Dismenore, adet kanaması başlamadan kısa süre önce veya kanama sırasında ortaya çıkan kramp biçimindeki adet ağrısıdır. Halk arasında adet sancısı, regl sancısı, sancılı adet veya ağrılı adet olarak da ifade edilir. Ağrı genellikle alt karında hissedilir; bele, kasıklara ve bacakların üst kısmına yayılabilir.
Hafif ve kısa süreli adet krampları sık görülür. Ancak ağrının okul, iş veya günlük yaşamı engelleyecek kadar şiddetli olması, her ay giderek artması ya da daha önce böyle bir sorun yokken sonradan başlaması altta yatan bir neden açısından değerlendirilmelidir.
Dismenore primer ve sekonder olmak üzere iki gruba ayrılır. Primer dismenorede belirli bir pelvik hastalık saptanmaz ve ağrı büyük ölçüde prostaglandinlerin rahimde oluşturduğu kasılmalarla ilişkilidir. Sekonder dismenorede ise endometriozis, adenomyozis, miyom veya başka bir jinekolojik sorun ağrının nedeni olabilir.
Dismenore neden olur?
Adet döneminde rahmin iç tabakası dökülürken prostaglandin adı verilen hormon benzeri maddeler salgılanır. Prostaglandinler rahim kaslarının kasılmasına yardımcı olur. Bu maddelerin düzeyinin yüksek olması daha güçlü kasılmalara ve daha belirgin adet sancısına yol açabilir.
Altta yatan başka bir hastalık olmadan gelişen bu durum primer dismenore olarak adlandırılır. Ağrının endometriozis, adenomyozis, miyom, pelvik enfeksiyon veya başka bir pelvik hastalıkla ilişkili olması ise sekonder dismenore olarak tanımlanır.
Primer dismenore nasıl anlaşılır?
Primer dismenore çoğunlukla ilk adetlerden sonraki birkaç yıl içinde başlar. Ağrı genellikle kanamadan hemen önce veya adetin ilk günü belirginleşir. Alt karında kramp şeklinde hissedilebilir ve bele ya da bacakların üst kısmına yayılabilir.
Ağrı çoğu kişide ilk 24 saat içinde daha belirgindir ve genellikle 1–3 gün içinde azalır. Bulantı, ishal, baş ağrısı, baş dönmesi ve halsizlik gibi yakınmalar da eşlik edebilir.
Ağrının adet döngüleri boyunca benzer biçimde tekrarlaması ve değerlendirmede altta yatan bir hastalık saptanmaması primer dismenoreyi destekler. Bununla birlikte yalnız kişinin yaşı veya ağrının başlangıç zamanı üzerinden tanı konulmaz.
Sekonder dismenoreyi düşündüren belirtiler nelerdir?
Daha önce hafif veya sorunsuz geçen adetlerin sonradan belirgin şekilde ağrılı hâle gelmesi, ağrının giderek artması, kanamadan birkaç gün önce başlayıp adet bittikten sonra da devam etmesi sekonder dismenore açısından değerlendirilmelidir.
Yoğun veya düzensiz kanama, adet dışında pelvik ağrı, cinsel ilişki sırasında derin ağrı, bağırsak veya idrar yakınmalarının adet döneminde artması ve gebe kalmada güçlük de altta yatan bir jinekolojik hastalığa eşlik edebilir.
Özellikle endometriozis belirtileri arasında giderek şiddetlenen adet ağrısı, ilişki sırasında ağrı ve adet döneminde artan bağırsak veya mesane yakınmaları bulunabilir. Adenomyozis daha uzun ve yoğun adet kanamasıyla, miyomlar ise yerleşimlerine göre kanama, basınç ve ağrı şikâyetleriyle ilişkilendirilebilir.
Şiddetli adet ağrısının başka nedenleri olabilir mi?
Adet dönemine denk gelen her pelvik ağrı doğrudan dismenore olmayabilir. Yumurtalık kistleri, pelvik enfeksiyonlar, rahim içi yapışıklıklar ve doğuştan genital kanal sorunları da alt karın ve kasık ağrısına neden olabilir.
Bakırlı rahim içi araç bazı kişilerde özellikle kullanıma başlanan ilk aylarda kanama miktarını ve adet sancısını artırabilir. Hormonal rahim içi sistem ise zaman içerisinde adet kanamasını ve ağrıyı azaltabilir.
Ani başlayan, tek taraflı ve çok şiddetli ağrı; bayılma, ateş, yoğun kusma veya gebelik olasılığıyla birlikteyse sıradan adet sancısı olarak değerlendirilmemelidir. Yumurtalık torsiyonu, kist yırtılması veya dış gebelik gibi acil durumların dışlanması gerekebilir.
Dismenore tanısı nasıl konur?
Değerlendirmede öncelikle ağrının ne zaman başladığı, kaç gün sürdüğü, adet kanamasıyla ilişkisi, şiddeti, kanama miktarı ve eşlik eden diğer yakınmalar sorgulanır. Kullanılan ilaçlar, cinsel yaşam, gebelik isteği ve geçmiş jinekolojik hastalıklar da önemlidir.
Adet ve ağrı günlüğü tutulması ağrının döngüyle ilişkisini ve zaman içindeki değişimini göstermeye yardımcı olabilir.
Gerekli durumlarda jinekolojik muayene ve ultrason yapılabilir. Ultrason; miyom, adenomyozis, yumurtalık kisti veya endometrioma gibi bazı nedenlerin değerlendirilmesinde yararlıdır. Ancak normal ultrason sonucu endometriozisi tamamen dışlamaz.
Belirtiler, muayene bulguları ve tedaviye verilen yanıta göre ileri görüntüleme veya gerekli görülen durumlarda laparoskopik değerlendirme gündeme gelebilir.
Adet sancısı nasıl geçer?
Primer dismenorede kullanılan temel tedavilerden biri nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlardır. Bu ilaçlar prostaglandinlerin etkisini azaltarak rahim kasılmalarına bağlı ağrının hafiflemesine yardımcı olabilir. Uygun kişilerde ağrının veya adet kanamasının ilk işaretinde başlanması, ağrı tamamen yerleştikten sonra kullanılmasına göre daha etkili olabilir.
Mide veya böbrek hastalığı, kanama bozukluğu, bazı astım türleri, ilaç alerjileri veya başka ilaçlarla etkileşim riski bulunan kişiler ağrı kesici seçimini hekimle değerlendirmelidir.
Gebelik planlamayan ve hormonal tedaviye engel bir durumu bulunmayan kişilerde kombine hormonal yöntemler, yalnız progesteron içeren seçenekler veya hormonal rahim içi sistem adet ağrısını azaltabilir.
Sekonder dismenorede ise yalnız ağrıyı azaltmak yeterli değildir. Endometriozis, adenomyozis, miyom veya enfeksiyon gibi altta yatan neden belirlendiğinde tedavi buna göre planlanır.
Adet sancısına evde ne iyi gelir?
Alt karın bölgesine cildi yakmayacak şekilde sıcak uygulama yapılması bazı kişilerde krampların azalmasına yardımcı olabilir. Düzenli fiziksel aktivite, yeterli uyku ve gevşeme yöntemleri de adet dönemindeki rahatsızlığı azaltabilir.
Bu yöntemler hafif veya orta düzeydeki adet sancısında destek sağlayabilir ancak giderek şiddetlenen, günlük yaşamı kısıtlayan veya yeni başlayan ağrının nedenini araştırmanın yerine geçmez.
Bitkisel ürünler ve takviyeler ise ilaçlarla etkileşebilir veya gebelik olasılığında uygun olmayabilir. İçeriği belirsiz ürünlerin kontrolsüz kullanılmasından kaçınılmalıdır.
Adet ağrısı için ne zaman doktora gidilmelidir?
Adet sancısı günlük yaşamı, okulu veya işi engelliyorsa; kullanılan yöntemlere rağmen düzelmiyorsa; sonradan başladıysa veya her ay giderek şiddetleniyorsa jinekolojik değerlendirme gerekir.
Yoğun veya düzensiz kanama, adet dışında kanama, cinsel ilişki sırasında ağrı, ateş, kötü kokulu akıntı, bağırsak veya mesane yakınmaları ya da gebe kalmada güçlük eşlik ediyorsa sekonder bir neden araştırılmalıdır.
Kadın hastalıkları değerlendirmesinde amaç yalnız adet sancısını baskılamak değil, ağrının altında endometriozis, adenomyozis, miyom veya başka bir sorun bulunup bulunmadığını belirlemektir.
Ergenlerde adet ağrısı nasıl değerlendirilir?
Ergenlik döneminde primer dismenore sık görülür. Bununla birlikte ağrının ilk adetlerden itibaren çok şiddetli olması, zaman içinde giderek artması veya uygun ilk basamak tedaviye rağmen devam etmesi durumunda endometriozis ve doğuştan genital kanal sorunları gibi nedenler değerlendirilmelidir.
Her ergende vajinal muayene yapılması zorunlu değildir. Değerlendirmeye ayrıntılı öykü ve gerekli durumlarda karından ultrason gibi yaşa uygun yöntemlerle başlanabilir.
Adet ağrısı ile yumurtlama ağrısı aynı mıdır?
Hayır. Yumurtlama ağrısı çoğunlukla adet döngüsünün ortasında ortaya çıkar, genellikle tek taraflıdır ve kısa sürer. Dismenore ise adet kanamasından hemen önce veya kanama sırasında gelişen kramp biçimindeki ağrıdır.
Ani başlayan, çok şiddetli veya kusmayla birlikte seyreden tek taraflı ağrı yalnızca yumurtlama ağrısı olarak kabul edilmemelidir. Yumurtalık kisti yırtılması veya yumurtalık torsiyonu gibi başka nedenlerin değerlendirilmesi gerekebilir.
Adet ağrısında tedavi yanıtı nasıl değerlendirilir?
Ağrının şiddeti kadar günlük yaşama etkisi de takip edilmelidir. Okul veya iş kaybı, kullanılan ağrı kesici miktarı, kanama günleri ve ağrının süresi birkaç adet döngüsü boyunca kaydedilebilir.
Ağrı azalmasına rağmen cinsel ilişki sırasında ağrı veya bağırsak ve mesane yakınmaları sürüyorsa sekonder nedenlerin araştırılması devam edebilir. Tedavinin amacı yalnız ağrı düzeyini azaltmak değil, günlük yaşam üzerindeki etkisini de mümkün olduğunca ortadan kaldırmaktır.
Adet ağrısı için muayeneye nasıl hazırlanılır?
Ağrının hangi gün başladığı, kaç gün sürdüğü, tek veya çift taraflı olup olmadığı, kanama miktarı ve eşlik eden bağırsak veya idrar yakınmaları not edilebilir. Kullanılan ağrı kesicilerin adı ve ne kadar etkili olduğu da değerlendirmede yararlıdır.
Ağrının uyku, iş, okul ve günlük yaşam üzerindeki etkisi hekime anlatılmalıdır. Yoğun kanama da bulunuyorsa aşırı adet kanaması açısından ayrıca değerlendirme gerekebilir.
Dismenore hakkında sık sorulan sorular
Adet sancısı normal midir?
Adet döneminde hafif ve kısa süreli kramplar sık görülür. Ancak günlük yaşamı engelleyen, her ay giderek artan veya sonradan başlayan şiddetli adet ağrısı normalleştirilmemeli ve nedeni araştırılmalıdır.
Dismenore kısırlık yapar mı?
Primer dismenore doğrudan kısırlığa neden olmaz. Ancak endometriozis veya geçirilmiş pelvik enfeksiyon gibi sekonder dismenore nedenlerinden bazıları doğurganlığı etkileyebilir.
Adet sancısında sıcak uygulama yapılabilir mi?
Evet. Cildi yakmayacak uygun sıcaklıkta yapılan ılık uygulama alt karın bölgesindeki krampların azalmasına yardımcı olabilir.
Doğumdan sonra adet sancısı geçer mi?
Primer dismenore bazı kişilerde yaş ilerledikçe veya doğum sonrasında azalabilir. Ancak bunun herkeste gerçekleşeceği söylenemez. Ağrının altında endometriozis veya başka bir hastalık bulunuyorsa şikâyetler devam edebilir.
Adet sancısı için ağrı kesici ne zaman alınır?
Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar uygun kişilerde adet kanamasının veya ağrının ilk belirtileri başladığında daha etkili olabilir. Kullanılacak ilaç ve doz kişinin sağlık durumuna ve kullandığı diğer ilaçlara göre belirlenmelidir.
