Kronik endometrit, rahmin iç tabakası olan endometriumda uzun süreli iltihabi hücrelerin bulunduğu durumdur. Bazı kişilerde kanama düzensizliği veya pelvik rahatsızlıkla birlikte görülebilir; bazılarında belirgin yakınma yoktur. Kısırlık ve tekrarlayan transfer başarısızlığıyla ilişkisi araştırılmaktadır. Ancak her olumsuz transferin gizli bir rahim enfeksiyonundan kaynaklandığı söylenemez.
Tanı ve tedavide en önemli güçlük, kullanılan ölçütlerin her merkezde aynı olmamasıdır. Biyopsi, patolojik inceleme, histeroskopi ve mikrobiyolojik testler farklı bilgiler verir. Tek bir test etiketine dayanarak herkese antibiyotik başlanması uygun değildir. Araştırma veya tedavi kararı, öykü ve mevcut bulgularla birlikte verilmelidir.
Kronik endometrit, endometriozisle aynı hastalık mıdır?
İsimleri benzese de farklı durumlardır. Kronik endometritte rahmin iç tabakasındaki iltihabi değişiklikler değerlendirilir. Endometrioziste ise rahim iç zarına benzer doku, rahim dışında başka bölgelerdedir. Birinin tanısında kullanılan inceleme, diğerinin bütün sorularına yanıt vermez.
Akut endometrit veya pelvik enfeksiyon da ayrı değerlendirilir. Ateş, yeni başlayan belirgin alt karın ağrısı, kötü kokulu akıntı veya genel durum bozukluğu olduğunda kısırlık tetkiki randevusunu beklemek doğru değildir. Bu belirtilerde akut enfeksiyon ve başka acil nedenler araştırılır. “Kronik” sözcüğü bütün belirtilerin hafif ve beklenebilir olduğu anlamına gelmez.
Hangi belirtiler ve öykü bilgileri önemlidir?
Ara kanama, adet sonrası uzayan lekelenme, açıklanamayan akıntı veya pelvik rahatsızlık değerlendirmeye alınabilir. Bu yakınmaların hiçbiri kronik endometrite özgü değildir. Polip, miyom, rahim ağzı sorunları ve hormonal nedenler de benzer belirtilere yol açabilir. Bazı hastalarda ise araştırma başka bir üreme sorunu nedeniyle gündeme gelir.
Önceki rahim içi işlemler, doğum veya düşük sonrası yaşanan sorunlar, geçirilmiş enfeksiyonlar ve antibiyotik kullanımları paylaşılmalıdır. Ancak bu öykülerden birinin bulunması tek başına tanı koydurmaz. Geçmişte yapılan işlemlerin raporları, belirtilerin ne zaman başladığını anlamayı kolaylaştırır.
Yakınmaların olmaması hastalığı kesin dışlamaz; fakat bu bilgi, bütün belirtisiz kadınlara tarama yapılması gerektiğini de göstermez. Test istenecekse hangi soruyu yanıtlayacağı ve sonucunun planı nasıl değiştireceği açıklanmalıdır. Gereksiz örnekleme ve tedavinin de hastaya yükü vardır.
Kısırlıkta ne zaman araştırılması düşünülebilir?
Tekrarlayan başarısızlık veya seçilmiş klinik bulgular olduğunda değerlendirme düşünülebilir. Bununla birlikte tekrarlayan implantasyon başarısızlığının değerlendirilmesi, embriyo, transfer tekniği, rahim boşluğu ve hazırlık sürecinin birlikte incelenmesini gerektirir. Kronik endometrit testi bu değerlendirmenin yerine geçmez.
Güncel rehberlerde seçilmiş hastada inceleme düşünülebileceği belirtilirken, bütün tüp bebek hastalarına rutin ek test olarak uygulanmasını destekleyen kanıt bulunmuyor. Bu iki yaklaşımın farkı önemlidir. Gerçek bir hastalık şüphesi nedeniyle tanısal inceleme yapmakla, herkeste başarıyı artırma amacıyla paket tarama yapmak aynı şey değildir.
İlk transferden önce mutlaka biyopsi yaptırılmadığında tedavinin eksik kaldığı söylenemez. Geçirilmiş bir olumsuz sonuçtan sonra da otomatik biçimde antibiyotik ve test dizisi başlanmaz. Kişinin yaşını, embriyo durumunu ve gereksiz gecikmenin bedelini gözeten bir plan gerekir.
Endometrial biyopside ne araştırılır?
İnce bir örnekleme aracıyla rahim iç tabakasından doku alınır ve patolojiye gönderilir. Kronik endometrit değerlendirmesinde özellikle plazma hücrelerinin dokudaki varlığı önemlidir. CD138 gibi özel boyamalar bu hücreleri belirlemeye yardımcı olabilir. Sonuç, dokunun genel görünümü ve örneğin özellikleriyle birlikte yorumlanır.
CD138 pozitifliği raporunun yalnız “pozitif” veya “negatif” olarak okunması yeterli olmayabilir. Hücre sayısının nasıl değerlendirildiği, hangi alanın incelendiği ve örnekleme zamanı sonucu etkileyebilir. Bazı boyanan normal doku hücrelerinin plazma hücresi sanılması da yanlış yorum risklerinden biridir.
CD56 ise farklı bir hücre grubuyla ilişkili bir belirteçtir. Tek başına CD56 yüksekliği, kronik endometrit veya bakteriyel enfeksiyon tanısı koydurmaz. Bağışıklık hücrelerini gösteren bir sonucun otomatik olarak antibiyotik ya da bağışıklık baskılayıcı tedavi gerekçesine dönüştürülmesi uygun değildir.
Tanı eşiği neden tartışmalıdır?
Araştırmalarda plazma hücresi sayısına ilişkin farklı sınırlar kullanılmıştır. İncelenen mikroskop alanının tanımı da aynı olmayabilir. Bu durum, bir çalışmada hastalık kabul edilen bulgunun başka bir değerlendirmede sınırda görülmesine yol açabilir. Tek bir internet eşiğini her patoloji raporuna uygulamak doğru olmaz.
İltihabi değişikliklerin odaksal olması, örneğin ilgili bölgeyi temsil etmemesi veya adet döngüsünün farklı evresinde alınması da yorumu etkileyebilir. Sınırda sonuçla karşılaşıldığında öykü, diğer bulgular ve patoloğun değerlendirmesi birlikte gözden geçirilir. Her sınırda rapor, tekrarlayan uzun antibiyotik kürleri gerektirmez.
Bu standardizasyon sorunu, tedavi çalışmalarının sonuçlarını da sınırlar. Tanımı farklı hasta gruplarındaki sonuçları birleştirmek, bir kişinin ne kadar yarar göreceğini kesinleştirmez. “Tanı konduysa gebelik olmamasının nedeni bulundu” ifadesi bu nedenle gereğinden fazla kesinlik içerir.
Histeroskopi tanıyı tek başına koyar mı?
Histeroskopide rahim boşluğu doğrudan görülür; polip, yapışıklık veya başka yapısal bulgular değerlendirilebilir. Bazı yüzey görünümleri kronik endometriti düşündürebilir. Ancak görüntü tek başına her hastada kesin tanı sağlamaz. Gerektiğinde görüntüyle uyumlu doku incelemesi planlanır.
Histeroskopi ile rahim boşluğunun değerlendirilmesi, özellikle yapısal bir sorun şüphesi olduğunda yararlıdır. Rahim boşluğu açısından belirti veya bulgu yokken, yalnız tüp bebek başarısı artsın diye herkese rutin histeroskopi uygulanmasının yararı gösterilmiş değildir. İşlemin tanısal gerekçesi açıklanmalıdır.
Kültür, PCR ve mikrobiyom testleri ne sağlar?
Bu testler örnekte mikroorganizma veya genetik materyal arayabilir. Ancak rahim ağzı ve vajinadan gelen bulaş, örneğin alınma biçimi ve laboratuvar yöntemi sonucu etkileyebilir. Bir mikroorganizmanın gösterilmesi, tek başına dokuda hastalık oluşturduğunu veya gebelik sonucunu bozduğunu kanıtlamaz.
Mikrobiyom testlerinin bütün tüp bebek hastalarında rutin kullanımı için yeterli kanıt yoktur. Her “dengesiz flora” raporu aynı tedaviyi gerektirmez. Doku patolojisi, kültür ve genetik testler birbirinin otomatik eşdeğeri gibi değerlendirilmemeli; hangi testin neden istendiği net olmalıdır.
Tedavide antibiyotik ne zaman düşünülür?
Kronik endometrit tanısı klinik değerlendirmeyle uygun bulunduğunda antibiyotik düşünülebilir. İlaç seçimi, alerjiler, önceki tedaviler, olası etken ve yerel uygulamayla ilişkilidir. Her hastaya aynı ilaç, doz veya süre önerilemez. Gebelik olasılığı ve kullanılan diğer ilaçlar da bildirilmelidir.
Tedavinin canlı doğum yararı konusunda çalışmaların önemli bir bölümü gözlemseldir. Tedavi sonrası bulguları düzelen kişilerde daha iyi sonuç görülmesi, bütün farkın antibiyotiğe bağlı olduğunu kesinleştirmez. Buna rağmen uygun tanısı olan seçilmiş hastada tedaviyi görüşmek anlamlı olabilir. Beklenti, hastalığı ele almakla gebelik garantisini birbirine karıştırmamalıdır.
Antibiyotiklerin sindirim sistemi yakınmaları, alerji ve direnç gibi olası sonuçları vardır. Yanıt alınmadığında aynı tedaviyi süresiz tekrarlamak yerine tanı ve gerekçe gözden geçirilmelidir. Reçetesiz veya daha önce kalmış ilaçlarla kendi kendine tedavi başlatılmamalıdır.
Görüşmeye patoloji raporunun tamamı ve önceki antibiyotik reçeteleriyle gidilmesi yararlıdır. Yalnız telefonda aktarılan “iltihap var” bilgisi, kullanılan tanı ölçütünü göstermez. Örneğin ne zaman ve hangi yöntemle alındığı da yeni değerlendirmede paylaşılmalıdır.
Tedavi sonrasında tekrar biyopsi gerekir mi?
Tekrar inceleme kararı ilk bulgunun ağırlığına, kullanılan tanı yöntemine ve tedavi planına göre değişir. Her hastaya zorunlu tekrar biyopsi kuralı yoktur. Kontrol istenecekse sonucun transfer zamanlamasını nasıl etkileyeceği önceden açıklanmalıdır. Yalnız bir laboratuvar değerini sıfırlamaya odaklanan belirsiz bir süreç oluşmamalıdır.
Kontrolde belirtiler, patoloji ve diğer üreme etkenleri birlikte değerlendirilir. İltihabi bulgunun düzelmesi embriyo ve yaşla ilgili diğer faktörleri ortadan kaldırmaz. İyi bir plan; araştırmanın nedenini, tedavinin hedefini ve hangi aşamada standart üreme tedavisine devam edileceğini açık biçimde belirler.
