Epidural analjezi, doğum sancısını belirgin biçimde azaltmak için bel bölgesindeki epidural aralığa ince bir kateter yerleştirilerek uygulanan bölgesel ağrı kontrol yöntemidir. Anne adayı işlem sırasında ve doğum boyunca uyanıktır. Amaç bütün duyuları ve hareketi tamamen ortadan kaldırmak değil, ağrı iletimini azaltırken annenin doğuma katılmasını sağlamaktır.
Bu uygulama halk arasında epidural anestezi, epidural doğum, ağrısız doğum veya prenses doğum olarak da adlandırılır. İnternet aramalarında yanlış yazımla “epidural anastezi” ifadesi de sık kullanılabilir. Tıbbi olarak normal doğum sırasında ağrının azaltılmasını anlatan daha doğru ifade epidural analjezidir; epidural anestezi ise duyunun ve bazen hareketin daha yoğun biçimde baskılandığı uygulamalar için kullanılan daha geniş bir tanımdır.
Epidural uygulanması otomatik olarak tamamen ağrısız bir doğum, normal doğum garantisi veya annenin hiçbir şey hissetmeyeceği anlamına gelmez. Ağrının büyük ölçüde azalması beklenirken kasılmalar basınç, gerilme veya aşağı doğru itme hissi şeklinde fark edilebilir. Epiduralin doğum planı içindeki yeri, annenin isteği, tıbbi durumu, doğumun ilerleyişi ve hastanenin olanakları birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Epidural analjezi ile epidural anestezi aynı mıdır?
Analjezi ağrının azaltılması, anestezi ise belirli bir bölgede duyunun daha kapsamlı biçimde ortadan kaldırılması anlamına gelir. Normal doğumda uygulanan düşük dozlu epiduralde hedef, ağrıyı kontrol ederken bacak hareketlerini ve ıkınma hissini mümkün olduğunca korumaktır. Bu nedenle tıbbi açıdan “doğum epidural analjezisi” ifadesi daha nettir.
Sezaryen ameliyatında ise ameliyat bölgesinin tamamen uyuşması gerekir. Doğum sırasında yerleştirilen epidural kateter yeterli çalışıyorsa ilaç dozu ve yoğunluğu artırılarak cerrahi anestezi sağlanabilir. Buna rağmen halk dilinde normal doğumda kullanılan ağrı kontrol yöntemi de yaygın olarak epidural anestezi şeklinde ifade edilir.
“Prenses doğum” ayrı bir doğum türü değildir. Genellikle epidural analjeziyle gerçekleştirilen vajinal doğumu anlatan günlük bir ifadedir. Doğumun vajinal yolla mı yoksa sezaryenle mi tamamlanacağını epidural değil, anne ve bebeğin doğum sırasındaki durumu belirler.
Epidural doğum ağrısını nasıl azaltır?
Rahim kasılmaları ve doğum kanalındaki gerilme sırasında oluşan ağrı sinyalleri sinirler aracılığıyla omuriliğe ve beyne taşınır. Epidural aralığa verilen lokal anestezik ve gerektiğinde düşük doz opioid ilaçlar bu sinirlerin ağrı iletimini geçici olarak azaltır. İlaç omuriliğin içine değil, omuriliği çevreleyen zarların dışındaki epidural aralığa verilir.
İlaçların etkisi çoğunlukla göbek altından bacakların üst kısmına kadar olan bölgede hissedilir. Kasılmalar devam eder ve rahim doğum için çalışmayı sürdürür. Anne ağrı yerine karında sertleşme, belde basınç veya bebeğin aşağı doğru ilerlediğini gösteren bir dolgunluk hissedebilir.
Ağrı kontrolünün düzeyi kullanılan ilaçlara, kateterin konumuna ve kişisel sinir yapısına göre değişebilir. Amaç annenin dinlenebilmesi, nefesini düzenleyebilmesi ve doğum sürecine daha kontrollü katılabilmesidir. Epiduralin etkisi yetersiz kalırsa doz ayarlanabilir, anne pozisyonu değiştirilebilir veya kateter yeniden yerleştirilebilir.
Epidural ne zaman uygulanabilir?
Epidural için rahim ağzının mutlaka dört veya beş santimetre açılmasını beklemek gerektiği düşüncesi güncel uygulamada geçerli değildir. Anne ağrı kontrolü istediğinde, doğum başlamışsa ve tıbbi bir engel bulunmuyorsa epidural doğumun erken veya ileri dönemlerinde uygulanabilir. Zamanlama annenin ağrı düzeyi, doğumun ilerleme hızı ve anestezi ekibinin değerlendirmesine göre belirlenir.
Doğum çok hızlı ilerliyorsa işlem hazırlığı, kateterin yerleştirilmesi ve ilacın etkisini göstermesi için yeterli zaman kalmayabilir. Bebeğin doğumuna birkaç dakika kaldığı düşünülen durumlarda epidural başlatılsa bile beklenen rahatlama doğumdan önce oluşmayabilir. Bu nedenle epidural isteyen anne adayının bu talebini ağrı dayanılmaz hâle gelmeden ekiple paylaşması yararlı olabilir.
Gebeliğin son döneminde epidural isteği, kullanılan ilaçlar ve bilinen sağlık sorunları önceden konuşulabilir. Özellikle kan sulandırıcı kullanan, trombosit düşüklüğü bulunan, omurga ameliyatı geçiren veya önceki anestezisinde sorun yaşayan kadınların gebelik takibinde anestezi görüşü alması doğum günü ortaya çıkabilecek gecikmeleri azaltabilir.
Uygulama öncesinde anestezi değerlendirmesinde neler sorulur?
Anestezi uzmanı annenin bilinen hastalıklarını, alerjilerini, kullandığı ilaçları ve daha önce geçirdiği ameliyatları sorgular. Kanama veya pıhtılaşma bozukluğu, düşük trombosit, kan sulandırıcı kullanımı, enfeksiyon, kalp hastalığı, nörolojik hastalık, omurga eğriliği ve bel ameliyatları özellikle önemlidir. Önceki epidural veya spinal uygulamalarda yaşanan güçlükler de anlatılmalıdır.
Histeroskopi gibi rahim içi işlemler epiduralin belden uygulanmasına doğrudan engel oluşturmaz. Anestezi açısından asıl belirleyici olan işlemden bağımsız kanama eğilimi, kullanılan ilaçlar, enfeksiyon ve omurgayla ilgili durumlardır. Bununla birlikte bütün ameliyat ve tedavi öyküsünün anestezi uzmanına bildirilmesi gerekir.
Sağlıklı ve düşük riskli her kadında aynı kan testlerinin yapılması zorunlu değildir. Preeklampsi, HELLP sendromu, trombosit düşüklüğü, belirgin kanama öyküsü veya kan sulandırıcı kullanımı varsa güncel kan sonuçları istenebilir. Tek bir trombosit değeri bütün hastalar için otomatik karar oluşturmaz; düşüklüğün nedeni, kanama bulguları ve doğumun klinik koşulları birlikte değerlendirilir.
Epidural adım adım nasıl uygulanır?
İşlemden önce annenin tansiyonu, nabzı ve oksijen düzeyi değerlendirilir. Damar yolu açılır ve gerekli sıvı veya ilaçların verilebilmesi sağlanır. Bebeğin kalp atımları ve rahim kasılmaları doğumun koşullarına göre takip edilir.
Anne yatağın kenarında oturarak öne doğru eğilir veya yan yatarak dizlerini karnına doğru çeker. Belin mümkün olduğunca dışa doğru kavislenmesi omurlar arasındaki aralığın belirginleşmesine yardımcı olur. İşlem sırasında birkaç dakika hareketsiz kalmak önemlidir; ancak kasılma başladığında anne bunu anestezi uzmanına söyleyebilir ve işlem uygun anda sürdürülebilir.
Bel bölgesi antiseptik solüsyonla temizlenir ve steril örtüler yerleştirilir. Önce cilde ve cilt altına ince bir iğneyle lokal anestezik uygulanır. Bu aşamada kısa süreli yanma veya batma hissedilebilir.
Daha sonra epidural iğne omurlar arasından epidural aralığa ilerletilir. İğnenin içinden çok ince ve yumuşak bir plastik kateter geçirilir. Kateter uygun konuma ulaştığında metal iğne tamamen çıkarılır; doğum boyunca sırtta kalan bölüm yalnız ince plastik tüptür.
Kateter sırta bantla sabitlenir ve ilaçlar bu tüp üzerinden verilir. İlk küçük dozla kateterin güvenli konumu kontrol edilebilir, ardından ağrı kontrolünü sağlayan ilaç başlanır. İlaç belirli aralıklarla, sürekli pompayla veya annenin güvenli sınırlar içinde ek doz verebildiği hasta kontrollü sistemle uygulanabilir.
İşlem sırasında iğne omuriliğe girer mi?
Doğum epidurali genellikle belin omuriliğin sona erdiği seviyenin altındaki bölümünden uygulanır. Kateter omuriliğin içine yerleştirilmez; ağrı sinyallerini taşıyan sinirlere yakın epidural aralıkta kalır. Omurilik sıvısının bulunduğu bölge epidural aralığın daha derinindedir.
Nadiren epidural iğne omuriliği çevreleyen zarı istemeden geçebilir. Bu durum beyin omurilik sıvısının sızmasına ve doğumdan sonra özellikle ayağa kalkınca artan baş ağrısına yol açabilir. Böyle bir durum fark edildiğinde izlenecek yöntem annenin belirtilerine göre anestezi uzmanı tarafından belirlenir.
Epidural kaç dakikada etki eder?
Kateter yerleştirildikten ve ilaç verildikten sonra ağrı çoğunlukla ilk 10–20 dakika içinde belirgin biçimde azalır. Tam etkinin oluşması kullanılan yönteme ve ilacın dağılımına göre daha uzun sürebilir. Kombine spinal-epidural uygulamalarda başlangıç daha hızlı olabilir.
İlk dozdan sonra her iki taraftaki his ve bacak hareketleri kontrol edilir. Ağrının yalnız bir tarafta devam etmesi, belirli bir bölgede açıklık kalması veya kasılmaların hâlâ çok ağrılı hissedilmesi kateterin ayarlanmasını gerektirebilir. Annenin ağrı devam ettiği hâlde bunu normal kabul ederek beklememesi gerekir.
Epidural ağrıyı tamamen keser mi?
Epidural doğum ağrısını azaltmada en etkili yöntemlerden biridir ancak her kadında bütün duyuları tamamen ortadan kaldırmaz. Rahim kasılmaları, vajinal muayene veya bebeğin doğum kanalındaki ilerleyişi basınç ve gerilme şeklinde hissedilebilir. Bu hislerin bulunması epiduralin çalışmadığı anlamına gelmez.
İdeal dozda anne keskin ve dayanılması güç ağrı hissetmezken bacaklarını hareket ettirebilir ve doğumun ikinci evresinde aşağı doğru basıncı fark edebilir. Bazı kadınlarda daha yoğun uyuşma veya bacaklarda ağırlık oluşabilir. İlacın dozu ağrı kontrolü ile hareketin korunması arasında denge kurulacak şekilde ayarlanır.
Kateter yanlış yönde ilerlerse veya ilaç sinirlerin çevresine eşit dağılmazsa ağrı tek taraflı kalabilir. Bazen kateter birkaç santimetre geri çekilir, ek doz verilir veya tamamen yeniden takılır. Etkisiz epiduralin yalnızca daha fazla ilaç verilerek sürdürülmesi her zaman doğru değildir.
Epiduralden sonra yürümek mümkün müdür?
Düşük yoğunluklu modern epidural ilaçları bacak hareketlerini büyük ölçüde koruyabilir. Buna rağmen bacaklarda güçsüzlük, uyuşukluk, denge kaybı veya tansiyon düşmesi gelişebileceği için anne tek başına ayağa kaldırılmaz. Yatak içinde pozisyon değiştirme ve destekle oturma çoğu durumda mümkündür.
Yürüme izni hastanenin protokolüne, kullanılan ilaca, bacak gücüne ve bebeğin takip yöntemine göre değişir. “Yürüyen epidural” olarak tanımlanan uygulamalar her merkezde sunulmaz ve tamamen hissiz ya da risksiz yürüme anlamına gelmez. Güvenli hareket için sağlık ekibinin değerlendirmesi gerekir.
Epidural ıkınmayı engeller mi?
Uygun dozda epidural annenin ıkınmasını tamamen engellemez. Anne kasılmaları keskin ağrı yerine karında sertleşme, makatta basınç veya aşağı doğru itme hissi şeklinde fark edebilir. Kasılmaları yeterince hissetmiyorsa ebe veya doktor ne zaman ve nasıl ıkınacağını yönlendirebilir.
Yoğun motor blok bacak ve karın kaslarının etkin kullanımını azaltabilir. Bu durumda ilaç dozu yeniden düzenlenebilir ve bebeğin aşağı ilerlemesi için belirli bir süre beklenebilir. Günümüzde kullanılan düşük dozlu karışımlar hareket kaybını ve ıkınma üzerindeki olumsuz etkiyi azaltmayı amaçlar.
Epidural doğumun ikinci evresini bir miktar uzatabilir. Vakum veya forseps gereksinimi kullanılan ilaçların yoğunluğuna, bebeğin duruşuna, annenin ıkınmasına ve doğumun genel seyrine bağlıdır. Yalnız epidural uygulanmış olması müdahaleli doğum yapılacağı anlamına gelmez.
Epidural sezaryen riskini artırır mı?
Güncel düşük dozlu epidural analjezi uygulamalarının genel sezaryen oranını artırdığı kabul edilmez. Epidural isteyen kadınların bir bölümünde doğum zaten uzun sürüyor, ağrı daha şiddetli hissediliyor veya doğum eylemi yavaş ilerliyor olabilir. Bu nedenle epidural ile sezaryen arasındaki zaman ilişkisi her zaman epiduralin sezaryene neden olduğu anlamına gelmez.
Doğumun ilerlememesi, bebeğin kalp atımlarında bozulma, başın uygun olmayan duruşu veya anneye ait tıbbi sorunlar sezaryen gerektirebilir. Epidural kateterin bulunması böyle bir durumda ameliyata geçişi engellemez. Kateter etkili çalışıyorsa daha yoğun ilaç verilerek sezaryen için anestezi sağlanabilir.
Suni sancı ile epidural aynı şey midir?
Epidural doğum ağrısını azaltır, doğumu başlatmaz. Suni sancı olarak bilinen oksitosin ise rahim kasılmalarını başlatmak veya yetersiz kasılmaları güçlendirmek amacıyla kullanılır. İki uygulamanın amacı ve etki mekanizması birbirinden farklıdır.
Doğumun başlatıldığı veya oksitosinle desteklendiği kadınlarda da epidural uygulanabilir. Oksitosinle kasılmalar sıklaştığında ağrı daha yoğun hissedilebilir ve anne epidural isteyebilir. Epidural başlanması oksitosinin mutlaka kesileceği anlamına gelmez; kasılmalar ve bebeğin kalp atımları izlenerek dozlar ayrı ayrı düzenlenir.
Sezaryen sonrası vajinal doğumda epidural kullanılabilir mi?
Daha önce sezaryen olmuş ve vajinal doğum denemesi planlanan kadınlarda epidural uygulanabilir. Epiduralin rahim yırtılmasının bütün belirtilerini gizlediği ve bu nedenle kullanılamayacağı düşüncesi doğru değildir. Rahim yırtılmasının en sık erken bulgularından biri bebeğin kalp atımlarındaki değişikliktir ve doğum boyunca sürekli takip yapılır.
SSVD planı bulunan bir kadında epidural kateter, acil sezaryen gerektiğinde ameliyat anestezisine geçişi kolaylaştırabilir. Ancak kateter yeterli uyuşma sağlamıyorsa spinal veya genel anestezi gerekebilir. Epidural uygulanmış olması SSVD’nin mutlaka başarılı olacağını ya da rahim yırtılması riskinin ortadan kalktığını göstermez.
Epidural gerektiğinde sezaryen anestezisine çevrilebilir mi?
Doğum sırasında etkili çalışan bir epidural kateter varsa sezaryen kararı verildiğinde daha yoğun lokal anestezik ilaçlar kateterden uygulanabilir. Bu şekilde uyuşma seviyesi karından yapılacak ameliyata uygun hâle getirilmeye çalışılır. Anne uyanık kalır ancak çekilme ve basınç hissedebilir.
Her epidural kateter sezaryen için yeterli cerrahi anestezi sağlamayabilir. Doğum sırasında tek taraflı veya yetersiz çalışan bir kateterin ameliyat için de başarısız olma ihtimali vardır. Çok acil durumlarda veya epiduralin etkisiz olduğu koşullarda spinal anestezi ya da genel anestezi tercih edilebilir.
Kimlere epidural uygulanmayabilir?
Annenin işlemi istememesi epidural uygulanmaması için yeterlidir. Bunun dışında iğnenin gireceği bölgede aktif enfeksiyon, önemli kanama veya pıhtılaşma bozukluğu, bazı kan sulandırıcıların yakın zamanda kullanılmış olması ve düzeltilmemiş ciddi kan kaybı epidurali sakıncalı hâle getirebilir.
Trombosit düşüklüğü bulunan her kadına otomatik olarak epidural yapılamaz denmez. Trombosit düzeyi, düşüklüğün nedeni, değerlerin azalma hızı, kanama belirtileri ve genel doğum koşulları birlikte değerlendirilir. Özellikle preeklampsi ve HELLP sendromunda güncel kan sonucu gerekebilir.
Bazı omurga ameliyatları, ileri skolyoz, nörolojik hastalıklar ve kafa içi basıncını artıran belirli durumlar anestezi planını değiştirebilir. Bunların bir bölümü kesin engel değil, işlemi teknik olarak zorlaştıran veya önceden uzman görüşü gerektiren durumlardır. Bel fıtığı veya belde dövme bulunması da tek başına her zaman epidurale engel değildir.
Aspirin ve kan sulandırıcı kullanımı neden önemlidir?
Epidural iğne ve kateter omurga çevresindeki damarlara yakın bir alanda ilerletildiği için pıhtılaşma durumu önemlidir. Kan sulandırıcı ilaçların bazıları epidural aralıkta kanama ve sinirlere baskı yapan hematom riskini artırabilir. Son doz ile epidural uygulaması arasında bırakılması gereken süre ilacın türüne ve dozuna göre değişir.
Gebelik kaybı öyküsü nedeniyle aspirin veya kan sulandırıcı kullanan kadınlar ilaçlarını kendi kararlarıyla kesmemelidir. Epidural planı oluşturulurken ilacın adı, dozu, son alınma zamanı ve hangi nedenle kullanıldığı bilinmelidir. Bazı düşük doz aspirin uygulamaları tek başına epidurale engel olmayabilirken başka riskler varsa karar değişebilir.
Daha önce yapılan test sonuçları ve tanılar doğum öncesinde gözden geçirilmelidir. Kalıtsal pıhtılaşma testinde bir değişiklik görülmesi ile aktif kanama bozukluğu aynı anlama gelmez. Epidural kararı yalnız eski bir laboratuvar sonucuna değil, mevcut gebelikteki tedaviye ve güncel klinik duruma göre verilir.
Epiduralin sık görülen yan etkileri nelerdir?
Epidural sonrasında tansiyon düşmesi görülebilir. Tansiyon düşüklüğü bulantı, baş dönmesi ve bebeğin kalp atımlarında değişiklik oluşturabileceği için annenin tansiyonu yakından izlenir. Gerektiğinde damar yolundan sıvı ve tansiyonu düzenleyen ilaç verilir.
Bacaklarda ağırlık, uyuşukluk veya geçici güçsüzlük oluşabilir. İdrar yapma hissi azalabileceği için mesanenin sonda ile boşaltılması gerekebilir. İlaç karışımında opioid bulunuyorsa kaşıntı, bulantı veya nadiren solunumda yavaşlama görülebilir.
Titreme ve ateş doğum sırasında epidural alan kadınlarda görülebilir. Ateşin epidurale mi yoksa enfeksiyon gibi başka bir nedene mi bağlı olduğu yalnız belirtilere bakılarak her zaman ayırt edilemez. Anne ve bebeğin durumu değerlendirilerek gerekli inceleme yapılır.
Epiduralin hiç çalışmaması, tek taraflı etki göstermesi veya zamanla yetersiz kalması da olasıdır. Bu durumda ek doz, pozisyon değişikliği, kateterin ayarlanması ya da yeniden yerleştirilmesi gerekebilir. İşlemin başarılı yapılmış olması doğum boyunca hiçbir ek düzenleme gerekmeyeceği anlamına gelmez.
Epidural sonrası baş ağrısı neden olur?
Epidural iğnenin omurilik sıvısını çevreleyen zarı istemeden delmesi durumunda sıvı kaçağına bağlı baş ağrısı gelişebilir. Ağrı çoğunlukla oturunca veya ayağa kalkınca belirginleşir, yatınca azalır. Boyun ağrısı, bulantı, ışığa hassasiyet veya kulakta çınlama eşlik edebilir.
Her doğum sonrası baş ağrısı epidurale bağlı değildir. Uykusuzluk, sıvı kaybı, kansızlık, migren, yüksek tansiyon ve doğum sonrası preeklampsi de baş ağrısı yapabilir. Özellikle şiddetli baş ağrısına görme değişikliği, yüksek tansiyon, nefes darlığı veya nörolojik belirti eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.
Epidurale bağlı baş ağrısında dinlenme, sıvı, kafein ve uygun ağrı kesiciler kullanılabilir. Şiddetli veya kalıcı belirtilerde annenin kendi kanından alınan küçük bir miktarın epidural aralığa verilmesiyle yapılan kan yaması tedavisi değerlendirilebilir. Tedavi kararı anestezi uzmanı tarafından verilir.
Epidural kalıcı bel ağrısı yapar mı?
İğnenin giriş yerinde birkaç gün süren hassasiyet veya morarma olabilir. Doğum sonrasında bel ağrısı epidural uygulanmayan kadınlarda da sık görülür. Gebelikte ağırlık merkezinin değişmesi, bağların gevşemesi, doğum pozisyonları, bebeği taşıma ve emzirme sırasında yanlış duruş bel ağrısına katkıda bulunabilir.
Epiduralin kalıcı bel ağrısına yol açtığını gösteren güvenilir bir ilişki bulunmaz. Buna karşılık giderek artan şiddetli sırt ağrısı, ateş, bacaklarda ilerleyen güç kaybı, uyuşma, idrar veya dışkı kontrolünde bozulma olağan kabul edilmemelidir. Bu belirtiler nadir enfeksiyon, kanama veya sinir basısı açısından acil değerlendirme gerektirir.
Felç veya kalıcı sinir hasarı riski var mıdır?
Epidural sonrasında kalıcı sinir hasarı, epidural hematom, apse veya felç gibi ciddi komplikasyonlar çok nadirdir. Risk tamamen sıfır değildir; bu nedenle kanama öyküsü, enfeksiyon, kullanılan ilaçlar ve nörolojik durum işlem öncesinde değerlendirilir. Steril uygulama ve doğum sonrası nörolojik takip güvenliğin önemli parçalarıdır.
Doğum sonrasında bacaklarda kısa süreli uyuşukluk ve güçsüzlük ilaç etkisiyle görülebilir. Etkinin saatler içinde azalması beklenir. Tek bacakta kalıcı güç kaybı, ilerleyen uyuşma veya mesane kontrolünde bozulma gelişirse anestezi ekibine hemen haber verilmelidir.
Epidural bebeği etkiler mi?
Epidural ilaçları sinirlerin yakınına düşük dozlarda verildiği için annenin kanına ve bebeğe geçen miktar damar yoluyla verilen ağrı kesicilere göre sınırlıdır. Anne uyanık kalır ve doğumdan sonra bebeğiyle temas kurabilir. Çoğu durumda epidural, bebeğin emzirilmesine engel oluşturmaz.
Annenin tansiyonunun düşmesi bebeğe giden kan akımını geçici olarak etkileyebilir. Bu nedenle tansiyon ve bebeğin kalp atımları takip edilir, gerekli müdahale hızla yapılır. Anne ateşi geliştiğinde bebeğin enfeksiyon açısından değerlendirilmesi gerekebilir; ancak ateşin bulunması tek başına bebeğin enfekte olduğunu göstermez.
Epidural emzirmeyi geciktirir mi?
Epidural uygulanan anneler çoğu durumda doğumdan sonra ten tene temas kurabilir ve emzirmeye başlayabilir. Emzirmenin başlangıcını doğum şekli, annenin yorgunluğu, bebeğin genel durumu ve doğum sırasında kullanılan diğer ilaçlar da etkileyebilir. Yalnız epidural uygulanmış olması anne sütünün sağılıp atılmasını gerektirmez.
Doğum uzamışsa veya anne çok yorgunsa ilk emzirme sırasında destek gerekebilir. Bebeğin memeyi kavraması ve annenin rahat pozisyon alması sağlanmalıdır. Sezaryene geçilmişse kesi ağrısı ve ameliyat sonrası takip emzirme pozisyonunu etkileyebilir.
Spinal anestezi ile epidural arasındaki fark nedir?
Epiduralde ilaç omurilik zarının dışındaki epidural aralığa verilir ve ince bir kateter yerinde bırakılır. Kateter sayesinde doz doğum boyunca artırılabilir, azaltılabilir veya yenilenebilir. Etkinin başlaması spinal uygulamaya göre daha yavaştır ancak süresi ayarlanabilir.
Spinal anestezide daha ince bir iğneyle omurilik sıvısının bulunduğu alana tek doz ilaç verilir. Etki hızlı ve daha yoğun başlar, kateter bırakılmadığı için süresi verilen ilaçla sınırlıdır. Bu nedenle spinal anestezi daha çok planlı veya acil sezaryenlerde kullanılır.
Kombine spinal-epidural yöntemde hızlı başlangıç için spinal doz uygulanır ve devam eden ağrı kontrolü için epidural kateter yerleştirilir. Hangi yöntemin seçileceği doğumun aşamasına, annenin sağlık durumuna ve anestezi uzmanının değerlendirmesine bağlıdır.
Epidural kateter doğumdan sonra ne zaman çıkarılır?
Vajinal doğumdan sonra ek bir işlem beklenmiyorsa epidural ilaç kesilir ve kateter uygun zamanda çıkarılır. Kateterin çıkarılması genellikle ağrılı değildir; sırttaki bantlar açılır ve ince plastik tüp nazikçe çekilir. Bacaklardaki uyuşukluk ve güçsüzlük geçene kadar anne tek başına yürümemelidir.
Sezaryen sonrasında kateter bazen ameliyat sonrası ağrı kontrolü için kısa süre daha tutulabilir. Kan sulandırıcı ilaç başlanacaksa kateterin çıkarılma zamanı da ilaçla birlikte planlanır. Kateter çıkarıldıktan sonra bölgede hafif hassasiyet olabilir.
Epidural analjezi hakkında sık sorulan sorular
Epidural için kaç santimetre açıklık gerekir?
Kesin bir açıklık sınırı yoktur. Anne ağrı kontrolü istediğinde ve tıbbi bir engel bulunmadığında doğumun farklı aşamalarında uygulanabilir. Doğum çok ilerlemişse ilacın etkisini göstermesi için yeterli süre kalmayabilir.
Epidural yapılırken çok ağrı olur mu?
Cilde yapılan lokal anestezi kısa süreli yanma oluşturabilir. Epidural iğne ilerletilirken baskı hissedilebilir ancak keskin ve dayanılmaz ağrı beklenmez. Bacağa elektrik çarpması gibi bir his yayılırsa anestezi uzmanına hemen söylenmelidir.
Epidural doğumu durdurur mu?
Epidural rahim kasılmalarını doğrudan durdurmaz. Bazı kadınlarda doğumun ikinci evresi bir miktar uzayabilir. Doğumun ilerleyişi rahim ağzı, kasılmalar, bebeğin duruşu ve annenin ıkınmasıyla birlikte değerlendirilir.
Epiduralden sonra hiçbir şey hissedilmez mi?
Ağrı belirgin biçimde azalırken basınç, dokunma, kasılma ve bebeğin aşağı ilerleme hissi devam edebilir. Tamamen hissiz olmak normal doğum epiduralinin temel hedefi değildir.
Epiduralin etkisi doğum sırasında geçebilir mi?
Kateter yer değiştirebilir veya doğum ilerledikçe ağrı farklı bölgelerde hissedilebilir. Ek doz, pozisyon değişikliği veya kateterin yeniden yerleştirilmesiyle ağrı kontrolü düzeltilebilir.
Bel fıtığı olanlara epidural yapılabilir mi?
Bel fıtığı çoğu zaman kesin engel değildir. Nörolojik kayıp, geçirilmiş omurga ameliyatı veya ileri anatomik değişiklik varsa önceden anestezi değerlendirmesi gerekebilir.
Belde dövme varsa epidural uygulanır mı?
Belde dövme bulunması tek başına epidurale engel değildir. Anestezi uzmanı mümkünse boyasız veya uygun bir giriş noktası seçer. Bölgede aktif enfeksiyon ya da cilt hastalığı varsa işlem ertelenebilir.
Epidural normal doğum ihtimalini azaltır mı?
Modern düşük dozlu epidural uygulamalarının genel sezaryen oranını artırdığı kabul edilmez. Başarıyı doğumun başlangıç nedeni, bebeğin duruşu, kasılmalar ve rahim ağzının ilerlemesi gibi birçok unsur etkiler.
Epidural istenip sonradan vazgeçilebilir mi?
Evet. Epidural annenin onayıyla uygulanır ve anne kararını değiştirebilir. Ancak doğum çok ilerlerse daha sonra yeniden istendiğinde uygulama için yeterli zaman kalmayabileceği açıklanmalıdır.
Epiduralden sonra sezaryen gerekirse genel anestezi şart mıdır?
Hayır. Kateter iyi çalışıyorsa ilaç dozu artırılarak sezaryen anestezisi sağlanabilir. Kateter yetersizse veya çok acil bir durum varsa spinal ya da genel anestezi gerekebilir.
Epidural analjezi, doğum sancısını azaltırken annenin uyanık kalmasını ve doğuma katılmasını sağlayan etkili bir bölgesel ağrı kontrol yöntemidir. İşlem bel bölgesine ince bir kateter yerleştirilerek yapılır; ilaç dozu doğum boyunca ihtiyaca göre ayarlanabilir. Uygulama için belirli bir rahim ağzı açıklığını beklemek zorunlu değildir ancak kanama riski, kullanılan ilaçlar, enfeksiyon, omurga sorunları ve doğumun ilerleme hızı değerlendirilmelidir. Epidural ıkınmayı tamamen engellemez ve modern düşük dozlu uygulamaların sezaryen oranını artırdığı kabul edilmez. Tansiyon düşmesi, kaşıntı, idrar yapmada güçlük ve yetersiz ağrı kontrolü daha sık görülen etkilerken ciddi kanama, enfeksiyon ve kalıcı sinir hasarı çok nadirdir.
