Yumurtalık Kisti
Yumurtalık kisti, yumurtalığın içinde veya yüzeyinde görülen sıvı dolu ya da farklı dokular içerebilen oluşumların genel adıdır. Adet döngüsü sırasında gelişen fonksiyonel kistler, kanamalı kistler, dermoid kistler ve endometriomalar aynı yapıda değildir; bu nedenle takip ve tedavileri de birbirinden farklıdır.
Kistlerin büyük bölümü iyi huyludur. Özellikle üreme çağında, ultrason sırasında tesadüfen görülen basit kistler birkaç hafta veya birkaç adet döngüsü içinde kaybolabilir. Buna karşılık kalıcı, büyüyen, ağrıya yol açan veya ultrasonda katı alan ve düzensiz duvar gibi özellikler taşıyan bir kistin daha ayrıntılı incelenmesi gerekir.
Muayenede yalnızca kistin kaç santimetre olduğuna bakmam. Ultrason görünümü, şikâyetler, yaş, menopoz durumu, önceki görüntüler, gebelik planı ve yumurtalık rezervi tedavi kararını birlikte şekillendirir. Amaç, kendiliğinden gerilebilecek bir kisti gereksiz yere ameliyat etmemek; takip edilmemesi gereken bir bulguyu da geciktirmemektir.
Yumurtalık Kisti Hangi Belirtilere Yol Açar?
Birçok yumurtalık kisti belirti vermez ve rutin ultrason sırasında fark edilir. Şikâyet olduğunda kistin türüne, büyüklüğüne ve çevre dokulara etkisine göre farklı yakınmalar görülebilir.
- Tek taraflı veya tekrarlayan kasık ağrısı
- Karında dolgunluk, şişkinlik veya baskı hissi
- Cinsel ilişki sırasında ağrı
- Adet döneminde artan ağrı veya kanama düzeninde değişiklik
- Sık idrara çıkma, kabızlık ya da bağırsakta basınç hissi
- Egzersiz, ani hareket veya cinsel ilişkiyle belirginleşen ağrı
Bu belirtiler yalnızca yumurtalık kistine özgü değildir. Endometriozis, enfeksiyon, bağırsak ve mesane hastalıkları ya da kas-iskelet sistemi sorunları da benzer yakınmalara neden olabilir.
Ne Zaman Kadın Doğum Muayenesi Gerekir?
Ultrasonda görülen kistin takipte kaybolmaması, büyümesi, karmaşık bir yapıda olması, menopoz sonrasında ortaya çıkması veya günlük yaşamı etkileyen ağrı ve baskıya yol açması durumunda kadın doğum muayenesi gerekir. Önceki ultrason görüntüleri varsa yeni incelemeyle karşılaştırılması, kistin gerçekten büyüyüp büyümediğini anlamayı kolaylaştırır.
Ani ve Şiddetli Ağrıda Beklenmemelidir
Aniden başlayan tek taraflı şiddetli kasık ağrısı, bulantı, kusma, bayılma hissi, karında hassasiyet veya yoğun kanama; kist kanaması, kist yırtılması ya da yumurtalığın kendi etrafında dönmesi olarak bilinen torsiyonla ilişkili olabilir. Gebelik ihtimali bulunan bir kadında ağrı ve kanama varsa dış gebelik de dışlanmalıdır. Bu belirtilerde rutin kontrol günü beklenmeden acil değerlendirme yapılmalıdır.
Yumurtalık Kisti Nasıl Değerlendirilir?
Değerlendirme; ağrının ne zaman başladığı, adet düzeni, gebelik ihtimali, geçirilmiş ameliyatlar, daha önce saptanan kistler ve aile öyküsünün konuşulmasıyla başlar. Ardından gerekli olduğunda jinekolojik muayene ve ultrason yapılır.
Ultrasonda yalnızca kistin çapı ölçülmez. Kistin tek veya çok bölmeli olması, içeriğinin tamamen sıvı ya da kısmen katı görünmesi, duvar yapısı, çıkıntılar, kanlanma, iki yumurtalıkta birden bulunup bulunmaması ve çevre dokularla ilişkisi incelenir. Bu özellikler, basit bir fonksiyonel kistle ileri değerlendirme gerektiren bir yumurtalık kitlesini ayırmada boyuttan daha fazla bilgi verebilir.
Kan Tahlili ve MR Ne Zaman İstenir?
Üreme çağında gebelik ihtimali varsa gebelik testi, kanama düşünülüyorsa tam kan sayımı istenebilir. CA 125 gibi tümör belirteçleri her hastada gerekli değildir ve tek başına kanser tanısı koydurmaz; endometriozis, miyom, enfeksiyon ve adet dönemi gibi iyi huylu durumlarda da yükselebilir.
Ultrason kistin yapısını yeterince açıklamıyorsa MR ikinci basamak görüntüleme olarak kullanılabilir. Kötü huylu hastalık şüphesi doğuran bulgularda ise inceleme ve cerrahi planı jinekolojik onkoloji yaklaşımına göre düzenlenir.
Her Yumurtalık Kisti Tedavi Gerektirir mi?
Hayır. Üreme çağında görülen, belirti vermeyen ve basit yapıda olan birçok kist kendiliğinden gerileyebilir. Böyle bir durumda ilk seçenek çoğu zaman ameliyat değil, uygun zamanda yapılan kontrol ultrasonudur.
Takip Kararı Nasıl Verilir?
Kontrolün ne zaman yapılacağı kistin görünümüne, boyutuna, hastanın yaşına ve şikâyetlerine göre değişir. Fonksiyonel olduğu düşünülen bir kist birkaç hafta veya adet döngüsü sonra yeniden değerlendirilebilir. Kalıcı kalan, büyüyen ya da görünümü değişen kistler için aynı takip planına devam edilmez.
İlaç Tedavisi Kisti Eritir mi?
Ağrı, adet düzensizliği veya eşlik eden hormonal sorunlar için ilaç kullanılabilir; ancak doğum kontrol hapları dahil hiçbir ilaç mevcut her yumurtalık kistini güvenilir biçimde ortadan kaldırmaz. Dermoid kist, endometrioma ve birçok kalıcı kist ilaçla kaybolmaz. Bu nedenle tedavi, kistin türü bilinmeden yalnızca “eritici ilaç” beklentisiyle planlanmamalıdır.
Ameliyat Kararında Boyut Tek Başına Yeterli midir?
Kistin büyük olması ameliyat ihtimalini artırabilir, fakat tek başına karar verdirmez. Şikâyetler, kalıcılık, büyüme, ultrason görünümü, torsiyon riski, menopoz durumu ve kötü huylu hastalık şüphesi birlikte ele alınır. Küçük ama şüpheli görünümlü bir kist ameliyat gerektirebilirken, daha büyük fakat basit yapıda bir kist bazı hastalarda izlenebilir.
Yumurtalık Kisti Neden Oluşur?
Yumurtalık kistlerinin tek bir nedeni yoktur. Bazıları yumurtlama sürecinde gelişirken, bazıları yumurtalığı oluşturan hücrelerden, endometriozisten veya yumurtalık yüzeyindeki dokulardan kaynaklanır. Bu nedenle “kist” sözcüğü tek bir hastalığı değil, farklı kökenleri ve davranışları olan oluşumları anlatır.
Fonksiyonel Kistler
Folikül ve korpus luteum kistleri adet döngüsüyle ilişkilidir. Çoğu iyi huyludur ve kendiliğinden gerileyebilir. Takip gerekip gerekmediği ultrason görünümüne, boyuta ve şikâyete göre belirlenir.
Kanamalı Kistler
Bir kistin içine kanama olması ani veya belirgin ağrıya yol açabilir. Hastanın genel durumu, karın içine kanama olup olmadığı ve ultrason bulguları takip ya da acil müdahale kararını belirler.
Dermoid Kistler ve Kistadenomlar
Dermoid kistler yağ, saç veya kemik benzeri farklı dokular içerebilir ve genellikle kendiliğinden kaybolmaz. Kistadenomlar ise yumurtalık yüzeyinden gelişir ve bazen oldukça büyüyebilir. Büyüme, ağrı, torsiyon riski ve ultrason yapısı cerrahi gereksinimini etkiler.
Çikolata Kisti
Endometrioma olarak da adlandırılan çikolata kisti, endometriozisin yumurtalıkta oluşturduğu kisttir. Ağrı, gebelik planı ve yumurtalık rezervi cerrahi kararını doğrudan etkilediği için endometriozis ve çikolata kisti ayrı bir yaklaşımla ele alınır.
Polikistik Over Gerçek Bir Yumurtalık Kisti midir?
Hayır. Polikistik over sendromunda ultrasonda görülen küçük yapılar gerçek kistler değil, gelişimi belirli bir aşamada kalan foliküllerdir. Adet düzensizliği, tüylenme, akne veya yumurtlama sorunu varsa değerlendirme polikistik over sendromu açısından yapılır; büyük veya tek bir yumurtalık kistiyle aynı tedavi uygulanmaz.
Yumurtalık Kisti Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Kalıcı veya büyüyen kistler, günlük yaşamı etkileyen ağrı, tekrarlayan kanama, torsiyon riski, menopoz sonrası şüpheli bulgular ya da ultrasonda katı alan ve düzensiz çıkıntılar görülmesi cerrahi değerlendirme gerektirebilir. Ameliyat kararı verilirken kistin iyi huylu olma olasılığı kadar hastanın yaşı, gebelik planı ve daha önce geçirdiği yumurtalık ameliyatları da dikkate alınır.
Kapalı Yumurtalık Kisti Ameliyatı
Uygun hastalarda kist, küçük kesilerden yapılan laparoskopik cerrahi ile çıkarılabilir. Kistin çok büyük olması, yoğun yapışıklık bulunması veya kötü huylu hastalık şüphesi açık cerrahi ya da farklı bir ameliyat planını gerektirebilir.
Ameliyatta Yumurtalık Korunabilir mi?
Üreme çağındaki hastalarda, tıbben güvenli olduğu sürece yalnızca kistin çıkarılması ve sağlıklı yumurtalık dokusunun korunması hedeflenir. Ancak torsiyona bağlı ileri doku hasarı, kontrol edilemeyen kanama veya kanser şüphesi bulunan bazı durumlarda yumurtalığın alınması gerekebilir.
Özellikle iki taraflı kistlerde, çikolata kistinde veya daha önce yumurtalık ameliyatı geçirmiş hastalarda cerrahi plan yumurtalık rezervi gözetilerek yapılmalıdır. Ameliyatın gerekli olup olmadığı kadar, ne kadar yumurtalık dokusunun korunabileceği de önemlidir.
Kist Patlaması ve Yumurtalık Torsiyonu
Kist yırtılması her zaman ameliyat anlamına gelmez. Genel durumu iyi, kanaması sınırlı ve ağrısı kontrol altına alınabilen hastalar takip edilebilir. Yumurtalık torsiyonu şüphesinde ise yumurtalığın kanlanmasını korumak için hızlı cerrahi değerlendirme gerekir.
Yumurtalık Kisti Gebeliği Etkiler mi?
Her yumurtalık kisti gebeliğe engel olmaz. Fonksiyonel kistlerin çoğu doğurganlığı etkilemez. Buna karşılık endometrioma, iki taraflı büyük kistler, yumurtalık dokusunu azaltan tekrarlayan ameliyatlar veya yumurtlamayı etkileyen başka bir hastalık gebelik planını değiştirebilir.
Gebelik gecikiyorsa yalnızca ultrasondaki kiste odaklanmak yeterli değildir. Yaş, yumurtalık rezervi, tüpler ve sperm sonucu da incelenir; gerekli olduğunda plan kısırlık ve infertilite değerlendirmesi ile birlikte oluşturulur.
Menopoz Sonrası Yumurtalık Kisti
Menopoz sonrasında saptanan her yumurtalık kisti kanser değildir. Basit, tek taraflı ve küçük kistler düşük riskli olabilir. Bununla birlikte menopoz durumu, ultrason görünümü, şikâyetler ve gerektiğinde CA 125 sonucu birlikte yorumlanır. Katı alan, çıkıntı, iki taraflı kitle, karında sıvı veya büyüme gibi bulgular varsa jinekolojik onkoloji değerlendirmesi gündeme gelebilir.
Yumurtalık Kisti Takibi Ne Sıklıkla Yapılır?
Her kist için geçerli tek bir kontrol aralığı yoktur. Fonksiyonel olduğu düşünülen bir kist daha kısa sürede, basit ve düşük riskli bir kist ise daha uzun aralıkla izlenebilir. Önceki görüntülerle karşılaştırma yapılabilmesi için ultrason raporlarının ve mümkünse görüntülerin saklanması yararlıdır.
Takip sırasında yeni başlayan şiddetli ağrı, karında belirgin büyüme, yoğun kanama, ateş, bulantı veya kusma gelişirse planlanan kontrol tarihi beklenmemelidir.
Yumurtalık Kisti Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ameliyat için herkese uygulanabilecek tek bir santimetre sınırı yoktur. Boyutun yanında kistin ultrason yapısı, büyümesi, ağrıya yol açması, menopoz durumu ve kötü huylu hastalık şüphesi değerlendirilir.
Adet döngüsüyle ilişkili bazı fonksiyonel kistler birkaç hafta veya birkaç adet döngüsü içinde kaybolabilir. Dermoid kist, endometrioma ve birçok kalıcı kist ise kendiliğinden gerilemez.
İlaçlar ağrı, adet düzensizliği veya eşlik eden hormonal sorunlar için kullanılabilir; ancak mevcut her kisti ortadan kaldırmaz. Tedavi kistin türüne göre planlanmalıdır.
Özellikle yumurtlamayla ilişkili fonksiyonel kistler adet zamanını değiştirebilir. Ancak adet gecikmesinde gebelik ve diğer hormonal nedenler de araştırılmalıdır.
Yumurtalık kistlerinin çoğu iyi huyludur. Kanser riski yalnızca boyuta göre değil; yaş, menopoz durumu, katı alanlar, çıkıntılar, büyüme ve diğer ultrason özelliklerine göre değerlendirilir.
Hayır. PCOS'ta görülen küçük yapılar gerçek kistler değil foliküllerdir. PCOS hormonal ve metabolik özellikleri olan bir sendromdur ve tek bir yumurtalık kistinden farklı değerlendirilir.
Her zaman alınmaz. Üreme çağındaki birçok hastada yalnızca kistin çıkarılması ve sağlıklı yumurtalık dokusunun korunması hedeflenir. Kanser şüphesi veya ciddi doku hasarı planı değiştirebilir.
Çoğu kist gebeliğe engel olmaz. Etki; kistin türüne, iki taraflı olup olmamasına, yumurtalık rezervine ve gerekli cerrahinin kapsamına göre değişir.
Kayseri’de Yumurtalık Kisti Muayenesi
Ultrason raporunda yumurtalık kisti saptandığında ilk soru her zaman ameliyat değildir. Kayseri’deki muayenehanemde kistin yapısını, önceki görüntülerle değişimini, şikâyetlerin kistle ilişkisini ve gebelik planını birlikte değerlendirerek takip, ileri görüntüleme veya cerrahi seçeneklerinden hangisinin uygun olduğunu belirliyorum.
Randevuya daha önce çekilmiş ultrason ve MR görüntülerini, kan tahlillerini ve varsa ameliyat notlarını getirmeniz gereksiz tekrarları azaltır. Ameliyat düşünülüyorsa, yumurtalık dokusunun korunması ve gerektiğinde jinekolojik onkolojiye yönlendirme ihtiyacı görüşmede açık biçimde konuşulur.