Miyom dejenerasyonu, miyomun içindeki dokuda gelişen yapısal değişikliklere verilen addır. Sıklıkla kanlanmanın miyomun ihtiyacını karşılayamamasıyla ilişkilidir. Dokuda kanama, sıvılaşma veya başka değişiklikler görülebilir. Bu durum ağrıya yol açabilir; bazen de hiçbir şikâyet yokken ultrason ya da MR raporunda fark edilir. “Dejenerasyon” sözcüğü, miyomun kansere dönüştüğü anlamına gelmez.
Bilinen bir miyomun bulunması, yeni başlayan şiddetli kasık ağrısının nedenini açıklamak için yeterli değildir. Ani ve kuvvetli ağrı, bayılma, belirgin baş dönmesi, tekrarlayan kusma, ateş veya yoğun vajinal kanama varsa acil değerlendirme gerekir. Gebelik olasılığı bulunan bir kişide ağrı ve kanama birlikteyse dış gebelik de düşünülmelidir. Bu belirtiler ortaya çıktığında ağrının kendiliğinden geçmesini beklemek uygun değildir.
Miyomun içinde ne değişir?
Miyom, rahmin kas tabakasından gelişen iyi huylu bir oluşumdur. Kendi dokusunun canlılığını sürdürebilmek için kanlanmaya ihtiyaç duyar. Büyüme veya kan dolaşımındaki değişiklikler sonucunda bazı bölgelerin beslenmesi yetersiz kalabilir. Bu alanlarda doku yapısı değişir; görüntülemede miyomun her bölümü aynı görünmeyebilir.
Dejenerasyon miyomun yalnız büyüklüğüyle açıklanmaz. Büyük miyomlarda görülme olasılığı artsa da “şu santimetrenin üzerindeki her miyom dejenerasyona uğrar” biçiminde geçerli bir sınır yoktur. Gebelik dönemindeki dolaşım ve hormon değişiklikleri de tabloyu etkileyebilir. Buna karşılık miyomu olan her gebede dejenerasyon gelişmez.
Bu değişikliklerin hepsi aynı hızda ve aynı belirtiyle ortaya çıkmaz. Bazıları zaman içinde sessizce gelişir. Bazıları ise miyomun bulunduğu bölgede hassasiyet ve belirgin ağrıyla fark edilir. Miyomların değerlendirilmesinde bu nedenle yalnız rapordaki doku tanımı değil, ağrının ne zaman başladığı ve hastanın genel durumu da önemlidir.
Miyom dejenerasyonunun türleri nelerdir?
Hiyalin ve kistik dejenerasyon
Hiyalin değişiklikte miyomun bazı alanlarında dokunun yapısı farklılaşır; bu durum her zaman belirti oluşturmaz. Kistik dejenerasyonda ise miyom içinde sıvı içeren alanlar gelişebilir. Raporda “kistik” sözcüğünün bulunması, oluşumun mutlaka yumurtalıktan kaynaklanan bir kist olduğunu göstermez. Kitlenin hangi organa ait olduğu ve rahimle ilişkisi görüntüler üzerinden belirlenir.
Kırmızı veya hemorajik dejenerasyon
Kırmızı dejenerasyon, miyomda kanlanma bozukluğu ve kanama ile ilişkili bir değişikliktir. Gebelikte daha sık gündeme gelir ve belirgin, çoğu zaman belli bir alana yerleşen ağrıya neden olabilir. Hassasiyet, bulantı ve bazen hafif ateş eşlik edebilir. Ancak bu belirtilerin hiçbiri yalnız dejenerasyona özgü değildir; ateş veya bulantı varsa başka nedenler araştırılmadan tanı kesinleştirilmez.
Kalsifikasyon
Miyomda kalsiyum birikimine kalsifikasyon denir. Bu bulgu özellikle uzun süredir mevcut miyomlarda görülebilir ve bazen tesadüfen saptanır. Kalsifikasyonun bulunması tek başına acil ameliyat nedeni değildir. Ağrı, kanama, bası ve kitlenin diğer özellikleriyle birlikte değerlendirilir. Raporda birden fazla değişiklik türü de tarif edilebilir.
Dejenerasyon ağrısı nasıl olur?
Ağrı, miyomun bulunduğu bölgede sürekli bir hassasiyet veya daha kuvvetli bir kasık-karın ağrısı şeklinde hissedilebilir. Hareketle belirginleşebilir; bazı hastalarda istirahatte de sürer. Yalnız ağrının yerine veya tarifine bakarak dejenerasyonu diğer hastalıklardan güvenilir biçimde ayırmak mümkün değildir.
Her miyom ağrısı da dejenerasyondan kaynaklanmaz. Büyük bir miyomun basısı, rahim kasılmaları, eşlik eden adenomyozis veya endometriozis gibi başka durumlar ağrıya katkıda bulunabilir. Günlerdir devam eden hafif bir dolgunlukla, bir anda başlayan ve günlük hareketi engelleyen şiddetli ağrı aynı şekilde ele alınmaz. Yeni ağrının önceki miyom şikâyetlerine benzememesi özellikle belirtilmelidir.
Ağrının kısa süreli azalması da önemli bir sorunu dışlamaz. Örneğin yumurtalık torsiyonunda ağrı zaman zaman hafifleyebilir. Ağrı kesici aldıktan sonra rahatlamak, kesin olarak miyom ağrısı olduğu anlamına gelmez. Tedavi kararından önce genel durumun ve acil nedenlerin değerlendirilmesi gerekir.
Ani ağrıda hangi hastalıklar dışlanmalıdır?
Yumurtalık torsiyonu, yumurtalığın ve bazen tüpün kendi çevresinde dönerek kanlanmasının bozulmasıdır. Ani başlayan, özellikle tek taraflı ağrıya bulantı veya kusma eşlik edebilir. Zamanında değerlendirme organın korunması açısından önemlidir. Ultrason ve Doppler inceleme yardımcı olsa da yalnız kan akımının görülmesine dayanarak torsiyon kesin biçimde dışlanamaz.
Gebelik olasılığı bulunan kişilerde dış gebelik de düşünülür. Adet gecikmesi, vajinal lekelenme, omuz ucuna vuran ağrı, baş dönmesi veya baygınlık önemli ipuçları olabilir; ancak her hastada hepsi bulunmaz. Evde yapılmış bir gebelik testinin sonucu ya da kanamanın adet sanılması, başvuruyu geciktirmek için gerekçe olmamalıdır.
Kanamalı bir yumurtalık kistinin yırtılması, apandisit, idrar yolu taşı ve enfeksiyonlar da kasık-karın ağrısı yapabilir. Rahmin dış yüzeyine sapla bağlı bir miyomun kendi sapı etrafında dönmesi ise nadir fakat cerrahi değerlendirme gerektirebilen başka bir durumdur. Bu nedenler yalnız kişinin önceden bildiği miyomuna bakılarak birbirinden ayrılamaz.
Muayene ve tetkikler nasıl planlanır?
İlk değerlendirmede ağrının başlangıcı, yeri ve şiddeti; son adet tarihi, gebelik olasılığı, kanama, ateş, kusma ve kullanılan ilaçlar sorulur. Nabız, tansiyon, ateş ve karın muayenesi hastanın genel durumunu gösterir. Gerekirse jinekolojik muayene yapılır. Şiddetli ağrıyla birlikte dolaşım bozukluğu düşünülüyorsa rutin randevu veya planlı tetkik sırası beklenmez.
Üreme çağında gebelik testi, kanama varsa kan sayımı, enfeksiyon ya da idrar yolu sorunu düşünülüyorsa ilgili laboratuvar incelemeleri istenebilir. Her hastaya aynı test listesi uygulanmaz. Kan testlerindeki bir değişiklik de tek başına miyom dejenerasyonu tanısı koydurmaz; sonuçlar muayene ve görüntülemeyle birlikte ele alınır.
Ultrason, miyomun yeri ve yapısı yanında yumurtalıkları, gebelik varsa gebeliğin yerini ve karın içinde sıvı bulunup bulunmadığını değerlendirmede kullanılır. Ultrasonun açıklayamadığı sorular için MR gerekebilir. MR, miyom içindeki kanama ve sıvı alanları hakkında ek bilgi verebilir; fakat acil cerrahi değerlendirme gerektiren bir durumda MR randevusunu beklemek doğru değildir.
Gebelikte miyom dejenerasyonu nasıl ele alınır?
Gebelikte karın ağrısını değerlendirirken hem annenin hem gebeliğin durumu incelenir. Gebelik haftasına göre dış gebelik, düşükle ilişkili durumlar, erken doğum belirtileri, plasentayla ilgili sorunlar ve gebelik dışındaki cerrahi nedenler de göz önünde bulundurulur. Ultrasonla miyom görülmesi bu olasılıkları kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Acil nedenler dışlandıktan ve ağrının dejenerasyonla uyumlu olduğu değerlendirildikten sonra birçok hastada ameliyat gerekmeksizin destek tedavisi uygulanabilir. Ağrı tedavisinin seçimi gebelik haftasına, eşlik eden hastalıklara ve muayene bulgularına bağlıdır. Özellikle bazı ağrı kesiciler gebeliğin belirli dönemlerinde bebeğin böbrekleri ve dolaşımı açısından risk oluşturabilir; daha önce kullanılmış bir ilaç kendi kendine yeniden başlanmamalıdır.
Gebelikte miyom takibi sırasında verilen tedaviye rağmen ağrı sürüyorsa ya da yeni belirti ekleniyorsa tanı yeniden gözden geçirilir. Gebelikte her dejenerasyon ameliyat gerektirmez; bununla birlikte kontrol edilemeyen ağrı veya başka bir acil hastalık kuşkusu varsa yaklaşım değişebilir. Karar yalnız miyomun santimetre ölçüsüne göre verilmez.
Gebelik dışında takip ve tedavi nasıl olur?
Tanı netleşmiş, genel durumu iyi ve acil bulgusu olmayan hastalarda doktorun belirlediği ağrı tedavisi ve takip yeterli olabilir. Ağrının seyri ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği kontrol edilir. Sıvı kaybı varsa bunun düzeltilmesi ve bulantının kontrolü de gerekebilir. Antibiyotik her dejenerasyonda kullanılmaz; enfeksiyon düşünülüyorsa ayrıca değerlendirilir.
Her hasta için geçerli bir iyileşme süresi yoktur. Kontrol tarihi verilirken hangi belirtilerde daha erken başvurulacağı da açıklanmalıdır. Ağrının artması, yeni ateş, kusma veya kanama gelişmesi durumunda önceden konmuş “dejenerasyon” tanısına güvenip beklenmez. Aynı kişide daha sonra ortaya çıkan ağrı başka bir nedenden kaynaklanabilir.
Miyomun alınması, yalnız dejenerasyon kelimesine dayanılarak kararlaştırılmaz. Kalıcı veya tekrarlayan şiddetli şikâyetler, yoğun kanama, bası, gebelik planı ve görüntülemede açıklanamayan özellikler birlikte değerlendirilir. Dokunun çıkarılması gerekirse cerrahi yol miyomun konumuna, büyüklüğüne ve güvenlik koşullarına göre belirlenir. Rahmin korunması hedefi de bu görüşmede ele alınır.
Dejenerasyon kanserleşme anlamına gelir mi?
Hayır. Dejenerasyon, iyi huylu bir miyomun içinde gelişebilen doku değişikliğidir. Rahim kasından gelişen leiomyosarkom, miyomdaki her dejenerasyonun ulaşacağı bir sonraki aşama değildir. Bununla birlikte görüntülemeyle iyi ve kötü huylu tüm oluşumları her hastada yüzde yüz ayırmak mümkün olmaz.
Raporda olağandışı özellikler varsa, menopoz sonrasında yeni büyüme saptanmışsa veya bulgular beklenen seyirle uyuşmuyorsa daha ayrıntılı değerlendirme gerekir. Hızlı büyüme ya da heterojen görünüm tek başına kanser tanısı değildir. Gerektiğinde görüntüler yeniden incelenir, uygun uzman görüşü alınır ve doku tanısı planlanır. Patoloji gereksinimi, rapordaki tek bir sözcük üzerinden kararlaştırılmaz.
Hangi belirtilerde kontrol günü beklenmemeli?
Bir anda başlayan çok şiddetli veya giderek artan karın-kasık ağrısı; bayılma, belirgin baş dönmesi, soğuk terleme ya da soluklukla birlikteyse acil yardım alınmalıdır. Yoğun vajinal kanama, tekrarlayan kusma, ateşle birlikte kötüleşme ve gebelik olasılığına eşlik eden ağrı da gecikmeden değerlendirilmelidir. Bayılma veya ciddi halsizlik varsa kişinin kendi aracıyla tek başına yola çıkması uygun değildir; 112 üzerinden yardım istenebilir.
Gebelikte bunlara vajinal kanama, su gelmesi, düzenli ağrılı kasılmalar veya bebeğin alışılmış hareketlerinde belirgin azalma eklenirse doğum ekibiyle hemen iletişim kurulmalıdır. Önceden miyom tanısı bulunması, bu belirtilerin önemini azaltmaz. Muayenede ağrının kaynağı belirlendikten sonra güvenli takip ve tedavi planı oluşturulur.
