Yumurta toplama işlemi, tüp bebek tedavisinde yumurtalıklarda geliştirilen yumurta hücrelerinin laboratuvara alınmasıdır. Oosit toplama veya İngilizce adıyla oocyte pick-up olarak bilinen işlem OPU şeklinde kısaltılır. Çoğunlukla kısa süreli sedasyon veya anestezi altında, vajinal ultrason eşliğinde uygulanır.
Standart OPU sırasında karından kesi yapılmaz. Ultrason probuna yerleştirilen ince bir iğneyle vajinal duvardan geçilerek yumurtalıklardaki foliküllere ulaşılır. Folikül sıvısı steril tüplere çekilir ve sıvının içindeki yumurta hücreleri embriyoloji laboratuvarında bulunur.
Yumurta toplama, tüp bebek tedavisinin yumurtalıkların uyarılmasından sonraki aşamasıdır. Yumurta dondurma amacıyla uygulandığında toplama tekniği benzerdir; ancak elde edilen olgun yumurtalar spermle döllenmek yerine dondurularak saklanır.
Yumurta toplama işlemi ne zaman yapılır?
Foliküller uygun gelişim düzeyine ulaştığında yumurta hücrelerinin son olgunlaşmasını başlatan tetikleyici ilaç uygulanır. Halk arasında çatlatma iğnesi olarak bilinen bu ilacın saati OPU zamanını doğrudan belirler.
Yumurta toplama çoğu tedavi planında çatlatma iğnesinden yaklaşık 34–36 saat sonra gerçekleştirilir. Kesin işlem saati kullanılan ilaca, tedavi protokolüne ve klinik planlamaya göre belirlenir. İğnenin veya OPU saatinin kendiliğinden değiştirilmesi yumurtaların olgunluğunu ve toplanabilmesini etkileyebilir.
Çatlatma iğnesi planlanan saatte yapılamadıysa izlenecek yol çatlatma iğnesi zamanlamasına göre belirlenir. Klinikle görüşmeden ek doz uygulanmamalı veya işlem saati değiştirilmemelidir.
Yumurta toplama öncesi hazırlık
OPU öncesinde anesteziye uygunluk değerlendirilir. Kullanılan ilaçlar, bilinen alerjiler, daha önce yaşanan anestezi sorunları ve mevcut hastalıklar işlem ekibiyle paylaşılmalıdır. Kan sulandırıcı veya düzenli kullanılan başka bir ilaç hekime danışılmadan kesilmemelidir.
Sedasyon veya anestezi uygulanacağı için açlık ve sıvı kısıtlaması gerekebilir. Katı gıda, su ve sabah alınacak ilaçlarla ilgili süreler anestezi planına göre değişebileceğinden merkezin bildirdiği saatler esas alınmalıdır.
Ateş, öksürük, yeni başlayan enfeksiyon bulguları, yoğun vajinal akıntı veya işlem gününde gelişen önemli bir sağlık sorunu kliniğe bildirilmelidir. Sedasyon sonrasında araç kullanılmamalı ve taburculukta hastaya bir refakatçi eşlik etmelidir.
Yumurta toplama işlemi nasıl yapılır?
Anestezi ve ultrason hazırlığı
Hasta işlem odasına alındıktan sonra damar yolu açılır ve gerekli takip cihazları bağlanır. Uygulanacak anestezi yöntemi hastanın sağlık durumu, işlem koşulları ve merkezin uygulamasına göre belirlenir. OPU çoğunlukla kısa süreli sedasyon veya anesteziyle gerçekleştirilir.
Hasta jinekolojik muayene pozisyonundayken vajinal ultrason probu yerleştirilir. Yumurtalıkların konumu, foliküllerin sayısı ve iğnenin güvenli biçimde ilerleyeceği yol yeniden kontrol edilir.
Folikül sıvısının toplanması
Ultrason probuna bağlı özel OPU iğnesi vajinal duvardan geçirilerek yumurtalıktaki foliküllere yönlendirilir. Güvenli biçimde ulaşılabilen foliküllerin içindeki sıvı kontrollü bir vakum sistemiyle steril tüplere çekilir.
İğnenin hareketi ultrason ekranından sürekli izlenir. Amaç folikülleri güvenli biçimde boşaltırken yumurtalık dokusuna, damarlara ve çevredeki organlara gereksiz girişimden kaçınmaktır.
Yumurtaların laboratuvarda bulunması
Foliküllerden alınan sıvı bekletilmeden embriyoloji laboratuvarına iletilir. Embriyolog sıvıyı mikroskop altında inceleyerek yumurta hücrelerini bulur ve uygun kültür ortamına alır.
Ultrasonda görülen her folikülden yumurta çıkmayabilir. Toplanan yumurta sayısı ile olgun yumurta sayısı da aynı olmayabilir. Yumurtaların olgunluk durumu ancak laboratuvar incelemesinden sonra anlaşılır.
Yumurta toplama işlemi ne kadar sürer?
OPU süresi folikül sayısına, yumurtalıkların konumuna ve işlemin teknik koşullarına göre değişir. Yumurta toplama bölümü çoğu hastada yaklaşık 10–30 dakika içinde tamamlanır. Hazırlık, anestezi ve işlem sonrası gözlem dahil edildiğinde klinikte geçirilen toplam süre daha uzundur.
İşlem tamamlandıktan sonra hasta dinlenme alanına alınır. Tansiyon, nabız, ağrı, kanama ve anesteziden uyanma durumu takip edilir. Genel durum uygun olduğunda aynı gün taburculuk planlanır.
Yumurta toplama işlemi ağrılı mıdır?
Sedasyon veya anestezi uygulanan hastalar işlem sırasında genellikle belirgin ağrı hissetmez. Uyanma sonrasında kasık bölgesinde adet sancısına benzeyen ağrı, dolgunluk veya hassasiyet olabilir. Şikâyetin düzeyi folikül sayısına, yumurtalıkların büyüklüğüne ve kişinin ağrı duyarlılığına göre değişebilir.
Hafif ağrı ve az miktarda vajinal lekelenme çoğu zaman kısa sürede azalır. İşlem sonrasındaki ağrı, kanama ve günlük yaşama dönüş süreci yumurta toplama sonrası iyileşme yazısında ayrı olarak açıklanır.
Kaç yumurta toplanır?
Toplanacak yumurta sayısı yaş, yumurtalık rezervi, kullanılan ilaç dozu ve yumurtalıkların tedaviye verdiği yanıta bağlıdır. Ultrason takiplerinde görülen folikül sayısı yaklaşık bir fikir verse de her folikülden yumurta elde edileceği söylenemez.
Az sayıda yumurta toplanması tedavinin kesin olarak başarısız olduğu anlamına gelmez. Çok sayıda yumurta elde edilmesi de tek başına gebelik garantisi oluşturmaz. Yumurtaların olgunluğu, sperm özellikleri, döllenme, embriyo gelişimi ve rahim içi koşullar birlikte değerlendirilir.
Yumurtalık rezervi düşük hastalarda OPU planı, rezerv testleri ve önceki tedavi yanıtıyla birlikte ele alınır. Bu nedenle AMH düşüklüğü tek başına kaç yumurta toplanacağını kesin olarak göstermez.
OPU günü sperm örneği
Tüp bebek tedavisinde yumurtaların döllenmesi planlanıyorsa eşten genellikle OPU günü sperm örneği alınır. Örneğin verilme saati laboratuvar planlamasına göre bildirilir. Önceden dondurulmuş sperm kullanılacaksa veya cerrahi sperm elde etme işlemi gerekiyorsa hazırlık farklı şekilde yapılabilir.
Sperm örneğinin verilememesi ihtimali daha önce yaşanmışsa bu durum işlem gününe bırakılmamalıdır. Gerektiğinde önceden örnek dondurma veya üroloji değerlendirmesi planlanabilir.
OPU sonrasında yumurtalara ne yapılır?
Toplanan yumurtalar laboratuvarda olgunluk açısından değerlendirilir. Tüp bebek tedavisinde uygun yumurtalar sperm hücreleriyle döllenme işlemine alınır. Kullanılacak döllenme yöntemi sperm özellikleri, önceki tedavi sonuçları ve çiftin klinik durumuna göre belirlenir.
Yumurta dondurma planında olgun olduğu belirlenen yumurtalar vitrifikasyon yöntemiyle dondurulur. Kaç yumurtanın toplandığı, kaçının olgun olduğu ve sonraki laboratuvar planı hastaya işlem sonrasında bildirilir.
Yumurta toplama işleminin riskleri
OPU genel olarak kısa süren ve kontrollü koşullarda gerçekleştirilen bir işlemdir. Bununla birlikte her girişim gibi bazı riskler taşır. En sık görülen yakınmalar kasık ağrısı, karında şişkinlik, hafif vajinal kanama, bulantı ve anesteziye bağlı geçici sersemliktir.
Nadir olarak belirgin kanama, enfeksiyon, yumurtalık veya çevre organlarda yaralanma ve anesteziye bağlı komplikasyonlar gelişebilir. Yumurtalıkların aşırı uyarılması sendromu OHSS ise doğrudan iğne girişinden değil, yumurtalıkların uyarıcı ilaçlara verdiği aşırı yanıtla ilişkilidir.
Şiddeti artan karın ağrısı, yoğun kanama, ateş, nefes darlığı, bayılma hissi, hızla artan karın şişliği veya idrar miktarında belirgin azalma olduğunda kliniğe gecikmeden haber verilmelidir.
