Kadın Hastalıkları
Kadın hastalıkları veya jinekoloji; adet düzeni, rahim, yumurtalıklar, vajina, dış genital bölge, rahim ağzı, pelvik taban ve menopozla ilgili sağlık sorunlarını kapsar. Aynı belirti farklı hastalıklarda görülebildiği için tanı yalnız şikâyetin adına veya ultrasonda görülen tek bir bulguya dayanmaz.
Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, halk arasında jinekolog veya kadın doğum doktoru olarak da adlandırılır. Gebelik takibi ve doğum bu uzmanlığın obstetri alanındadır; bu sayfa gebelik dışındaki jinekolojik yakınmaların incelenmesine ve tedavi seçeneklerinin belirlenmesine odaklanır.
Kayseri’de kadın hastalıkları için başvuran hastalarda önce yakınmanın ne zaman başladığını, günlük yaşamı nasıl etkilediğini, gebelik olasılığını, kullanılan ilaçları ve önceki sonuçları incelerim. Amacım her hastaya aynı testleri uygulamak değil; gerekli muayeneyi seçmek, gecikmemesi gereken durumları ayırmak ve takip, ilaç, ofis işlemi veya cerrahi gereksinimini açık biçimde anlatmaktır.
Kadın Hastalıklarında İlk Görüşme Nasıl İlerler?
İlk görüşmede şikâyetin başlangıcı, adet düzeni, kanamanın süresi ve miktarı, ağrının yeri, akıntı veya idrar yakınmaları, cinsel ilişkide rahatsızlık, gebelik olasılığı, doğumlar, ameliyatlar ve kullanılan ilaçlar konuşulur. Önceki ultrason, patoloji, HPV, smear ve laboratuvar sonuçları yeni bulgunun eskiye göre değişip değişmediğini gösterir.
Muayenenin kapsamı yaşa, başvuru nedenine ve hastanın onayına göre belirlenir. Her hastada spekulum, elle pelvik muayene, transvajinal ultrason veya laboratuvar testi gerekmez. Yapılacak işlemin amacını ve alternatiflerini açıklamadan muayeneye başlamam.
Hangi İncelemeler Gerekebilir?
Başvuru nedenine göre gebelik testi, tam kan sayımı, demir depoları, idrar tahlili, seçilmiş hormon testleri, enfeksiyon örnekleri, rahim ağzı taraması veya ultrason istenebilir. Hormon testlerinin tamamı adetin aynı gününde yapılmaz ve bütün hastalara geniş bir hormon paneli gerekmez.
Ultrason rahim ve yumurtalıkların yapısını gösterir; fakat HPV enfeksiyonunu, rahim ağzındaki hücresel değişiklikleri, birçok vajinal enfeksiyonu ve pelvik ağrının bütün nedenlerini göstermez. Test seçimi, sonucunun tanı veya tedavi kararını değiştirip değiştirmeyeceğine göre yapılır.
Hangi Şikâyetlerde Kadın Doğum Uzmanına Başvurulmalıdır?
- Adetlerin belirgin biçimde sıklaşması, gecikmesi veya kesilmesi
- Yoğun, uzun süren, adet arası ya da ilişki sonrası kanama
- Menopoz sonrasında lekelenme veya kanama
- Yeni başlayan veya giderek artan kasık ve pelvik ağrı
- Kötü kokulu akıntı, kaşıntı, yanma, genital yara veya şişlik
- Cinsel ilişki sırasında ya da sonrasında ağrı
- Karında şişkinlik, baskı, sık idrara çıkma veya bağırsak yakınmaları
- Ultrasonda miyom, yumurtalık kisti, polip veya başka bir bulgu görülmesi
- HPV, smear, biyopsi veya patoloji sonucunun anormal gelmesi
- Doğum kontrolü, gebelik öncesi hazırlık veya menopoz danışmanlığı gereksinimi
Hangi Belirtilerde Rutin Randevu Beklenmemelidir?
Gebelik olasılığıyla beraber ağrı veya kanama, aniden başlayan şiddetli tek taraflı kasık ağrısı, bayılma, yüksek ateş, sürekli kusma, hızla artan karın ağrısı ya da birkaç saat boyunca yaklaşık saatte bir pedi tamamen dolduran kanama acil inceleme gerektirebilir.
Menopoz sonrası kanama, tekrarlayan ilişki sonrası kanama, kötü kokulu kanlı akıntı ve giderek artan karın şişliği de ertelenmemelidir. Bu belirtilerde planlı kontrol tarihini beklemek yerine uygun sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Kadın Doğum Uzmanı Hangi Hastalıklara Bakar?
Kadın hastalıkları hizmeti, belirtilerin nedenini araştırmanın yanında koruyucu sağlık görüşmelerini ve yaşam dönemine uygun takibi kapsar. Başlıca başvuru alanları şunlardır:
- Adet düzensizliği, yoğun kanama, ara kanama ve adet görememe
- Vajinal enfeksiyonlar, vulvar cilt sorunları ve genital lezyonlar
- Kasık ağrısı, kronik pelvik ağrı ve ağrılı cinsel ilişki
- Miyom, yumurtalık kisti, PCOS, endometriozis ve adenomyozis şüphesi
- Rahim içi polip, rahim içi yapışıklık ve rahim boşluğuna uzanan miyomlar
- HPV, smear, kolposkopi ve rahim ağzı hastalıkları
- Menopoz ve menopoz geçiş dönemindeki yakınmalar
- Doğum kontrol yöntemleri ve gebelik öncesi danışmanlık
- İdrar kaçırma, vajinal baskı ve pelvik organ sarkması belirtileri
Kötü huylu hastalık kuşkusu, ileri sarkma, karmaşık cerrahi gereksinimi veya başka bir uzmanlık alanını ilgilendiren bulgu saptanırsa uygun merkeze ya da ilgili uzmana yönlendirme yapılır.
Şikâyet Yoksa Kontrol Gerekir mi?
Şikâyeti olmayan kişilerde de koruyucu kadın sağlığı görüşmesi yapılabilir. Bu görüşmede adet düzeni, doğum kontrolü, gebelik planı, aşılar, aile öyküsü, menopoz riskleri ve kanser taramaları konuşulur. Koruyucu görüşme, her yıl iç muayene ve ultrason yapılması anlamına gelmez.
Şikâyeti ve kalıtsal yüksek riski olmayan kişilerde yıllık transvajinal ultrason veya CA 125 testi yumurtalık kanseri taraması olarak kullanılmaz. Rahim ağzı taramasının zamanı ise yaşa, önceki sonuçlara ve kişisel riske göre belirlenir.
Kadın Hastalıklarında Muayene ve Takip Nasıl Planlanır?
Tanı süreci tek randevuda bütün testlerin yapılmasıyla değil, başvuru nedenine uygun sırayla ilerler. Muayenede görülen veya ultrasonda saptanan bir bulgunun hastanın şikâyetini gerçekten açıklayıp açıklamadığı incelenir.
Jinekolojik Muayene
Jinekolojik muayene dış genital inceleme, spekulum, elle pelvik muayene veya ultrasonun hepsinin uygulanması demek değildir. Gerekli yöntem yaşa, şikâyete, önceki sonuçlara ve hastanın onayına göre seçilir.
Ultrason ve Laboratuvar Testleri
Kanama şikâyetinde gebelik testi ve kan sayımı, adet düzensizliğinde seçilmiş hormon incelemeleri, akıntıda uygun örnekleme, rahim ağzı takibinde HPV veya smear testi gündeme gelebilir. Şikâyeti olmayan her hastaya rutin ultrason veya geniş test paketi istenmez.
Takip, İlaç ve Cerrahi Kararı
Belirti oluşturmayan ve güvenli özellikler taşıyan bazı bulgular takip edilebilir. İlaç tedavisi şikâyeti azaltmayı veya döngüyü düzenlemeyi amaçlayabilir. Ofis işlemi ya da cerrahi gerekiyorsa beklenen yarar, olası riskler, gebelik planı ve rahmi veya yumurtalık dokusunu koruma hedefi konuşulur.
Adet Düzensizliği ve Anormal Kanama
Adetlerin belirgin biçimde sıklaşması, aylarca gecikmesi, uzun sürmesi, günlük yaşamı etkileyen yoğunluğa ulaşması, adet arası veya ilişki sonrası kanama araştırılmalıdır. Neden gebelik, yumurtlama bozukluğu, PCOS, tiroit hastalığı, ilaç kullanımı, miyom, polip veya rahim iç tabakasındaki değişikliklerle ilişkili olabilir.
Adet düzensizliği ve anormal kanama uzun sürüyorsa yalnız kanamayı azaltmaya çalışmak yerine nedenin belirlenmesi gerekir. Menopoz sonrası tek seferlik lekelenme bile normal kabul edilmez.
Vajinal Akıntı ve Enfeksiyon Şikâyetleri
Vajinal akıntının miktarı ve görünümü adet döngüsü, gebelik ve hormonal değişikliklerle farklılaşabilir. Kötü koku, kaşıntı, yanma, ağrı, genital yara veya idrar yakınması eşlik ediyorsa enfeksiyon ve başka nedenler araştırılır.
Mantar, bakteriyel vajinozis, trikomonas ve cinsel yolla bulaşabilen enfeksiyonlar aynı ilaçla tedavi edilmez. Muayene olmadan tekrarlanan antibiyotik veya mantar ilacı belirtileri baskılayabilir, vajinal dengeyi bozabilir ve doğru tanıyı geciktirebilir.
Kasık Ağrısı ve Pelvik Ağrı
Kasık ağrısı yumurtlama dönemi gibi geçici nedenlerle oluşabileceği gibi yumurtalık kisti, enfeksiyon, miyom, yapışıklık, idrar yolu, bağırsak, kas veya sinir sistemi sorunlarıyla da ilişkili olabilir. Ağrının tek taraflı olup olmadığı, adetle ilişkisi, cinsel ilişkide artması ve ateş ya da kanama eşlik etmesi araştırmanın yönünü değiştirir.
Adet döneminde belirginleşen, cinsel ilişkide artan veya uzun süren ağrıda endometriozis ve çikolata kisti olasılığı incelenebilir. Ultrasonda görülen küçük ve basit bir kist her zaman uzun süren ağrının kaynağı değildir.
Miyom, Yumurtalık Kisti ve PCOS
Miyom, yumurtalık kisti ve PCOS aynı hastalık değildir. Miyomda rahimdeki yer ve kanamaya etkisi, kistte ultrason görünümü ve değişim, PCOS’ta ise adet düzeniyle hormonal ve metabolik bulgular incelenir.
Her miyom veya kist ameliyat edilmez. Şikâyet oluşturmayan ve düşük riskli görünen bulgular takip edilebilir. Cerrahi gereksinimi yaş, ağrı, kanama, büyüme, gebelik planı ve görüntüleme özelliklerine göre belirlenir.
Rahim Ağzı Sağlığı ve HPV Takibi
Rahim ağzı taraması, belirti bulunmayan kişilerde kanser öncüsü hücresel değişiklik riskini erken saptamayı amaçlar. Türkiye’de toplum temelli program kapsamında 30–65 yaş arasındaki kadınlara beş yılda bir HPV-DNA testi uygulanır. Şikâyet, önceki anormal sonuç veya tedavi öyküsü varsa standart tarama aralığı kullanılmayabilir.
HPV ve smear testi sonucu anormal çıktığında bu durum kanser tanısı anlamına gelmez. HPV tipi, hücresel değişikliğin derecesi ve önceki raporlar tekrar test, kolposkopi veya biyopsi kararını değiştirir.
İlişki sonrası kanama, kanlı akıntı veya rahim ağzında görülen lezyon varsa yalnız rutin tarama zamanını beklemek doğru değildir. Belirtiye yönelik muayene yapılmalıdır.
Rahim İçi Polip ve Histeroskopi
Ara kanama, yoğun adet, gebelik planında güçlük veya ultrasonda rahim içi oluşum görülmesi polip ya da rahim boşluğuna uzanan miyomla ilişkili olabilir. Ultrason bulgusu doğrudan ameliyat kararı verdirmez.
Rahim içinin doğrudan görülmesi veya hedefli doku çıkarılması gerekiyorsa histeroskopi planlanabilir. Kararı kanama şikâyeti, yaş, menopoz durumu, ultrason görünümü ve gebelik hedefi etkiler.
Menopoz Döneminde Kadın Sağlığı
Menopoz sıcak basması, uyku bozukluğu, ruh hâli değişikliği, vajinal kuruluk, cinsel ilişkide ağrı ve idrar yolu yakınmalarıyla günlük yaşamı etkileyebilir. Kemik, kalp damar ve metabolik sağlık da bu dönemde gözden geçirilir.
Tedavi her hastada hormon kullanımı anlamına gelmez. Yaş, son adet tarihi, şikâyetlerin ağırlığı ve kişisel hastalık öyküsü üzerinden yaşam düzenlemeleri, lokal tedavi, hormonal veya hormonal olmayan seçenekler konuşulur. Menopoz sonrasında oluşan kanama miktarı az olsa bile araştırılmalıdır.
Doğum Kontrolü ve Gebelik Öncesi Görüşme
Doğum kontrol yöntemi seçilirken yaş, adet düzeni, sigara kullanımı, migren, tansiyon, pıhtılaşma riski, kullanılan ilaçlar ve gebelik planı incelenir. Her yöntem her hasta için uygun değildir.
Gebelik planlayan hastalarda adet düzeni, kronik hastalıklar, ilaçlar, önceki gebelikler, folik asit gereksinimi ve aşılar gözden geçirilir. Düzenli ilişkiye rağmen gebelik oluşmuyorsa veya yumurtlama, tüpler, endometriozis ya da spermle ilgili sorun kuşkusu varsa kısırlık ve infertilite nedenleri çiftte araştırılır. Gebelik oluştuktan sonra izlem gebelik takibi kapsamında sürdürülür.
Kayseri’de Kadın Hastalıkları İçin İlk Görüşme
Kayseri’de kadın hastalıkları için başvuran hastalarda önce şikâyetin kaynağını ve hangi incelemenin kararı değiştireceğini belirlerim. Görüşmenin sonunda bulguların ne anlama geldiğini, ek test gerekip gerekmediğini ve takip ya da tedavi seçeneklerinin hangi amaçla düşünüldüğünü açık biçimde konuşuruz.
Kadın Hastalıkları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Evet. Türkiye’de uzmanlık alanının resmî adı Kadın Hastalıkları ve Doğumdur. Jinekolog sözcüğü bu uzmanlar için kullanılan yaygın addır. Jinekoloji gebelik dışındaki kadın sağlığı sorunlarını, obstetri ise gebelik ve doğum alanını ifade eder.
Evet. Ağrı, yoğun kanama veya acil bir yakınma adet döneminde de incelenebilir. Rutin HPV veya smear örneklemesinde yoğun kanama örnek kalitesini azaltabileceği için yalnız bu test başka bir güne bırakılabilir.
Standart görüşme, muayene ve ultrason için çoğunlukla açlık gerekmez. Sedasyon, ameliyat veya açlık gerektiren özel bir test planlandıysa hazırlık bilgisi ayrıca verilir.
Bu, istenen hormona ve araştırılan soruna göre değişir. Bazı üreme hormonları adetin başlangıcında, progesteron yumurtlama zamanına göre, tiroit ve prolaktin gibi bazı testler ise farklı günlerde istenebilir. Geniş hormon paneli her adet düzensizliğinde gerekli değildir.
Hayır. Muayene bulgusu bazı durumlarda yeterli olabilir. Tekrarlayan, tedaviye dirençli, gebelikte ortaya çıkan veya cinsel yolla bulaşan enfeksiyon kuşkusu bulunan akıntıda mikroskobik inceleme, kültür ya da moleküler test istenebilir.
Yönteme göre gereksinim değişir. Tansiyon, migren, sigara kullanımı, pıhtılaşma öyküsü ve kullanılan ilaçlar çoğu yöntemde temel bilgidir. Rahim içi araç düşünülüyorsa gebelik ve enfeksiyon olasılığı ile rahim ağzı ve rahim yapısı ayrıca incelenebilir.
Raporlar çıkarılan dokunun türünü, ameliyatın kapsamını, rahmin veya yumurtalıkların durumunu ve daha önce saptanan hücresel değişiklikleri gösterir. Bu bilgiler aynı işlemin tekrarlanmasını önleyebilir ve takip aralığını değiştirebilir.
Hastalığın kimde görüldüğü, tanı yaşı, aynı ailedeki diğer kanserler ve varsa genetik test sonuçları paylaşılmalıdır. Aile öyküsü kalıtsal kanser riskini düşündürüyorsa genetik danışmanlık ve riske uygun takip planlanabilir.
Toplam maliyet görüşmenin kapsamına, ultrason gereksinimine, HPV veya smear örneklemesine, laboratuvar testlerine ve aynı gün planlanan ek işleme göre değişir. Her hastada aynı incelemeler yapılmadığı için kapsam başvuru nedeni belirlendikten sonra açıklanır.
İlk Görüşmeye Gelirken
Son adet tarihinizi, kanama veya ağrı günlerini, kullandığınız ilaçları ve gebelik olasılığını not etmeniz yararlı olur. Önceki ultrason ve MR görüntülerini, HPV ve smear raporlarını, patoloji sonuçlarını, ameliyat notlarını ve laboratuvar belgelerini mümkünse tam hâliyle getirmeniz aynı incelemelerin gereksiz tekrarını azaltabilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Tanı ve tedavi kararı başvuru nedeni, muayene bulguları ve güncel sonuçlar görüldükten sonra verilir.