ultrason ses dalgalarıyla çalışır ve röntgende kullanılan iyonlaştırıcı radyasyonu içermez. Vajinal prob her hasta için yeni bir koruyucu kılıfla kaplanmalı, üretici ve sağlık kuruluşunun enfeksiyon kontrol kurallarına uygun biçimde temizlenmelidir. Bu önlemler uygulandığında enfeksiyon riski düşüktür. Lateks veya kullanılan jele karşı alerji varsa işlem öncesinde bilgi verilmelidir.

Vajinal ultrason iç inceleme olduğu için bilgilendirilmiş onam gerekir. Kişiye işlemin amacı, nasıl uygulanacağı ve alternatifleri açıklanmalıdır. Korku, travma öyküsü veya önceki ağrılı muayene deneyimi varsa inceleme daha yavaş yapılabilir, farklı bir yöntem seçilebilir veya işlem ertelenebilir.

Ultrason HPV, smear veya jinekolojik muayenenin yerini tutar mı?

Hayır. Vajinal ve karından ultrason rahim, yumurtalıklar ve çevre dokuların görüntüsünü verir; HPV enfeksiyonunu veya rahim ağzındaki hücresel değişiklikleri göstermez. Rahim ağzı kanseri taraması için HPV ve smear testi kullanılır. Ultrason sonucunun normal olması rahim ağzı taramasının gereksiz olduğu anlamına gelmez.

Ultrason ayrıca dış genital bölgedeki yara, vajinal akıntı, rahim ağzındaki görünüm veya pelvik taban sorunları hakkında her zaman yeterli bilgi vermez. Kanama, akıntı, kaşıntı veya ağrı gibi şikâyetlerde gerekli jinekolojik muayene ve laboratuvar testleri görüntülemeye eklenebilir.

Ultrason kanseri kesin olarak gösterir mi?

Ultrason bazı şüpheli bulguları gösterebilir ancak tek başına kanser tanısı koymaz. Yumurtalıkta düzensiz veya katı alan içeren kitle, rahim içi tabakada olağan dışı kalınlık, karın içinde sıvı ya da çevre dokularla ilişkili şüpheli görünüm ileri değerlendirme gerektirebilir. Kesin tanı için kan testleri, farklı görüntüleme yöntemleri, rahim içinden örnek alma veya ameliyat gerekebilir.

Normal ultrason sonucu da bütün jinekolojik hastalıkları dışlamaz. Küçük rahim içi polipler, yüzeysel endometriozis, bazı tüp hastalıkları, HPV ile ilişkili hücre değişiklikleri ve vajinal hastalıklar standart pelvik ultrasonda görülmeyebilir.

Ultrason öncesinde nasıl hazırlanılır?

Karından ultrason hazırlığı

• Randevuda belirtilen miktarda su için.
• İnceleme tamamlanana kadar idrar yapmayın.
• Alt karın bölgesinin kolay açılabileceği kıyafetler tercih edin.
• Mesaneyi tutmak ağrıya neden oluyorsa sağlık personeline bildirin.

Vajinal ultrason hazırlığı

• İşlem öncesinde mesanenizi boşaltın.
• Tampon veya adet kabını çıkarın.
• Lateks veya jel alerjiniz varsa söyleyin.
• Gebelik ihtimalini bildirin.
• Ağrı, korku veya önceki olumsuz muayene deneyiminizi paylaşın.

Yalnız pelvik ultrason yapılacaksa çoğunlukla açlık gerekmez. Karın içindeki diğer organların da inceleneceği bir ultrason planlandıysa farklı hazırlık kuralları verilebilir.

Vajinal ultrason ve karından ultrason hakkında sık sorulan sorular

Vajinal ultrason daha mı doğrudur?

Rahim içi tabaka, yumurtalıklar, küçük kistler, foliküller ve erken gebelik için çoğunlukla daha ayrıntılı görüntü verir. Büyük kitleler ve geniş alanların değerlendirilmesinde karından ultrason daha yararlı olabilir.

Karından ultrasonla yumurtalıklar görülür mü?

Evet. Mesane yeterince doluysa yumurtalıklar ve birçok yumurtalık kisti görülebilir. Küçük foliküller ve küçük lezyonlar vajinal ultrasonda daha net değerlendirilebilir.

Vajinal ultrason rahme girer mi?

Hayır. Prob vajina içine yerleştirilir ancak rahim ağzından geçmez ve rahim boşluğuna girmez.

Vajinal ultrason düşüğe neden olur mu?

Tanısal amaçla uygun biçimde yapılan vajinal ultrasonun düşük riskini artırdığı gösterilmemiştir. Prob rahim içine girmez ve gebelik kesesine temas etmez.

İki ultrason aynı gün yapılabilir mi?

Evet. Önce dolu mesaneyle karından ultrason, ardından mesane boşaltılarak vajinal ultrason yapılabilir. İki yöntem farklı görüntü alanları sunduğu için birbirini tamamlayabilir.

Vajinal ultrason istemezsem ne olur?

İşlemi kabul etmek zorunda değilsiniz. Karından ultrason veya uygun başka bir görüntüleme yöntemi kullanılabilir. Ancak bazı küçük yapıların yeterince net görülemeyebileceği ve ek inceleme gerekebileceği açıklanmalıdır.