Ana içeriğe geç
Mikroçip, PICSI ve MACS ile sperm seçimi: Yöntemler ve kanıtlar

Mikroçip, PICSI ve MACS ile sperm seçimi: Yöntemler ve kanıtlar

İçindekiler [ + ] [ - ]
  1. Standart sperm hazırlığı ne yapar?
  2. ICSI ile ek sperm seçimi aynı şey midir?
  3. Mikroçip sperm seçimi nasıl çalışır?
  4. PICSI hangi özelliği kullanır?
  5. MACS sperm seçimi nasıl farklılaşır?
  6. DNA parçalanması testi sonucu seçimi belirler mi?
  7. Embriyo sonucu ile canlı doğum neden ayrı konuşulur?
  8. Ek yöntem önerilirse neler netleştirilmeli?
  9. Hasta açısından gerçekçi beklenti nedir?

Mikroçip, PICSI ve MACS, tüp bebek laboratuvarında sperm seçimini farklı özelliklere göre yapmayı amaçlayan yöntemlerdir. Aynı işlem değillerdir ve her biri bütün sperm sorunlarını çözmez. Bazı örneklerde hareketlilik veya DNA hasarıyla ilgili laboratuvar ölçümlerinde farklılık sağlanabilir; bunun bütün çiftlerde daha fazla canlı doğum anlamına geldiği gösterilmiş değildir.

Yöntem seçmeden önce hangi sorunun hedeflendiği anlaşılmalıdır. Sperm sayısı azlığı, hareket düşüklüğü, şekil özellikleri, DNA parçalanması ve önceki döllenme başarısızlığı farklı başlıklardır. Ek bir seçim tekniği, erkeğin tıbbi değerlendirmesinin yerine geçmez. Bir cihazın veya işlemin “ileri” olarak adlandırılması da herkese gerekli olduğunu göstermez.

Standart sperm hazırlığı ne yapar?

Semen örneği yalnız sperm hücrelerinden oluşmaz. Laboratuvar hazırlığında hareketli spermlerin ayrılması ve örneğin tedaviye uygun hale getirilmesi amaçlanır. Yüzdürme yöntemi ve yoğunluk gradyanı gibi yerleşmiş teknikler bu amaçla kullanılabilir. Seçim, örneğin özelliklerine ve uygulanacak tedaviye göre yapılır.

Bu hazırlık, tek tek spermlerin bütün genetik özelliklerinin incelendiği bir test değildir. Normal şekilli ve hareketli görünen bir spermde de DNA ile ilgili sorunlar bulunabilir. Buna karşılık tek bir olumsuz semen sonucu, kişinin hiç sağlıklı sperm üretemediği anlamına gelmez. Semen analizinin yorumlanması öykü ve gerektiğinde tekrar değerlendirmeyle birlikte yapılır.

ICSI ile ek sperm seçimi aynı şey midir?

ICSI, bir spermin yumurtanın içine doğrudan verilmesidir. Ek seçim yöntemleri ise bu işlemde kullanılacak spermin hangi havuzdan seçileceğini etkileyebilir. Yumurta içine verme basamağıyla, öncesindeki ayırma işlemini birbirinden ayırmak gerekir. PICSI veya MACS önerilmesi, ICSI’nin mutlaka yapılması gerektiğini tek başına kanıtlamaz.

IVF ve mikroenjeksiyon ICSI arasındaki fark, döllenmenin nasıl sağlandığıyla ilgilidir. ICSI’nin gerekçesi sperm özellikleri veya önceki döllenme sonuçları olabilir. Ek seçim teknikleri ise bu gerekçeye ayrıca bir yarar katıp katmadıkları açısından değerlendirilmelidir.

Mikroçip sperm seçimi nasıl çalışır?

Mikroakışkan sistemlerde sperm örneği çok küçük kanallar veya özel bir ayırma bölümü üzerinden işlenir. Hareketli spermlerin belirli koşullarda ilerleyebilme özelliğinden yararlanılır. Bazı sistemlerde santrifüj gereksiniminin azaltılması hedeflenir. Cihazların kanal yapısı ve örnek gereksinimi aynı olmadığından bütün “mikroçip” ürünleri tek bir teknik gibi düşünülmemelidir.

Bu yaklaşımda seçilen sperm grubunda daha düşük DNA parçalanması gibi laboratuvar sonuçları bildirilebilir. Ancak işlem DNA’yı onarmaz; mevcut hücreler arasından belirli özellikte olanları ayırmaya çalışır. Seçilen her spermin genetik olarak normal olduğu veya embriyoda kromozom sorunu gelişmeyeceği söylenemez.

Sperm sayısının veya hareketin çok az olduğu örneklerde yeterli hücre elde etmek güçleşebilir. Cerrahi yolla elde edilen örnekler için de aynı uygunluk varsayılmaz. Kullanılabilir örnek miktarı ve gerekirse alternatif hazırlık planı, özellikle sınırlı sperm bulunan hastalarda önceden değerlendirilmelidir.

PICSI hangi özelliği kullanır?

PICSI’de spermin hiyalüronan adlı maddeye bağlanma özelliğinden yararlanılır. Bu madde vücutta doğal olarak bulunur; yöntemde özel bir laboratuvar yüzeyi veya ortamı içinde kullanılır. Bağlanan spermler arasından ICSI için seçim yapılabilir. Buradaki “fizyolojik” adı, yöntemin standart ICSI’ye klinik üstünlüğünü kendi başına göstermez.

Büyük bir randomize çalışmada PICSI, standart ICSI’ye göre temel sonuç olan zamanında canlı doğumu anlamlı biçimde artırmamıştır. Düşükle ilgili bazı ikincil sonuçlar ilgi çekici olsa da, bunun her kişide kaybı önleyen kanıtlanmış bir etki olduğu söylenemez. İkincil bulguların, araştırmanın baştan yanıtlamak için tasarlandığı ana sonuçla aynı ağırlıkta yorumlanmaması gerekir.

Güncel değerlendirmeler PICSI’nin standart ICSI yerine rutin tercih edilmesini desteklemiyor. İleri kadın yaşı ya da erkek faktörü bulunması da otomatik başarı artışı garantisi oluşturmaz. Öneri kişiselleştiriliyorsa, bu kişiselleştirmenin somut dayanağı ve kanıtın sınırı açıklanmalıdır.

MACS sperm seçimi nasıl farklılaşır?

MACS, manyetik ayırma yöntemidir. Programlanmış hücre ölümüyle ilişkili bazı yüzey özelliklerini taşıyan spermleri işaretleyen küçük parçacıklar kullanılır. Örnek bir ayırma sisteminden geçirilerek işaretli hücrelerin ayrılması ve kalan grubun kullanılması amaçlanır. Bu işlem, bütün bozuk spermleri kesin olarak tanıyan bir genetik tarama değildir.

Laboratuvar çalışmalarında seçilen grupta bazı özelliklerin daha iyi olabildiği bildirilmiştir. Ancak canlı doğuma etkisine ilişkin sonuçlar tutarlı değildir ve rutin kullanım için yeterli kanıt yoktur. İleri testte DNA parçalanması yüksek görülen her örnekte MACS’nin en uygun çözüm olduğu söylenemez.

Az sayıda hastayı içeren veya yalnız çok seçilmiş grupları karşılaştıran çalışmaların sonuçları genellenirken dikkat gerekir. Örneğin MACS’yi başka bir ek işlemle karşılaştırmak, standart hazırlığa göre üstün olduğunu tek başına göstermez. Uzun dönem güvenlik verileri de yönteme özgü olarak değerlendirilmelidir.

DNA parçalanması testi sonucu seçimi belirler mi?

Sperm DNA parçalanması, genetik materyaldeki kırıklarla ilişkili bir ölçümdür. Kullanılan testler ve eşikler farklı olabilir. Sonuç, bütün erkeğin veya bütün sperm hücrelerinin aynı derecede etkilendiğini göstermez. Bu testin herkese ilk basamakta yapılması da gerekli değildir; hangi klinik soruya yanıt vereceği belirlenmelidir.

Yüksek sonuçla karşılaşıldığında olası nedenlerin ve değiştirilebilir etkenlerin değerlendirilmesi önemlidir. Erkek üreme sağlığı incelemesi, ilaçlar, geçirilmiş hastalıklar ve örneğin alınma koşulları dikkate alınabilir. Yalnız sonuç kâğıdındaki sayı üzerinden ek laboratuvar işlemi satın almak, bu değerlendirmeyi tamamlamaz.

Seçim işleminden sonra daha düşük DNA parçalanması ölçülmesi, yumurtaya verilen tek spermin bütün genetik özelliklerinin bilindiği anlamına gelmez. Bazı DNA testleri incelenen hücrelerin daha sonra döllenmede kullanılmasına izin vermez. Dolayısıyla test edilen toplulukla tedavide kullanılan hücre aynı şey olmayabilir.

Embriyo sonucu ile canlı doğum neden ayrı konuşulur?

Döllenme oranı, blastokist sayısı ve embriyo görünümü tedavinin önemli basamaklarıdır. Yine de daha iyi bir ara sonuç, daha fazla sağlıklı bebeğin doğduğunu otomatik olarak göstermez. Canlı doğum, bütün yumurta ve embriyoların kullanımını kapsayan süreç içinde değerlendirilmelidir.

Mikroakışkan seçimle yapılan randomize çalışmalarda her hasta grubunda tutarlı bir üstünlük saptanmamıştır. Bazı seçilmiş gruplarda olası yarar araştırılmaya devam eder. Böyle bir alanın varlığı, bütün hastaların üç yöntemi birlikte kullanması gerektiği anlamına gelmez. Birden fazla işlemin eklenmesiyle yararın mutlaka birikeceği de varsayılamaz.

Ek yöntem önerilirse neler netleştirilmeli?

Hedefin düşük sperm sayısı mı, DNA hasarıyla ilgili bulgu mu yoksa önceki döllenme sonucu mu olduğu açıklanmalıdır. Önerilen tekniğin benzer hasta grubunda canlı doğum yararı gösterip göstermediği sorulabilir. Örnek yetersiz kalırsa standart hazırlığa dönülüp dönülmeyeceği de planlanmalıdır.

Teknik için ek ücret, kullanılacak cihazın niteliği ve işlem başarısız olduğunda izlenecek yol önceden konuşulmalıdır. Türkiye’de uygulamanın laboratuvarın yetkili çalışma kapsamına ve ilgili süreçlerine uygunluğu merkez tarafından açıklanmalıdır. Bu yazı herhangi bir kliniğin bu yöntemleri sunduğunu göstermez.

Erkek değerlendirmesinin ertelenmemesi önemlidir. Ek seçim, tedavi edilebilir bir sorunu araştırmaktan veya doğru örnek planlamasından vazgeçme gerekçesi olamaz. Örnek günü sorun yaşanırsa kiminle iletişim kurulacağı ve varsa önceden dondurulmuş yedek örneğin kullanımı da klinik planın parçasıdır.

Hasta açısından gerçekçi beklenti nedir?

Bu yöntemler spermi daha ayrıntılı seçmeye çalışır; yeni sperm üretmez, hasarlı DNA’yı kesin onarmaz ve bütün embriyo sorunlarını önlemez. En uygun yaklaşım, örneğin durumu ile çiftin bütün üreme değerlendirmesinin birlikte ele alınmasıdır. Bir yöntemden sonra olumsuz sonuç alınması da tek başına o işlemin başarısız uygulandığını göstermez.

Standart hazırlıkla devam etmek, sırf ek bir cihaz kullanılmadığı için eksik tedavi sayılmaz. Karar, yöntemin adı veya reklam dili yerine somut hedef, kanıtın gücü, örnek uygunluğu ve ek yük üzerinden verilmelidir. Gerektiğinde embriyolog ve tedaviyi yöneten hekimin ortak açıklaması, farklı işlemlerin ne sağlayabileceğini daha anlaşılır hale getirir.

Op.Dr. Zeki YILMAZ

Op.Dr. Zeki YILMAZ

Op. Dr. Zeki Yılmaz, Kayseri'de kadın hastalıkları ve doğum uzmanı olarak; başta tüp bebek tedavisi ve kısırlık (infertilite) olmak üzere kadın hastalıkları ve doğum alanlarında hizmet vermektedir. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu olup tüp bebek eğitimini Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde tamamlamıştır.

Op. Dr. Zeki YILMAZ

Poliklinik Randevu Hattı

Randevu ve bilgi için

0 352 333 0303

Bu web sitesi deneyiminizi iyileştirmek için çerezler kullanmaktadır. Bu web sitesini kullanarak Veri Koruma Politikamızı kabul etmiş olursunuz.
Oku