İstmosel, sezaryen kesisi bölgesinde rahim kas duvarının iyileşmesine bağlı olarak oluşan cep veya girintidir. Sezaryen skar defekti ya da niş adı da kullanılır. Burada söz edilen, karın cildinde görülen ameliyat izi değildir; rahmin iç tarafıyla ilişkili kas duvarı bölgesidir. Bazı kadınlarda adet bittikten sonra günlerce süren lekelenmeyle ilişkili olabilirken bazılarında hiçbir yakınmaya yol açmaz.
Ultrasonda istmosel görülmesi, mutlaka ameliyat gerektiği veya bir daha gebelik oluşamayacağı anlamına gelmez. Değerlendirmede üç soru öne çıkar: Yakınmaları gerçekten bu cep mi açıklıyor, kalan rahim kası ne durumda ve gelecekte gebelik isteniyor mu? Tedavinin yararı da bu sorulara göre tartılır.
Sezaryen izinde cep oluşması ne demektir?
Sezaryende rahme yapılan kesi iyileşirken kas dokusu her bölgede aynı kalınlıkta birleşmeyebilir. Kesi yerinde rahim boşluğuna açılan bir girinti kalabilir. Cebin derinliği, genişliği ve dış yüzeye kadar uzanan sağlam kas tabakası birbirinden farklı ölçümlerdir. Bu nedenle raporda yalnız “niş var” yazması, tedavi kararını tamamlamak için yeterli değildir.
İstmosel, rahmin yırtılmış olduğu anlamına gelmez. Ultrasonla görülen bir iz bulgusuyla, bu bulgunun belirgin şikâyetlere yol açtığı klinik durum da birbirinden ayrılmalıdır. Sezaryen sonrası her kadında aynı sorun gelişmez; görünüm, yakınmalar ve üreme planı birlikte ele alınır.
Adet sonrası kahverengi lekelenme neden olur?
Adet kanının bir kısmının bu cepte birikmesi ve daha geç boşalması, kanama bitmiş gibi olduktan sonra süren kahverengi lekelenmeyi açıklayabilir. Adetin toplam süresi uzamış hissedilebilir. Bazı kadınlarda adetle ilişkili ağrı veya pelvik rahatsızlık da bulunur. Ancak bu yakınmalar istmosele özgü değildir.
Polip, miyom, enfeksiyon, rahim ağzına ait sorunlar veya yumurtlama düzenindeki değişiklikler benzer kanama yapabilir. Kullanılan korunma yöntemi de lekelenmeyi etkileyebilir. Tedaviye başlamadan önce yakınmanın sezaryenden sonra nasıl değiştiği ve başka nedenlerin bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir. Menopoz sonrası kanama, önceden bilinen istmosele bağlanarak bekletilmez.
Muayeneye giderken adetin başladığı günü, belirgin kanamanın kaç gün sürdüğünü ve ardından gelen lekelenmenin süresini ayrı ayrı not etmek yararlıdır. Lekelenmenin her döngüde tekrarlayıp tekrarlamadığı, kullanılan ilaçlarla değişip değişmediği ve sezaryenden önce de bulunup bulunmadığı sorulur. Önceki ultrasonlar, sezaryen raporu ve varsa gebelik tedavisi kayıtları da değerlendirmeyi kolaylaştırır. Böylece görüntüdeki bulguyla yaşamı etkileyen yakınma arasındaki ilişki daha açık kurulabilir.

Tanı nasıl konur, ultrasonda neler ölçülür?
Uygun kişilerde vajinal ultrason temel incelemedir. Sezaryen izi bölgesindeki girintinin boyutları, rahim boşluğuyla ilişkisi ve cep ile rahmin dış yüzeyi arasında kalan kas kalınlığı incelenir. Raporda RMT olarak da görülebilen bu son ölçüm, kalan miyometrium kalınlığıdır. Miyometrium, rahmin kas tabakasını ifade eder.
Kalan kas kalınlığı, özellikle cerrahi yol seçilirken önem taşır; fakat internette bulunan tek bir milimetre sınırını her rapora uygulamak doğru değildir. Ölçümün hangi yöntemle yapıldığı, görüntünün kalitesi, cebin şekli ve mesaneyle ilişkisi de değerlendirilir. Önceki görüntülerin yalnız yazılı sonucu değil, mümkünse görüntülerinin de karşılaştırılması yararlıdır.
Standart ultrasonla ayrıntı yeterince görülemiyorsa, rahim içine uygun bir sıvı verilerek yapılan sonohisterografi düşünülebilir. Gebelik olasılığı ve enfeksiyon gibi durumlar işlemden önce değerlendirilir. MR veya histeroskopi ise seçilmiş sorular için kullanılır; her istmosel tanısında bütün yöntemlerin yapılması gerekmez.
İstmosel kısırlığa yol açar mı?
İstmosel bazı kişilerde rahim içinde sıvı birikmesiyle veya embriyo transferinde teknik güçlükle birlikte görülebilir. Gebelik elde etme güçlüğüyle ilişkisi araştırılmaktadır. Ancak ultrasonda niş görülmesi, kısırlığın tek nedeninin bulunduğunu göstermez. Yaş, yumurtlama, tüpler ve eşin sperm değerlendirmesi gözden kaçırılmamalıdır.
Özellikle ilk çocuktan sonra gebelik elde edememe durumunda, önceki doğumdan bu yana geçen süre ve diğer üreme etkenleri birlikte incelenir. İstmoseli olan her kadına gebelikten önce koruyucu amaçla ameliyat önerilmez. Cerrahinin hangi hastada canlı doğum olasılığını artırdığına ilişkin kanıt, herkes için kesin bir sonuç verecek düzeyde değildir.
Şikâyet yoksa ne yapılır?
Tesadüfen saptanan ve yakınmaya yol açmayan bir istmosel, sırf görüntüde bulunduğu için tedavi edilmez. Sonucun açıklanması ve gebelik planı varsa bunun görüşülmesi çoğu zaman ilk adımdır. Kontrol gereksinimi kişinin öyküsüne göre belirlenir; herkese sık aralıkla ultrason yapılması zorunlu değildir.
Şikâyet varsa tedavinin hedefi açık olmalıdır. Lekelenmeyi azaltmak, ağrıyı yönetmek ve kas duvarını yeniden onarmak aynı işlem değildir. Bir seçeneğin kanamayı azaltması, sonraki gebelikte bütün iz sorunlarını önlediğini göstermez. Görüşmede hangi sonucun izlendiği baştan belirlenmelidir.
İlaç veya hormonlu spiral yardımcı olabilir mi?
Yakın zamanda gebelik düşünülmüyorsa ve tıbben uygunsa hormonal tedaviler ya da hormonlu rahim içi sistem, kanamayı ve lekelenmeyi azaltmak için değerlendirilebilir. Bu seçenekler kas duvarındaki cebi dikişle kapatmaz; yakınmaları yönetmeyi amaçlar. İlaç seçimi ve kullanım süresi kişiye göre düzenlenir.
Hormonlu rahim içi sistem ile histeroskopik işlem karşılaştırıldığında, lekelenme açısından her iki yaklaşımla da yarar görülebilen hasta grupları vardır. Bu sonuçlar hemen gebelik isteyen kadınlara aynı şekilde uygulanamaz; çünkü hormonal yöntemin korunma etkisi vardır. Yan etkiler, ilk aylardaki kanama düzeni ve yöntemin bırakılacağı zaman önceden konuşulmalıdır.
Histeroskopik işlem ile laparoskopik onarımın farkı nedir?
Histeroskopi cepteki boşalmayı düzenlemeyi hedefler
Histeroskopide ince bir kamera sistemiyle rahim ağzından rahim içine girilir. Uygun hastada cep kenarına yapılan düzenlemeler ve gerekli alanların tedavisi, biriken kanın boşalmasını kolaylaştırarak lekelenmeyi azaltabilir. Bunun için cep önündeki kas tabakasının güvenli işlem yapılabilecek durumda olması gerekir.
Bu yöntem rahim duvarını dışarıdan açıp yeniden dikmekle aynı değildir; kalan kası otomatik olarak kalınlaştırdığı kabul edilmez. Kas çok inceyse mesane veya rahim duvarı yaralanması gibi riskler önem kazanır. Kanama, enfeksiyon ve rahim delinmesi de olası riskler arasındadır. İşlemin gebelik sonuçlarına etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Laparoskopik veya vajinal onarımda kas duvarı ele alınır
Seçilmiş hastalarda sorunlu iz bölgesi çıkarılarak rahim duvarının yeniden dikilmesi düşünülebilir. Ulaşım laparoskopik ya da bazı durumlarda vajinal olabilir. Laparoskopi ve jinekolojik cerrahi değerlendirmesinde cebin yeri, kas kalınlığı, mesaneyle ilişkisi ve önceki ameliyatlara bağlı yapışıklıklar önemlidir.
Bu onarım, lekelenme için yapılan daha sınırlı histeroskopik işlemden farklı riskler taşır. Mesanenin iz bölgesinden ayrılması gerekebilir; kanama, organ yaralanması, yapışıklık ve yeniden defekt oluşması olasılıkları konuşulur. Ameliyat sonrası görüntünün daha iyi olması, tek başına gebelik yararının kesin kanıtı değildir. Doğurganlık sonuçlarını bildiren çalışmaların bir bölümünde karşılaştırma grubunun olmaması da sonuçları yorumlamayı sınırlar.
Ameliyat sonrası gebelik ne zaman planlanır?
Gebelik denemesine başlama zamanı, yapılan işlemin türüne ve rahim duvarının nasıl onarıldığına göre belirlenir. Her yöntem için herkese aynı bekleme süresi veya aynı doğum yolu önerilemez. Kontrolde yakınmalar, iyileşme ve gerekiyorsa görüntüleme birlikte değerlendirilir. Gebelik oluştuğunda önceki sezaryen ve varsa istmosel onarımının raporu doğum ekibiyle paylaşılmalıdır.
Sezaryen izi gebeliği, embriyonun iz bölgesine yerleştiği ayrı ve önemli bir durumdur; istmosel sözcüğü bununla eş anlamlı değildir. Önceki sezaryen öyküsü olan gebede erken dönemde gebeliğin yerinin ultrasonla değerlendirilmesi önem taşır. Gebelik olasılığıyla birlikte ağrı, kanama, baş dönmesi veya baygınlık varsa kontrol günü beklenmeden değerlendirme gerekir.
