Endometrial biyopsi, rahmin iç yüzeyini döşeyen tabakadan küçük bir doku örneği alınmasıdır. Bu tabakaya endometrium denir. Örnek, hücrelerin ve dokunun yapısını incelemek üzere patoloji laboratuvarına gönderilir. Biyopsi istenmesi, kanser tanısı konduğu anlamına gelmez. Amaç çoğu zaman düzensiz kanamanın nedenini anlamak, ultrasonda görülen bulguyu açıklamak veya daha önce saptanan bir değişikliğin tedaviye yanıtını değerlendirmektir.
Rahim içinden doku almak, rahim ağzından alınan smear testiyle aynı işlem değildir. Smear rahim ağzı hücrelerini değerlendirir; endometrial biyopsi ise rahim iç tabakasını inceler. Birinin normal olması diğer bölgeyle ilgili bütün hastalıkları dışlamaz. İşlemin hangi soruya cevap vereceği, yöntem seçilirken açıklığa kavuşturulmalıdır.
Endometrial biyopsi kimlerden istenir?
Menopozdan sonra ortaya çıkan kanamanın ilk değerlendirmesi, çoğu hastada transvajinal ultrason ile endometriumdan doku örneklemesini birlikte içerir. Yalnız ultrasonla başlamak ancak dikkatle seçilmiş düşük riskli durumlarda, görüntünün yeterliliği ve zamanında takip olanağı değerlendirilerek düşünülebilir. Adetler arasında tekrarlayan kanama veya kişinin yaşına ve risklerine göre beklenmeyen kanama örüntüsü de örnekleme gerektirebilir. Uzun süren yumurtlama düzensizliği, belirgin obezite, bazı hormon tedavileri veya daha önce endometrial hiperplazi saptanması değerlendirmeyi etkiler. Her yoğun adet kanaması yaşayan hastaya aynı yöntemle biyopsi yapılmaz. Karar kanamanın niteliği, muayene, ultrason ve kişisel riskler birlikte değerlendirilerek verilir.
Örneğin genç bir hastada yeni başlayan yoğun adet kanaması ile menopoz sonrası tek bir lekelenme aynı yaklaşımla ele alınmaz. Aşırı adet kanamasının değerlendirilmesi sırasında önce kan kaybının etkisi ve olası nedenleri araştırılır. Rahim içinden örnek gerekip gerekmediği bu bütünün bir parçasıdır. Gebelik olasılığı varsa işlemden önce bunun değerlendirilmesi gerekir.
Ultrason normalse biyopsi neden istenebilir?
Ultrason rahim iç tabakasının kalınlığını ve görünümünü gösterir; hücrelerin mikroskobik yapısını göstermez. Üreme çağında endometrium adet döngüsü boyunca değişir. Bu nedenle rapordaki milimetre değeri, son adet tarihi ve menopoz durumu bilinmeden yorumlanamaz. Her hastaya uygulanabilecek tek bir kalınlık sınırı yoktur.
Özellikle menopoz sonrası tekrarlayan veya devam eden kanamada, tabakanın ince görünmesi yakınmanın araştırılmasını gereksiz kılmaz. Ultrason görüntüsünün yeterli olup olmadığı, önceki sonuçlar ve kişisel riskler önemlidir. İlk inceleme güven verici olsa bile kanama sürüyorsa sonraki değerlendirme planlanmalıdır. Daha önce alınmış iyi huylu bir örnek de yeni veya devam eden kanamanın otomatik açıklaması değildir.
Pipelle biyopsi ile histeroskopi arasındaki fark nedir?
Pipelle ile örnekleme
Pipelle, rahim ağzından geçirilerek rahim boşluğuna ulaştırılan ince bir örnekleme aracıdır. Küçük miktarda doku alınır. Uygun hastalarda poliklinik koşullarında yapılabilir ve karından kesi gerektirmez. Bununla birlikte bütün rahim iç yüzeyini görerek tarayan bir işlem değildir. Alınan küçük örneğin temsil gücü, araştırılan hastalığa göre değişir.
Rahim ağzının dar olması, rahim pozisyonu, ağrı veya dokunun azlığı işlemi güçleştirebilir. Her denemede yeterli örnek alınamayabilir. Böyle bir durumda işlemi zorlayarak sürdürmek yerine başka yöntem veya farklı ağrı kontrolüyle yeniden planlama gerekebilir.
Histeroskopi eşliğinde biyopsi
İnce bir kamerayla rahim boşluğu görülerek şüpheli alandan örnek alınabilir. Özellikle polip gibi belirli bir noktada bulunan oluşumlar düşünüldüğünde hedefli değerlendirme önem kazanır. Bazı yoğun adet kanaması durumlarında örneklemenin histeroskopi sırasında yapılması tercih edilir. Yöntem seçimi yalnızca işlemin daha kısa sürmesine göre yapılmaz.
Histeroskopi ile rahim boşluğunun değerlendirilmesi, görüntüleme ve doku incelemesini bir araya getirebilir. Her histeroskopi genel anestezi gerektirmez; ancak herkes için anestezisiz işlem uygun da değildir. İşlemin kapsamı, önceki deneyimler ve hastanın tercihi görüşülerek koşullar belirlenir.
Biyopsiden önce nelere dikkat edilmelidir?
Son adet tarihi, gebelik ihtimali, kullanılan ilaçlar, alerjiler ve önceki rahim ağzı işlemleri bildirilmelidir. Kan sulandırıcı kullanan hasta ilacını kendi kararıyla bırakmamalıdır. İşlemi yapacak hekim, gerekirse ilacı düzenleyen hekimle birlikte kanama ve pıhtı riskini değerlendirir. Ateş, kötü kokulu akıntı veya yeni başlayan belirgin kasık ağrısı varsa randevudan önce haber verilmelidir.
Ağrı kontrolü işlemden önce konuşulmalıdır. Uygun hastada ağızdan ağrı kesici, bölgesel uyuşturma veya farklı anestezi seçenekleri değerlendirilebilir. İlaç seçimi gebelik ihtimali, böbrek ve mide hastalıkları, alerji ve diğer tedavilere göre değişir. İnternetten öğrenilen bir dozu herkesin kullanması uygun değildir. Açlık gerekip gerekmediği de yönteme ve anestezi planına bağlıdır; randevu biriminin talimatı esas alınmalıdır.
İşlem sırasında ne olur, ne kadar ağrı hissedilir?
Hasta jinekolojik muayene pozisyonundayken rahim ağzını görmek için spekulum yerleştirilir. Bölgenin hazırlanmasından sonra örnekleme aracı rahim ağzından geçirilir ve doku alınır. Teknik olarak basit bir örnekleme kısa sürebilir; fakat hazırlık, ağrı kontrolü ve işlemin zorluğu toplam süreyi değiştirir. Her hastaya aynı dakika sözü vermek doğru değildir.
Adet sancısına benzeyen kramp hissedilebilir. Bazı hastalar hafif rahatsızlık yaşarken bazılarında ağrı belirgin olabilir. Ağrı küçümsenmemeli, hasta işlemi durdurmak istediğinde bunu ifade edebilmelidir. Daha önce ağrılı muayene yaşamış olmak veya kaygı duymak önceden paylaşılabilir. Rahatlatıcı iletişim, uygun teknik ve kişiye göre ağrı kontrolü birlikte planlanır.
Endometrial biyopsi sonucunda hangi ifadeler görülebilir?
Patoloji raporundaki proliferatif veya sekretuar endometrium gibi ifadeler, tabakanın hormonlara ve adet dönemine bağlı görünümünü anlatabilir. Menopoz sonrasında atrofik, yani incelmiş doku görülebilir. Bu terimler tek başına tedavi kararı oluşturmaz; örneğin ne zaman alındığı ve kanamanın sürüp sürmediğiyle birlikte yorumlanır.
Hiperplazi, rahim iç tabakasındaki bezlerin çoğalmasını ifade eder. Hücresel atipi bulunup bulunmaması tedavi yaklaşımını önemli ölçüde değiştirir. Atipi veya endometrial intraepitelyal neoplazi gibi bir ifade varsa eşlik eden daha ileri bir hastalık olasılığı da değerlendirilir. Kanser saptanan örnekte ise sonraki incelemeler ve tedavi ilgili uzmanlık ekibiyle planlanır; küçük bir biyopsi raporu hastalığın bütün yaygınlığını tek başına belirlemez.
Polip parçaları veya iltihabi değişiklikler de raporlanabilir. İltihap ifadesi her zaman aynı mikrobu veya herkese antibiyotik gerekliliğini göstermez. Raporun tamamı ve örnekleme amacı görülmeden, tek bir kelimeye bakarak tedavi başlamak doğru değildir.
“Yetersiz materyal” sonucu ne anlama gelir?
Patoloğun güvenilir değerlendirme için yeterli doku göremediğini belirtir. Bu sonuç kanser tanısı değildir; bütün hastalıkların dışlandığı anlamına da gelmez. Özellikle menopozda tabakanın çok ince olması nedeniyle az doku gelebilir. Buna karşılık örnek alınamamasının teknik nedenleri veya rahim içinde sınırlı bir oluşum bulunması da mümkündür.
Sonraki adım; kanamanın devamına, ultrasonun niteliğine ve hastanın risklerine göre belirlenir. Bazen yeniden örnekleme, bazen histeroskopiyle hedefli inceleme gerekir. “Sonuç çıkmadı, konu kapandı” şeklinde düşünülmemelidir. Yetersiz örnek kadar, yakınmayı açıklamayan iyi huylu sonuç da klinik değerlendirmeyle karşılaştırılmalıdır.
İşlemden sonra hangi belirtiler değerlendirilmelidir?
Hafif kramp ve az miktarda lekelenme olabilir. Beklenen sürenin ve günlük yaşama dönüşün nasıl olacağı yapılan işleme göre anlatılır. Artan ağrı, ateş, kötü kokulu akıntı veya beklenenden fazla kanamada aynı gün sağlık ekibine ulaşılmalıdır. Yoğun ya da durmayan kanama, şiddetli ağrı, bayılma veya belirgin genel durum bozukluğunda acil servise başvurulmalı; patoloji sonucu veya kontrol randevusu beklenmemelidir.
Sonucun ne zaman ve kim tarafından değerlendirileceği ayrılmadan önce netleştirilmelidir. Laboratuvar süresi her merkezde aynı olmaz. Sonuç iyi huylu olsa bile kanama sürüyorsa kontrol gerekir. Görüşmeye eski patoloji ve ultrason raporlarıyla gelmek, yeni örneğin neyi değiştirdiğini anlamayı kolaylaştırır. Tedavi, rapordaki kelimeye değil, sonuçla hastanın yakınmalarının birlikte anlattığı duruma göre seçilir.
