Miyom için MR, her hastada gerekli olan bir inceleme değildir. Muayene ve ultrasonla miyomun yeri, büyüklüğü ve rahimle ilişkisi yeterince anlaşılabiliyorsa takip veya tedavi bu bilgilerle planlanabilir. MR; çok sayıda miyomun haritalanması, rahim boşluğuyla ilişkinin netleştirilmesi, ultrasonla tam açıklanamayan bir kitlenin değerlendirilmesi ya da ameliyat öncesinde daha ayrıntılı bilgi gerektiğinde yararlı olur. MR istenmiş olması, tek başına kanserden şüphelenildiği anlamına gelmez.
Bir miyom MR raporunun anlamı da yalnız sonuç bölümündeki birkaç kelimeden çıkarılmaz. Görüntüler; kanama, ağrı, gebelik isteği, menopoz durumu ve önceki incelemelerle birlikte değerlendirilir. Rapordaki “heterojen”, “dejenerasyon” veya “kontrastlanma” gibi ifadeler birer görüntüleme tanımıdır; tek başlarına ameliyat ya da kanser kararı verdirmez.
Miyomda ilk inceleme neden genellikle ultrasondur?
Ultrason, rahim ve yumurtalıkların aynı muayenede değerlendirilebilmesini sağlar. Uygun hastalarda vajinal ultrason, rahim kasını ve rahim içi boşluğu ayrıntılı gösterir. Karından ultrason ise özellikle rahim büyüdüğünde daha geniş alanı görmeye yardımcı olabilir. Bu iki yaklaşım birbirini tamamlayabilir.
Tek, sınırları belirgin ve rahimle ilişkisi açık bir miyom saptandığında MR’ın vereceği ek bilgi tedaviyi değiştirmeyebilir. Buna karşılık rahim çok büyükse, çok sayıda miyom birbirinin sınırlarını örtüyorsa veya kitlenin rahimden mi yumurtalıktan mı kaynaklandığı anlaşılamıyorsa ek görüntüleme gerekebilir. Miyomların değerlendirilmesinde amaç, olabildiğince fazla tetkik yapmak değil, hastanın şikâyetini açıklayan ve karar vermeyi sağlayan bilgiyi elde etmektir.
Miyom için MR hangi durumlarda istenir?
MR’ın en önemli katkılarından biri, rahmin farklı düzlemlerde ayrıntılı bir haritasını çıkarmasıdır. Özellikle rahmi koruyarak miyom çıkarılması düşünüldüğünde hangi miyomun nerede bulunduğu, ne kadarının kas tabakasına gömülü olduğu ve rahim boşluğuna uzanıp uzanmadığı önem taşır. Birbirine yakın miyomların ayrı kitleler olup olmadığı da daha iyi anlaşılabilir.
Aşırı adet kanamasına eşlik eden adenomyozis kuşkusu, ultrasonla özellikleri tam belirlenemeyen bir oluşum veya miyomda belirgin yapısal değişiklik görülmesi MR isteminin başka nedenleridir. Bazı girişimsel tedavilerden önce miyomun kanlanmasını ve canlı doku alanlarını değerlendirmek de gerekebilir. Her hastaya aynı MR protokolü uygulanmaz; incelemenin amacı, çekim planını belirler.
MR istemi yapılırken yanıtlanması gereken sorunun açık olması yararlıdır. “Miyom var mı?” sorusuyla, “Rahim boşluğuna uzanan miyomun kas içindeki bölümü ne kadar?” sorusu aynı ayrıntıyı gerektirmez. Önceki ultrason raporları, geçirilmiş ameliyatlar ve kullanılan hormon tedavileri radyoloğun değerlendirmesine katkı sağlar.
MR çekimine giderken neler bilinmeli?
MR, güçlü manyetik alan ve radyo dalgalarıyla görüntü oluşturur; röntgen ışını kullanmaz. Çekim öncesinde kalp pili, işitme implantı, damar klipsi veya başka bir tıbbi cihaz bulunup bulunmadığı mutlaka bildirilmelidir. Bir implantın bulunması her zaman MR’a engel değildir; cihazın türüne ve güvenlik koşullarına göre karar verilir.
Gebelik olasılığı, ciddi böbrek hastalığı, daha önce kontrast maddeye karşı gelişen reaksiyon ve kapalı alanda kalma güçlüğü de ekibe söylenmelidir. Açlık ve mesanenin doluluğu gibi hazırlıklar merkezin protokolüne göre değişebilir. Herkes için geçerli bir açlık süresi ya da ilaç kesme kuralı yoktur; randevu sırasında verilen talimatlar izlenir.
MR’ın adet döngüsünün belirli bir gününde yapılması bütün miyom incelemelerinde zorunlu değildir. İncelemeye adenomyozis veya başka bir özel soru da eşlik ediyorsa zamanlama ayrıca düzenlenebilir. Çekim sırasında hareketsiz kalmak görüntü kalitesini artırır; ağrı veya kaygı nedeniyle bu güç olacaksa önceden konuşulması uygundur.
Miyom MR raporundaki yerleşim ifadeleri ne demektir?
İntramural, submukozal ve subserozal
İntramural, miyomun rahmin kas tabakasında bulunduğunu anlatır. Submukozal, rahim içi boşluğa doğru uzanan veya bu boşlukla yakın ilişkili miyomlar için kullanılır. Subserozal ise rahmin dış yüzüne doğru gelişen yerleşimi ifade eder. Aynı miyom hem kas içinde bulunabilir hem de iç ya da dış yüzeye uzanabilir; bu nedenle raporda birden fazla ifade görülmesi çelişki değildir.
Yerleşim, büyüklük kadar değerlidir. Rahim boşluğunu bozan küçük bir miyom kanama ve gebelik planı açısından önem taşıyabilir. Daha büyük fakat dışa doğru büyüyen bir miyom ise farklı bir değerlendirme gerektirebilir. Ancak bir miyomun varlığı, gebelik elde edilememesinin nedeninin mutlaka o miyom olduğu anlamına gelmez.
Fundus, korpus, serviks ve duvar tanımları
Fundus rahmin üst bölümünü, korpus gövdesini, serviks rahim ağzını anlatır. “Ön duvar” mesaneye, “arka duvar” ise bağırsakların bulunduğu tarafa yakın konumu belirtir. Bu ifadeler hastalığın ağırlığını sınıflandırmaz; cerrahın rahim içindeki konumu anlamasına yardımcı olur. Özellikle rahim ağzına yakın ya da derin yerleşimli miyomlarda komşu yapılarla ilişki tedavi planını etkileyebilir.
FIGO tipi neyi gösterir?
FIGO sınıflaması miyomun rahim içi boşluk, kas tabakası ve dış yüzeyle ilişkisini sayılarla tarif eder. Örneğin tip 0 tamamen rahim boşluğunda bulunan saplı miyomu, tip 4 kas tabakası içinde yer alan miyomu, tip 7 dış yüzeyden sapla gelişen miyomu tanımlar. Bu rakamlar kanser evresi veya hastalığın ilerleme derecesi değildir. “Tip 7” ifadesi, “tip 4’ten daha kötü” anlamına gelmez.
Boyut, sinyal ve kontrastlanma nasıl yorumlanır?
Miyomlar raporda çoğu zaman üç ayrı yönde ölçülür. Yalnız en büyük çapın değişmesine bakarak kesin büyüme sonucu çıkarmak yanıltıcı olabilir. Ultrasonla MR’ın ölçüm düzlemleri ve miyom sınırlarını gösterme biçimi farklıdır. Küçük ölçüm farkları değerlendirilirken önceki görüntülerin karşılaştırılması, ölçümlerin hangi tarihte ve hangi yöntemle yapıldığının bilinmesi gerekir.
“T1” ve “T2”, farklı doku özelliklerini öne çıkaran MR görüntüleme dizileridir. “Hipointens” ilgili görüntüde daha koyu, “hiperintens” daha parlak görünümü ifade eder. Bunlar iyi ya da kötü anlamına gelen sözcükler değildir. Miyomun içerdiği kas, bağ dokusu, sıvı ve kan ürünleri görünümü değiştirebilir. “Heterojen” de dokunun her alanda aynı görünmediğini anlatır.
Kontrastlanma, damar yoluyla verilen madde sonrasında dokunun gösterdiği değişikliktir. Miyom içindeki kanlanma ve canlı doku dağılımı hakkında bilgi verebilir. Bazı incelemeler kontrastsız olarak yeterli olurken bazılarında kontrast ek bilgi sağlar. Kontrast verilmemiş olması incelemenin mutlaka eksik olduğu anlamına gelmez; önemli olan istenen klinik sorunun yanıtlanıp yanıtlanmadığıdır.
Raporda dejenerasyon veya difüzyon kısıtlanması yazması kanser midir?
Dejenerasyon, miyom dokusunda gelişen yapısal değişiklikleri ifade eder. Kanlanmanın değişmesiyle sıvılaşma, kanama veya başka doku değişiklikleri oluşabilir. İyi huylu miyomlarda da bu bulgular görülebilir. Rapordaki “kistik dejenerasyon” ya da “hemorajik dejenerasyon” ifadesi tek başına kötü huylu hastalık tanısı değildir.
Difüzyon görüntüleme, dokudaki su hareketi hakkında bilgi verir. Difüzyon kısıtlanması bazı kuşkulu kitlelerde görülebilir; ancak bazı iyi huylu miyomlarda da ortaya çıkabilir. ADC adı verilen ölçüm de bütün diğer bulgularla birlikte yorumlanır. İnternetten tek bir ADC eşiği bulunup kişisel rapora uygulanarak güvenilir tanı konulamaz.
MR, şüpheli özellikleri belirlemede ve ameliyatı planlamada değerlidir; buna rağmen rahim kasından gelişen kötü huylu bir tümörü her hastada kesin olarak dışlayamaz. Düzensiz sınır, olağandışı doku yapısı ve eşlik eden bulgular varsa kadın doğum uzmanı ile radyoloğun birlikte değerlendirmesi gerekebilir. Kesin doku tanısı gereken durumlarda patolojik inceleme belirleyicidir. Hızlı büyüme tek başına kanser kanıtı değildir; menopoz sonrası yeni büyüyen veya farklı özellik kazanan bir oluşum ise ayrıca değerlendirilmelidir.
MR sonucu ameliyat yöntemini değiştirir mi?
Değiştirebilir. Rahim boşluğuna uzanan uygun bir miyomda rahim ağzından girilerek yapılan histeroskopik işlem gündeme gelebilir. Kas içindeki veya dışa doğru büyüyen miyomlarda ise farklı cerrahi yollar değerlendirilir. Laparoskopi ve jinekolojik cerrahi planlanırken miyomların sayısı, derinliği, konumu, önceki ameliyatlar ve dokunun güvenle çıkarılabilmesi birlikte ele alınır.
MR’da büyük bir miyom görülmesi mutlaka açık ameliyat, küçük bir miyom görülmesi mutlaka kapalı ameliyat anlamına gelmez. Gebelik hedefi, rahim duvarının onarımı, kanama riski ve kuşkulu bulgu bulunup bulunmaması yöntemi etkiler. Bazı hastalarda ise MR sonrasında ameliyata gerek olmadığı ve ultrasonla izlenebileceği anlaşılır.
MR’da yalnız miyom değil, rahim duvarı ve yumurtalıklarla ilgili ek bulgular da görülebilir. Şikâyetlerin bir bölümünü başka bir hastalık açıklıyorsa yalnız miyoma yönelik işlem bütün yakınmaları gidermeyebilir. Bu nedenle ameliyat kararı verilmeden önce görüntülemede saptanan diğer bulguların da hastanın öyküsüyle karşılaştırılması gerekir.
Raporla birlikte kontrole giderken hangi sorular sorulmalı?
Görüşmede miyomun şikâyetleri açıklayıp açıklamadığı, rahim boşluğunu etkileyip etkilemediği ve önceki incelemelere göre anlamlı bir değişiklik olup olmadığı netleştirilmelidir. Tedavi öneriliyorsa beklenen yarar, diğer seçenekler ve gebelik planına etkisi konuşulmalıdır. Raporun yanında görüntülerin de ulaşılabilir olması, özellikle ameliyat planlanıyorsa önemlidir.
Takipte herkese aynı aralıkla MR çekilmez. Belirtilerin değişmesi, ultrason bulguları veya tedavinin türü yeni inceleme gereksinimini belirler. Rapor beklenirken aniden gelişen şiddetli karın ağrısı, bayılma ya da belirgin kanama olursa planlı kontrol günü beklenmemelidir. Bu belirtiler yalnız miyoma bağlanmadan acil olarak değerlendirilmelidir.
