Embriyo transfer sırasında doğrudan rahmin içine bırakıldığı için tüp bebek tedavisinde dış gebelik oluşmayacağı düşünülebilir. Ancak tüp bebek tedavisi dış gebelik ihtimalini tamamen ortadan kaldırmaz. Embriyo rahim içine bırakılmış olsa da nadiren tüpe veya rahim boşluğu dışındaki başka bir bölgeye yerleşebilir.

Dış gebelik erken dönemde belirti vermeden ilerleyebilir. Pozitif gebelik testi gebeliğin başladığını gösterir fakat gebeliğin rahim içinde bulunduğunu kanıtlamaz. Yerleşim yeri uygun zamanda yapılan vajinal ultrasonla doğrulanır.

Dış gebelik nedir?

Dış gebelik, gebelik dokusunun rahim boşluğu dışında yerleşmesidir. En sık fallop tüplerinde görülür. Daha seyrek olarak rahim ağzı, yumurtalık, sezaryen izi veya karın içinde farklı bir bölgeye yerleşebilir.

Tüpte gelişen gebelik ilerledikçe tüpün gerilmesine ve yırtılmasına neden olabilir. Tüpün yırtılması karın içine kanamaya yol açabileceği için dış gebeliğin erken tanınması önemlidir.

Dış gebeliğin rahim içine taşınması mümkün değildir. Tanı kesinleştiğinde hastanın sağlık durumuna göre takip, ilaç veya ameliyat seçeneklerinden biri değerlendirilir.

Embriyo rahme bırakıldığı hâlde dış gebelik nasıl oluşur?

Embriyo transfer sırasında rahim boşluğuna bırakılır fakat rahim duvarına aynı anda yerleşmez. Birkaç gün rahim içindeki sıvı ortamda bulunabilir. Bu dönemde rahim kasılmaları ve rahim içindeki sıvı hareketleri embriyonun tüpe doğru ilerlemesine neden olabilir.

Bu durum embriyonun yanlış yere bırakıldığı anlamına gelmez. Dış gebelik, uygun teknikle yapılan bir transferden sonra da ortaya çıkabilir. Özellikle tüplerinde daha önceden hasar bulunan kadınlarda embriyonun tüpte yerleşme ihtimali artabilir.

Tüp bebekte dış gebelik riskini artıran durumlar

Dış gebelik hiçbir risk faktörü bulunmayan kadınlarda da görülebilir. Bununla birlikte bazı sağlık bilgileri daha dikkatli takip gerektirir.

Daha önce dış gebelik geçirilmesi
Fallop tüplerine yönelik ameliyat yapılması
Tüplerde hasar veya tıkanıklık bulunması
Hidrosalpenks bulunması
Daha önce pelvik enfeksiyon geçirilmesi
Endometriozis bulunması
Karın veya kasık bölgesinden ameliyat geçirilmesi
Sigara kullanılması

Hidrosalpenks, tüpün tıkanıp sıvıyla genişlemesidir. Tüpün içinde biriken sıvı rahim içine akabilir ve embriyo transferini olumsuz etkileyebilir. Belirgin hidrosalpenks saptandığında transferden önce tedavi gerekip gerekmediği ayrıca değerlendirilir.

Dış gebelik belirtileri

Dış gebelik ilk günlerde hiçbir belirti oluşturmayabilir. Hafif kasık ağrısı ve lekelenme normal erken gebelikte, embriyo transferi sonrasında veya kullanılan vajinal ilaçlara bağlı olarak da görülebilir. Yalnızca belirtinin bulunmasına ya da bulunmamasına bakılarak tanı konamaz.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler arasında tek taraflı kasık ağrısı, giderek artan karın ağrısı ve normalden farklı vajinal kanama bulunur. Ağrının şiddetlenmesi iç kanama ihtimalini düşündürebilir.

Embriyo transferi sonrası belirtiler her kadında farklı olabilir. Hafif yakınmalar üzerinden gebeliğin sağlıklı ya da sağlıksız ilerlediği söylenemez.

Acil değerlendirme gerektiren belirtiler

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa planlanan kan testi veya kontrol günü beklenmemelidir.

Aniden başlayan şiddetli karın veya kasık ağrısı
Özellikle tek tarafta giderek artan ağrı
Omuz ucuna vuran ağrı
Bayılma veya bayılacak gibi olma
Belirgin baş dönmesi ve soğuk terleme
Yoğun vajinal kanama
Nefes darlığı veya genel durumun hızla bozulması

Dış gebelikte vajinal kanama az olsa bile karın içine kanama bulunabilir. Bu nedenle ağrının şiddeti, baş dönmesi ve genel sağlık durumu vajinal kanama miktarından ayrı değerlendirilir.

Beta hCG dış gebeliği gösterir mi

Beta hCG gebelik dokusunun bulunduğunu gösterir fakat gebeliğin yerini belirleyemez. Yüksek veya düzenli artan bir değer gebeliğin mutlaka rahim içinde olduğu anlamına gelmez. Düşmeye başlayan bir değer de dış gebelik ihtimalini takip tamamlanmadan ortadan kaldırmaz.

İlk beta hCG değeri düşük veya sınırdaysa, ağrı ya da kanama varsa veya daha önce dış gebelik geçirilmişse ölçüm belirli bir aralıkla tekrarlanabilir. Değerin değişimi transfer tarihi ve ultrason bulgularıyla birlikte yorumlanır.

Transfer sonrası beta hCG takibi gebeliğin gelişimi hakkında bilgi verir. Gebeliğin rahim içindeki yerleşimi ise ultrasonla doğrulanır.

Dış gebelik ultrasonla ne zaman anlaşılır

İlk ultrasonun zamanı transfer edilen embriyonun gelişim gününe, beta hCG değerlerine ve hastanın şikâyetlerine göre belirlenir. Çok erken yapılan ultrasonda gebelik henüz görülemeyebilir. Bu durum tek başına dış gebelik veya gebelik kaybı anlamına gelmez.

Vajinal ultrason erken gebelikte karından yapılan ultrasona göre daha ayrıntılı görüntü sağlar. Rahim içinde gebelik kesesi aranırken rahim çevresi, yumurtalıklar ve tüplerin bulunduğu alanlar da değerlendirilir.

Gebelik testi pozitif olduğu hâlde ultrasonda rahim içinde veya dışında gebelik görülmemesi yeri bilinmeyen gebelik olarak adlandırılır. Gebelik henüz çok erken olabilir. Erken gebelik kaybı ve dış gebelik ihtimali de takipte dikkate alınır.

Bu durumda beta hCG ölçümleri ve kontrol ultrasonu birlikte kullanılır. Tanı kesinleşmeden yalnızca tek bir kan değerine veya erken çekilmiş tek bir ultrasona dayanılarak tedavi başlanmamalıdır.

Rahim içinde kese görülmesi dış gebeliği tamamen dışlar mı

Rahim içinde gerçek gebelik kesesinin görülmesi çoğu durumda dış gebelik açısından güven vericidir. Yardımcı üreme tedavilerinden sonra çok nadir olarak rahim içinde ve rahim dışında gebelik aynı anda bulunabilir.

Bu durum heterotopik gebelik olarak adlandırılır. Rahim içinde kese görülmesine rağmen tek taraflı ağrı, karın içinde sıvı veya genel durum bozukluğu devam ediyorsa tüplerin bulunduğu alanlar ayrıca incelenmelidir.

Heterotopik gebelikte rahim içindeki gebelik normal şekilde gelişmeye devam edebilir. Tedavi rahim dışındaki gebeliğin yeri, hastanın sağlık durumu ve iç kanama bulunup bulunmadığına göre planlanır.

Dış gebelik kesinleştiğinde tedavi

Tedavi seçimi hastanın ağrı ve kanama durumu, ultrason bulguları, beta hCG düzeyi, gebeliğin yerleştiği bölge ve takip imkânına göre belirlenir. Her dış gebelik aynı yöntemle tedavi edilmez.

Yakın izlem

Belirti bulunmayan, beta hCG değeri kendiliğinden düşen ve iç kanama bulgusu olmayan seçilmiş hastalarda yakın takip düşünülebilir. Beta hCG tamamen negatifleşene kadar kontroller sürdürülür.

İlaç tedavisi

Tüp yırtılmamışsa, hasta genel olarak iyi durumdaysa ve düzenli kontrol yapılabilecekse metotreksat tedavisi değerlendirilebilir. İlacın uygunluğu beta hCG, ultrason bulguları ve hastanın diğer sağlık bilgilerine göre belirlenir.

Metotreksat sonrasında tüpün yırtılma ihtimali beta hCG tamamen negatifleşene kadar devam edebilir. Yeni veya şiddetlenen ağrı olduğunda kontrol tarihi beklenmemelidir.

Ameliyat

İç kanama, tüpte yırtılma, genel durum bozukluğu veya ilaç tedavisine uygun olmama durumunda ameliyat gerekebilir. Uygun hastalarda işlem laparoskopiyle yapılabilir. Kanamanın ağır olduğu acil durumlarda açık ameliyat gerekebilir.

Ameliyatta yalnızca gebelik dokusunun çıkarılması veya gebeliğin bulunduğu tüpün alınması seçenekleri değerlendirilebilir. Karar diğer tüpün durumu, kanama, hasarın büyüklüğü ve sonraki gebelik planına göre verilir. Laparoskopik cerrahi uygunluğu muayene ve ultrason bulgularına göre belirlenir.

Tedavi sonrası beta hCG takibi

İlaçla veya yakın izlemle takip edilen dış gebelikte beta hCG tamamen negatifleşene kadar ölçümler sürdürülür. Değerin düşmeye başlaması takibin bittiği anlamına gelmez.

Ameliyat sonrasında da yapılan işlemin türüne ve patoloji incelemesine göre beta hCG kontrolü gerekebilir. Devam eden ağrı, kanama veya ateş varsa planlanan kontrol günü beklenmeden muayene yapılmalıdır.

Dış gebelikten sonra yeniden tüp bebek

Dış gebelik yaşayan bir kadın daha sonra yeniden tüp bebek tedavisiyle hamile kalabilir. Yeni tedavinin zamanı uygulanan ilaca veya ameliyata, beta hCG’nin negatifleşmesine, iyileşme durumuna ve yumurtalık rezervine göre belirlenir.

Daha önce dış gebelik geçirilmiş olması sonraki gebeliğin de dış gebelik olacağı anlamına gelmez. Tekrarlama ihtimali arttığı için pozitif gebelik testinden sonra gebeliğin yerleşimi daha erken ve dikkatli değerlendirilir.

Dış gebelik yaşandıktan sonra önceki transfer kayıtları, tüplerin durumu ve hidrosalpenks bulunup bulunmadığı yeniden incelenebilir. Yeni transfer öncesinde yapılacak işlem herkeste aynı değildir.

Tüp bebek sonrası gebelik takibinde beta hCG ve erken ultrason gebeliğin rahim içinde yerleştiğini doğrulamak için birlikte kullanılır.

Kanama olduğunda ilaçlar kendiliğinden bırakılmamalı

Embriyo transferinden sonra başlayan lekelenme veya kanama gebeliğin kesin olarak sona erdiğini göstermez. Progesteron ve diğer destek ilaçları hekime danışılmadan kesilmemelidir.

Kanama ve ağrı birlikte artıyorsa yalnızca ilaçların devamına karar vermek yeterli değildir. Gebeliğin yeri ve hastanın genel sağlık durumu gecikmeden değerlendirilmelidir.

Kayseri’de tüp bebek sonrası pozitif gebelik testi bulunan hastalarda ilk takip transfer tarihi esas alınarak planlanır. Önceki dış gebelik, tüp ameliyatı veya hidrosalpenks öyküsü varsa gebeliğin yerleşimi daha yakından izlenir.