Ana içeriğe geç
Tüp bebekte siklus neden iptal edilir? Sonraki deneme nasıl planlanır?

Tüp bebekte siklus neden iptal edilir? Sonraki deneme nasıl planlanır?

İçindekiler [ + ] [ - ]
  1. İptal tedavinin hangi aşamasında olabilir?
  2. Az folikül gelişmesi mutlaka iptal nedeni mi?
  3. Aşırı yanıt neden tedaviyi değiştirebilir?
  4. Erken yumurtlama ve zamanlama sorunları
  5. Yumurta toplandıktan sonra neden transfer yapılamaz?
  6. Taze transfer hangi durumlarda ertelenebilir?
  7. Başka sağlık sorunları da iptal nedeni olabilir mi?
  8. Sonraki deneme nasıl planlanır?
  9. İptalden sonra ilaçlar ve kontroller

Tüp bebekte siklus iptali, o tedavi döngüsünün planlandığı biçimde ilerleyememesidir. Yumurtalıkların beklenenden az veya aşırı yanıt vermesi, erken yumurtlama, yeni bir sağlık sorunu ya da laboratuvar aşamasında embriyo elde edilememesi buna yol açabilir. Ancak yumurta toplamanın iptaliyle embriyo transferinin sonraya bırakılması aynı durum değildir.

İptal kararı, bütün tedavi seçeneklerinin bittiği anlamına gelmez. Önemli olan hangi aşamada durulduğunu, kararın nedenini ve sonraki denemede hangi bilginin kullanılacağını açıklığa kavuşturmaktır. Sadece “yanıt olmadı” veya “transfer iptal” ifadesi ayrıntılı değerlendirme için yeterli değildir.

İptal tedavinin hangi aşamasında olabilir?

Uyarım başlamadan yapılan kontrolde beklenmedik bir bulgu saptanabilir ve o ay başlanmayabilir. Uyarım sırasında folikül gelişimi veya güvenlik nedeniyle yumurta toplama yapılmayabilir. Toplama sonrasında yumurta bulunamaması, döllenme olmaması veya embriyo gelişiminin durması transfer aşamasına geçilmesini engelleyebilir.

Bazen yumurtalar toplanır ve embriyolar elde edilir; fakat taze transfer yapılmaz. Uygun embriyolar saklanarak sonraki bir döngüde transfer planlanır. Bu durumda kaydedilmiş bir tedavi kazanımı vardır; bütün sürecin sıfırlanmış olduğu düşünülmemelidir.

Hangi aşamaya kadar gelindiğinin bilinmesi tıbbi yorum kadar duygusal ve mali değerlendirme açısından da önemlidir. Kontrol, toplama, laboratuvar ve saklama kayıtları birbirinden ayrı öğrenilmelidir. Merkezin ücretlendirme koşulları da tıbbi başarıyla aynı konu değildir.

Az folikül gelişmesi mutlaka iptal nedeni mi?

Tek başına düşük yanıt her döngüyü iptal etmek için yeterli bir neden değildir. Az sayıda folikülle de yumurta ve embriyo elde edilebilir; fakat beklenti kişinin yaşı ve önceki bulgularıyla birlikte değerlendirilir. Herkese aynı asgari folikül sayısını uygulamak doğru değildir.

Başlangıçtan beri sınırlı yanıt beklenen kişiyle, iyi rezerv göstergelerine rağmen beklenmedik düşük yanıt veren kişi aynı şekilde ele alınmaz. Az yumurta toplanmasının değerlendirilmesi geçmiş yanıtı, kullanılan ilaçları ve olgunluk sonuçlarını da kapsamalıdır.

Devam edilirse elde edilebilecek olası kazanım, işlem yükü ve transfer aşamasına ulaşamama ihtimali konuşulur. İptal edilirse yeni denemede anlamlı biçimde değiştirilebilecek bir unsur olup olmadığı sorgulanır. Daha yüksek dozun her zaman sorunu çözeceği varsayılmaz.

Aşırı yanıt neden tedaviyi değiştirebilir?

Çok sayıda folikül gelişmesi, özellikle belirli risk özellikleri olan kişilerde yumurtalıkların aşırı uyarılması sendromu riskini artırabilir. OHSS olarak adlandırılan bu durumda yumurtalık büyümesi ve vücut sıvı dengesindeki değişiklikler önemli olabilir. Güvenlik için planın değiştirilmesi gerekebilir.

Antagonist protokol, uygun olgunlaştırma yaklaşımı ve embriyoların dondurulması gibi önlemler bazı kişilerde riski azaltabilir. Çok aşırı yanıtta ise olgunlaştırma iğnesinin verilmemesi ve döngünün durdurulması değerlendirilebilir. Bütün yüksek yanıtlar için tek bir çözüm bulunmaz.

Taze transferin ertelenmesi bazı geç OHSS risklerini azaltmayı amaçlar; fakat riskin tamamen yok olduğu anlamına gelmez. Hızla artan karın şişliği, nefes darlığı, belirgin ağrı veya idrar azalması varsa transfer yapılmamış olsa da değerlendirme gerekir.

Erken yumurtlama ve zamanlama sorunları

Yumurtaların planlanan toplama işleminden önce serbestleşmesi, elde edilecek yumurta sayısını azaltabilir veya toplamanın yapılamamasına yol açabilir. Baskılayıcı ilaçlar bu riski kontrol etmek için kullanılır. Yine de her döngüde sonuç tamamen öngörülebilir değildir.

İlaç uygulama saatleri ve olgunlaştırma iğnesinin zamanı bu nedenle önemlidir. Unutulan veya yanlış uygulanan bir ilaç olduğunda durum erken bildirilmelidir. Ancak her erken yumurtlama veya beklenmedik sonuç doğrudan hastanın hata yaptığı anlamına gelmez; kayıtlar birlikte incelenir.

Tüp bebekte folikül takibi yalnız büyüklük ölçmek değildir. Foliküllerin birlikte gelişimi, gerekli hormon bilgileri ve toplama zamanlaması değerlendirilir. Tek ultrason görüntüsüne bakarak ne olduğunu kesinleştirmek doğru olmaz.

Yumurta toplandıktan sonra neden transfer yapılamaz?

Toplanan her yumurta olgun olmayabilir. Olgun yumurtaların hepsi döllenmez; döllenenlerin hepsi transfer edilebilecek embriyoya gelişmez. Bu aşamalardan birindeki kayıp, diğerleriyle aynı nedenlere dayanmayabilir. Laboratuvar raporu hangi aşamada durulduğunu göstermelidir.

Hiç döllenme olmadığında sperm, yumurta olgunluğu ve uygulanan yöntem değerlendirilir. Embriyo gelişimi durduğunda ise hem gamet özellikleri hem gelişim kayıtları gözden geçirilir. Tek bir sonuçtan bütün gelecek denemelerin aynı olacağı çıkarılamaz.

Yumurta bulunamaması da ayrı bir değerlendirme gerektirir. Olgunlaştırma ve toplama zamanlaması, uygulama kayıtları ve folikül sayısı birlikte incelenir. Her yumurta elde edilememe durumu otomatik olarak boş folikül sendromu sayılmaz.

Taze transfer hangi durumlarda ertelenebilir?

Rahim iç zarında beklenmedik bir durum, polip veya boşluğu etkileyen oluşum saptanması ertelemeye neden olabilir. Hormonların embriyo ve rahim zamanlamasıyla uyumu da değerlendirilir. Progesteron yükselmesi gibi bulgular, diğer klinik bilgilerle birlikte ele alınır.

Transferi ertelemek her zaman embriyonun kalitesiz olduğunu göstermez. Uygun embriyo dondurulabilir ve rahim hazırlığı sonraki döngüde yapılabilir. Kaç embriyonun hangi aşamada saklandığı ve çözme sonrasında hangi değerlendirmelerin yapılacağı açıklanmalıdır.

Dondurulmuş transfer için de kişisel hazırlık gerekir. Her ertelemeden sonra aynı ay aralığıyla başlanması veya mutlaka uzun süre beklenmesi gerekmez. Önce erteleme nedeninin giderilip giderilmediği ve genel sağlık durumu değerlendirilir.

Başka sağlık sorunları da iptal nedeni olabilir mi?

Ateşli hastalık, anestezi açısından yeni bir risk, ciddi ilaç yan etkisi veya kişinin tedaviyi sürdüremeyeceği bir durum ortaya çıkabilir. Kanser tedavisi öncesi koruma planında onkolojik zamanlamanın değişmesi de döngüyü etkileyebilir. Güvenlik takvimden önce gelir.

Sperm örneğinin elde edilememesi veya kullanılamaması da toplama günündeki planı değiştirebilir. Bu durumun çözümü, kişinin tıbbi özellikleri ve yerel koşullara göre değerlendirilir. Herkese otomatik cerrahi sperm elde etme ya da dondurma önerisi yapılmaz.

Sonraki deneme nasıl planlanır?

Başlangıç rezervi, önceki ilaçlar, gelişen foliküller, olgunlaştırma zamanı, yumurta ve embriyo kayıtları bir araya getirilir. Beklenmeyen sonucun hangi aşamada oluştuğu belirlenir. Ardından değiştirilebilecek unsurun ne olduğu somut biçimde anlatılır.

Protokol, başlangıç dozu, zamanlama veya transfer planı değişebilir; fakat her iptalden sonra bütünüyle farklı bir tedaviye geçmek zorunlu değildir. Aynı yaklaşımın uygun değişikliklerle tekrarı bazı kişilerde mantıklı olabilir. Karar yeni veriye dayanmalıdır.

Ek test veya takviye öneriliyorsa sonucun neyi değiştireceği sorulabilir. Bir iptalin ardından çok sayıda inceleme yapılması, hepsinin canlı doğuma katkı sağladığı anlamına gelmez. Kanıtı sınırlı uygulamalar yarar, yük ve maliyetleriyle birlikte görüşülmelidir.

İptalden sonra ilaçlar ve kontroller

Hangi ilacın ne zaman bırakılacağı merkezden öğrenilmelidir. Transferin yapılmaması, bütün ilaçların o anda kendiliğinden kesilmesi gerektiği anlamına gelmez. Yumurtalıkların büyüdüğü veya OHSS riski bulunan kişilerde takip, döngü durdurulmuş olsa da sürebilir.

Görüşme için ayrılan zaman yalnız yeni reçete yazmaya ayrılmamalıdır. Yaşanan sonucun açıklanması, kişinin sorularına yanıt verilmesi ve gerekiyorsa psikolojik destek de önemlidir. İptal, kişisel başarısızlık olarak değil, incelenecek somut bir tedavi sonucu olarak ele alınmalıdır.

Uyarımın durdurulması o döngüde gebelik oluşamayacağı anlamına gelmez. Gelişmiş foliküller varsa korunmasız ilişkiyle gebelik ve bazı durumlarda çoğul gebelik olasılığı bulunabilir. Cinsel ilişki, korunma ve aktiviteye ilişkin öneriler kişisel riskle birlikte ekipten öğrenilmelidir. Tedaviyi kendi kendine aşılama veya zamanlanmış ilişkiye çevirmek uygun değildir.

Bir sonraki görüşmeye yalnız özet bir mesajla değil, ultrason ölçümleri ve ilaç çizelgesiyle gitmek değerlendirmeyi kolaylaştırır. İptalin tıbbi gerekçesinin yazılı kaydı da istenebilir.

Op.Dr. Zeki YILMAZ

Op.Dr. Zeki YILMAZ

Op. Dr. Zeki Yılmaz, Kayseri'de kadın hastalıkları ve doğum uzmanı olarak; başta tüp bebek tedavisi ve kısırlık (infertilite) olmak üzere kadın hastalıkları ve doğum alanlarında hizmet vermektedir. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu olup tüp bebek eğitimini Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde tamamlamıştır.

Op. Dr. Zeki YILMAZ

Poliklinik Randevu Hattı

Randevu ve bilgi için

0 352 333 0303

Bu web sitesi deneyiminizi iyileştirmek için çerezler kullanmaktadır. Bu web sitesini kullanarak Veri Koruma Politikamızı kabul etmiş olursunuz.
Oku