Kısırlık Ameliyatı Hangi Durumlarda Yapılır?
Kısırlık ameliyatı adı verilen tek bir operasyon yoktur. Gebeliği zorlaştıran sorun rahimde, yumurtalıklarda, tüplerde veya karın içinde olabilir. Ameliyatın türü de tespit edilen soruna göre değişir.
Rahim içindeki bir polip histeroskopiyle alınabilirken endometriozis, yumurtalık kisti veya tüplerdeki hasar için laparoskopi gerekebilir. Bazı çiftlerde ise ameliyatın gebelik şansına anlamlı bir katkısı olmayacağı düşünülür ve aşılama ya da tüp bebek tedavisi daha uygun bulunabilir.
Bu nedenle kısırlık tedavisinde ameliyat kararı yalnızca ultrason veya rahim filmi sonucuna bakılarak verilmez. Kadının yaşı, yumurtalık rezervi, gebelik elde edilemeyen süre, erkeğin sperm değerleri ve çiftin daha önce gördüğü tedaviler birlikte değerlendirilir.
Kısırlık tedavisinde ameliyat ne zaman düşünülür?
Ameliyat, gebeliğe engel olabilecek ve cerrahi olarak düzeltilebilecek yapısal bir sorun bulunduğunda gündeme gelir. Rahim içini bozan polipler, rahim boşluğuna uzanan miyomlar, rahim içi yapışıklıklar, bazı rahim şekil bozuklukları, endometriozis, hidrosalpenks ve belirli yumurtalık kistleri bu grupta yer alabilir.
Ancak bu sorunlardan birinin bulunması mutlaka ameliyat gerektiği anlamına gelmez. Görüntülemede görülen oluşumun büyüklüğü, bulunduğu yer, hastanın şikâyetleri ve doğurganlık üzerindeki muhtemel etkisi dikkate alınır.
Kısırlığın nedeni hormonal bir yumurtlama bozukluğu, yumurtalık rezervinin azalması veya sperm değerlerindeki belirgin bozulma ise ameliyat ilk seçenek olmayabilir. Ayrıntılı değerlendirme hakkında kısırlık ve infertilite sayfasından bilgi alınabilir.
Ameliyat kararından önce hangi incelemeler yapılır?
Kısırlık değerlendirmesi kadın ve erkeğin birlikte incelenmesiyle başlar. Kadında yumurtlama düzeni, yumurtalık rezervi, rahim yapısı ve tüpler değerlendirilir. Erkekte ise semen analizi ile sperm sayısı, hareketi ve şekil özellikleri incelenir.
Vajinal ultrason rahim ve yumurtalıklar hakkında önemli bilgiler verir. Tüplerin açık olup olmadığını incelemek için rahim filmi olarak bilinen HSG kullanılabilir. Rahim içinde polip, miyom veya yapışıklık şüphesi varsa histeroskopi yapılabilir.
Laparoskopi her kısırlık değerlendirmesinde rutin olarak uygulanmaz. Şiddetli adet ağrısı, endometriozis şüphesi, tüplerde belirgin hasar, hidrosalpenks, geçirilmiş enfeksiyon veya karın içi yapışıklık ihtimali bulunduğunda düşünülebilir. İlk değerlendirmede yapılan incelemeler infertilite testleri yazısında ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
Rahim içindeki sorunlarda histeroskopi
Histeroskopi, rahim ağzından ilerletilen ince bir kamera ile rahim boşluğunun görüntülenmesidir. Karında kesi yapılmaz. İşlem sırasında rahim içindeki sorun görülebilir ve uygun durumlarda aynı seansta tedavi edilebilir.
Histeroskopik ameliyatın kısırlık tedavisinde kullanılabileceği başlıca durumlar rahim içi polip, rahim boşluğuna uzanan miyom, rahim içi yapışıklık ve rahim perdesidir.
Rahim içi polip
Endometrial polip, rahmin iç tabakasından gelişen doku oluşumudur. Polibin bulunduğu yer ve büyüklüğü embriyonun rahme yerleşmesini etkileyebilir. Gebelik planlayan her kadındaki küçük polibin alınması şart değildir. Kanama yapan, rahim boşluğunu etkileyen veya infertilite değerlendirmesinde önemli görülen polipler histeroskopiyle çıkarılabilir.
Poliplerin tanı ve tedavisi hakkında histeroskopi ve rahim içi polip sayfasından bilgi alınabilir.
Rahim içi yapışıklık
Rahim içi yapışıklık tıbbi olarak intrauterin sineşi veya Asherman sendromu olarak adlandırılır. Kürtaj, rahim içi ameliyat, enfeksiyon veya doğum sonrasında gelişebilir. Adet miktarında belirgin azalma, adet görememe, tekrarlayan düşük veya gebelik elde edememe gibi sorunlara yol açabilir.
Uygun hastalarda yapışıklıklar histeroskopiyle açılır. Yapışıklığın yeniden oluşmasını azaltmak için ameliyat sonrasında rahim içinin iyileşmesi takip edilir. Konunun ayrıntıları rahim içi yapışıklık ve Asherman sendromu yazısında bulunmaktadır.
Rahim perdesi
Rahim perdesi veya uterin septum, rahim boşluğunu kısmen ya da tamamen bölen doğumsal bir yapıdır. Her rahim perdesi kısırlığa neden olmaz. Özellikle tekrarlayan düşük öyküsü, rahim boşluğunda belirgin şekil bozukluğu veya gebelikle ilgili sorunlar bulunduğunda histeroskopik tedavi değerlendirilebilir.
Tanı ile ameliyat kararı birbirinden ayrılmalıdır. Rahim şeklinin doğru değerlendirilmesi ve gerçekten septum bulunduğunun gösterilmesi önemlidir. Ayrıntılı bilgi için rahim perdesi ve gebelik yazısı incelenebilir.
Laparoskopik kısırlık ameliyatı
Laparoskopi, göbek çevresinden açılan küçük kesiler aracılığıyla karın ve leğen kemiği içindeki organların görüntülenmesini sağlayan kapalı ameliyat yöntemidir. Rahim, yumurtalıklar, tüpler ve çevre dokular doğrudan incelenebilir. Tespit edilen bazı sorunlara aynı ameliyat sırasında müdahale edilebilir.
Kısırlık tedavisinde laparoskopi en sık endometriozis, hidrosalpenks, tüplerde hasar, karın içi yapışıklık ve belirli yumurtalık kistlerinde kullanılır. Ameliyatın nasıl yapıldığı ve iyileşme dönemi laparoskopi ve kapalı ameliyat sayfasında açıklanmaktadır.
Tüpler tıkalıysa ameliyat gerekir mi?
Fallop tüplerinin tıkalı görülmesi her zaman ameliyat yapılacağı anlamına gelmez. Rahim filminde özellikle rahme yakın bölümde görülen tıkanıklık bazen tüpün geçici kasılmasına bağlı olabilir. Gerekli durumlarda ince bir kateterle tüpün rahme yakın bölümü yeniden değerlendirilebilir.
Tüpün uç kısmındaki hafif yapışıklıklar ve sınırlı hasar seçilmiş hastalarda laparoskopik olarak düzeltilebilir. Ancak tüpün ileri derecede genişlediği, duvar yapısının bozulduğu veya içinin sıvıyla dolduğu hidrosalpenks durumunda yalnızca tüpü açmak yeterli olmayabilir.
Rahme sıvı akışına neden olan ileri hidrosalpenks tüp bebek tedavisinde embriyonun tutunmasını olumsuz etkileyebilir. Böyle durumlarda hasarlı tüpün alınması veya rahimle bağlantısının kapatılması tüp bebek öncesinde gündeme gelebilir. Ayrıntılar hidrosalpenks ve tüp bebek yazısında açıklanmaktadır.
Tüplerin açılması ile doğrudan tüp bebek tedavisine geçilmesi arasındaki karar kadının yaşı, yumurtalık rezervi, tüpteki hasarın derecesi, sperm değerleri ve dış gebelik riski birlikte değerlendirilerek verilir.
Endometriozis ameliyatı gebelik şansını artırır mı?
Endometriozis, rahim içini döşeyen dokuya benzeyen hücrelerin rahim dışında yerleşmesiyle gelişir. Yumurtalıklarda çikolata kisti oluşturabilir, tüplerin hareketini etkileyebilir ve karın içinde yapışıklıklara yol açabilir.
Şiddetli ağrı, organlarda belirgin yapışıklık, büyük kist veya anatomik bozulma bulunan seçilmiş hastalarda laparoskopik ameliyat düşünülebilir. Ancak yalnızca tüp bebek başarısını artırmak amacıyla her endometriozis ya da çikolata kisti ameliyat edilmez.
Yumurtalıktaki endometrioma ameliyatı sırasında sağlıklı yumurtalık dokusu da etkilenebilir. Bu durum yumurtalık rezervinde azalmaya yol açabilir. Özellikle AMH değeri düşük, iki yumurtalığında kist bulunan veya daha önce yumurtalık ameliyatı geçirmiş kadınlarda karar dikkatle verilmelidir.
Hangi yolun uygun olduğu endometrioziste ameliyat mı tüp bebek mi yazısında ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.
Miyom kısırlık nedeniyle ameliyat edilir mi?
Miyomların doğurganlık üzerindeki etkisi yerleşim yerine göre değişir. Rahim boşluğuna uzanan submüköz miyomlar embriyonun tutunacağı alanı bozabilir. Bu miyomlar çoğunlukla histeroskopiyle alınır.
Rahim duvarında bulunan intramural miyomlarda büyüklük, rahim boşluğuna yaptığı baskı ve hastanın şikâyetleri dikkate alınır. Rahmin dışına doğru büyüyen subseröz miyomların gebelik üzerindeki etkisi genellikle daha sınırlıdır.
Her miyomun ameliyat edilmesi rahmi gereksiz bir cerrahi işlemden geçirebilir. Buna karşılık rahim boşluğunu bozan veya belirgin şikâyete yol açan miyomlarda ameliyat uygun olabilir. Miyomun yerine göre histeroskopik, laparoskopik veya açık ameliyat planlanabilir. Tedavi seçenekleri miyom tedavisi ve miyom ameliyatı sayfasında ele alınmaktadır.
Yumurtalık kisti ameliyatı kısırlığı düzeltir mi?
Yumurtalıkta görülen her kist kısırlık nedeni değildir ve her kistin alınması gerekmez. Kistin türü, büyüklüğü, görünümü, oluşturduğu ağrı ve yumurtalık rezervine etkisi birlikte değerlendirilir.
Ameliyat sırasında amaç kisti çıkarırken sağlıklı yumurtalık dokusunu mümkün olduğunca korumaktır. Özellikle gebelik planlayan kadınlarda gereksiz yumurtalık ameliyatlarından kaçınmak önemlidir. Ameliyat kararı verildiğinde uygulanabilecek yöntem laparoskopik yumurtalık kisti ameliyatı yazısında açıklanmaktadır.
Erkeklerde kısırlık ameliyatı
Erkek kısırlığında ameliyat kararı üroloji uzmanının değerlendirmesiyle verilir. Varikosel, sperm taşıyan kanallardaki tıkanıklıklar ve menide sperm bulunmaması cerrahi değerlendirme gerektirebilen durumlardır.
Varikosel bulunan her erkeğin ameliyat olması gerekmez. Muayene bulguları, sperm testi, çiftin gebelik süresi ve kadına ait doğurganlık durumu birlikte değerlendirilir. Azospermi durumunda ise TESE veya mikro TESE ile testis dokusundan sperm aranabilir. İlk inceleme semen analizi ve erkek infertilitesi yazısında anlatılmaktadır.
Ameliyat mı yoksa tüp bebek mi?
Genç, yumurtalık rezervi iyi ve düzeltilebilir tek bir yapısal sorunu bulunan kadınlarda ameliyat sonrasında doğal gebelik için belirli bir süre beklenebilir. Rahim içindeki polip, sınırlı yapışıklık veya rahim boşluğunu bozan miyom buna örnek olabilir.
Kadının yaşı ileriyse, yumurtalık rezervi düşükse, her iki tüpte ileri hasar varsa veya belirgin erkek faktörü bulunuyorsa ameliyatla zaman kaybetmek yerine tüp bebek tedavisine geçmek daha uygun olabilir.
Bazen her iki yöntem birlikte kullanılır. Önce embriyonun tutunmasını etkileyen rahim veya tüp sorunu ameliyatla düzeltilir, iyileşme tamamlandıktan sonra tüp bebek tedavisine başlanır.
Kısırlık ameliyatı gebeliği garanti eder mi?
Kısırlığa neden olabilecek yapısal bir sorunun düzeltilmesi gebelik için daha uygun bir ortam sağlayabilir. Ancak hiçbir ameliyat gebeliği garanti etmez. Yumurtanın kalitesi, yumurtalık rezervi, sperm özellikleri, tüplerin işlevi ve embriyonun gelişimi gebelik şansını birlikte etkiler.
Ameliyat öncesinde işlemin amacı açık biçimde belirlenmelidir. Amaç doğal gebelik şansını artırmak, ağrıyı azaltmak, rahim boşluğunu düzeltmek veya tüp bebek öncesi hazırlık yapmak olabilir. Beklenen yarar ile yumurtalık rezervine ve rahim dokusuna verilebilecek zarar birlikte değerlendirilmelidir.
Ameliyattan sonra ne zaman hamile kalınabilir?
Gebelik için beklenecek süre yapılan işleme göre değişir. Küçük bir polip çıkarılmasıyla rahim duvarına kesi yapılan miyom ameliyatının iyileşme süresi aynı değildir. Histeroskopi sonrasında rahim içinin, laparoskopi sonrasında ise karın içi dokuların iyileşmesi takip edilir.
Ameliyatın kapsamı, patoloji sonucu ve rahim duvarının durumu görülmeden herkese aynı bekleme süresini vermek doğru olmaz. Doğal gebelik denemesi, aşılama veya embriyo transferi için uygun zaman ameliyatı yapan hekim tarafından belirlenir.
Kayseri’de kısırlık ameliyatı değerlendirmesi
Kayseri’de kısırlık tedavisi için başvuran çiftlerde öncelikle gebeliğe engel olabilecek neden araştırılır. Rahim, yumurtalık ve tüplerde ameliyat gerektirebilecek bir sorun bulunursa cerrahi seçenekler ile ameliyatsız tedaviler birlikte değerlendirilir.
