Dış gebelik (ektopik gebelik), döllenmiş yumurtanın rahim içindeki normal yerleşim alanı yerine rahim dışında bir bölgeye yerleşmesidir. Dış gebeliklerin büyük çoğunluğu fallop tüplerinde gelişir. Rahim dışındaki dokular gebeliğin sağlıklı biçimde büyümesine uygun olmadığı için gebelik normal şekilde devam edemez ve ilerlediğinde iç kanamaya yol açabilir.
Adet gecikmesi, pozitif gebelik testi, normal adetten farklı vajinal kanama veya lekelenme ve özellikle tek taraflı kasık ağrısı dış gebelikte görülebilen belirtilerdir. Ancak bazı kişilerde başlangıçta hiçbir belirti olmayabilir. Normal erken gebelik ve düşük de benzer şikâyetlere neden olabileceği için dış gebelik yalnız belirtilere bakılarak teşhis edilmez.
Şiddetli veya aniden başlayan karın ağrısı, omuz ucunda ağrı, bayılma, belirgin baş dönmesi, solukluk, halsizlik veya soğuk terleme iç kanama belirtisi olabilir. Gebelik ihtimali bulunan bir kişide bu belirtiler varsa randevu beklenmeden acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.
Dış gebelik nedir?
Dış gebeliğin tıbbi adı ektopik gebeliktir. Normal gebelikte döllenmiş yumurta fallop tüpünden rahme ilerler ve rahmin iç tabakasına yerleşir. Ektopik gebelikte ise gebelik rahim boşluğu dışında bir bölgeye yerleşir ve burada gelişmeye başlar.
Rahim dışında gelişen gebeliğin sonradan rahim içine taşınması mümkün değildir. Tedavi veya takip kararı; gebeliğin yerleştiği bölgeye, hastanın genel durumuna, ağrı ve kanama bulgularına, ultrason sonucuna ve beta-hCG seyrine göre verilir.
Dış gebelik nerede oluşur?
Dış gebeliklerin yüzde 90’dan fazlası fallop tüplerinde gelişir. Buna tübal ektopik gebelik denir.
Daha seyrek olarak dış gebelik:
- Yumurtalıkta
- Rahim ağzında
- Karın boşluğunda
- Rahmin interstisyel veya kornual bölgesinde
- Eski sezaryen skarı üzerinde
gelişebilir. Gebeliğin yerleştiği bölge kanama riskini ve uygulanabilecek tedaviyi etkileyebilir.
Nadir olarak rahim içinde normal bir gebelik bulunurken aynı anda rahim dışında ikinci bir gebelik gelişebilir. Heterotopik gebelik olarak adlandırılan bu durum özellikle yardımcı üreme tedavilerinden sonra önem taşır. Bu nedenle tüp bebek sonrasında rahim içinde gebelik görülmüş olsa bile devam eden tek taraflı şiddetli ağrı ayrıca değerlendirilmelidir.
Dış gebelik belirtileri nelerdir?
Dış gebelik başlangıçta normal gebelikten farklı bir belirti vermeyebilir. Adet gecikmesi, göğüs hassasiyeti, bulantı ve pozitif gebelik testi hem rahim içi gebelikte hem dış gebelikte görülebilir.
Dış gebelikte görülebilecek belirtiler arasında şunlar bulunur:
- Tek taraflı veya alt karında kasık ağrısı
- Normal adetten farklı vajinal kanama veya lekelenme
- Kahverengi veya koyu renkli akıntı
- Adet gecikmesi ve pozitif gebelik testi
- Omuz ucunda ağrı
- Baş dönmesi veya bayılma
- Makat bölgesinde basınç veya dışkılama sırasında ağrı
- İdrar yaparken rahatsızlık
- Bulantı veya gastrointestinal yakınmalar
Bu belirtilerin hiçbiri tek başına dış gebeliğe özgü değildir. Örneğin erken gebelikte kanama, düşük tehdidi, yumurtalık kisti veya başka karın-pelvis hastalıklarında da benzer yakınmalar görülebilir.
Dış gebelik ağrısı nasıl olur?
Dış gebelik ağrısı çoğunlukla alt karın veya kasık bölgesinde hissedilir. Bir tarafta daha belirgin olabilir ancak her dış gebelikte tek taraflı ağrı görülmesi gerekmez.
Ağrı sürekli, aralıklı, kramp şeklinde, batıcı veya keskin olabilir. Ağrının şekline veya yerine bakılarak dış gebelik tanısı konulamaz.
Aniden başlayan çok şiddetli karın veya kasık ağrısına bayılma, belirgin baş dönmesi, solukluk, soğuk terleme ya da omuz ucu ağrısının eşlik etmesi tüpün yırtılması ve iç kanama açısından acil değerlendirme gerektirir.
Dış gebelikte omuz ağrısı neden olur?
Dış gebeliğe bağlı karın içi kanama diyaframı tahriş ettiğinde ağrı omuz ucunda hissedilebilir. Bu durum özellikle karın ağrısı, baş dönmesi, halsizlik veya bayılma ile birlikteyse önemli bir uyarı bulgusudur.
Gebelik ihtimali olan bir kişide yeni başlayan açıklanamayan omuz ucu ağrısı ve karın ağrısı birlikte bulunuyorsa acil değerlendirme geciktirilmemelidir.
Dış gebelik kaçıncı haftada belli olur?
Dış gebelik çoğunlukla gebeliğin ilk üç ayında belirti verir veya ultrason takipleri sırasında fark edilir. Belirtiler sıklıkla 6–10. gebelik haftaları arasında ortaya çıksa da bunun herkes için geçerli kesin bir zamanı yoktur.
Dış gebeliğin ne zaman anlaşılabileceği yalnız son adet tarihine bağlı değildir. Yumurtlama tarihi, beta-hCG seyri, ultrason bulguları ve gebeliğin gelişimi birlikte değerlendirilir.
Gebelik çok erken dönemdeyse test pozitif olmasına rağmen ultrasonla henüz rahim içinde veya dışında gebelik görülemeyebilir. Böyle bir durumda hastanın genel durumu uygunsa belirli aralıklarla ultrason ve beta-hCG kontrolü yapılabilir.
Dış gebelik neden olur?
Dış gebelik her zaman tek bir nedene bağlanamaz. Bazı kişilerde döllenmiş yumurtanın rahme ilerlemesini zorlaştıran tüp hasarı veya yapısal değişiklik bulunurken bazı kişilerde hiçbir bilinen risk faktörü olmadan da ektopik gebelik gelişebilir.
Dış gebelik riskini artırabilecek durumlar arasında şunlar yer alır:
- Daha önce dış gebelik geçirilmiş olması
- Fallop tüplerine yönelik ameliyatlar
- Pelvik inflamatuar hastalık
- Klamidya veya gonore gibi enfeksiyonlara bağlı tüp hasarı
- Tüplerde yapısal bozukluk
- Endometriozis
- İnfertilite öyküsü
- Tüp bebek ve bazı yardımcı üreme tedavileri
- Sigara kullanımı
- İleri üreme yaşı
Rahim içi araç yani spiral gebeliği önlemede oldukça etkili bir yöntemdir. Spiral kullanan bir kişide gebelik gelişmesi nadirdir. Ancak spiral varken gebelik oluşmuşsa gebeliğin yerinin erken dönemde doğrulanması önemlidir.
Dış gebelik nasıl anlaşılır?
Dış gebelik tek bir belirti, tek bir beta-hCG değeri veya yalnızca gebelik testinin pozitif olmasıyla teşhis edilmez.
Değerlendirmede genel olarak:
- Şikâyetler ve kanamanın özellikleri
- Jinekolojik ve genel muayene bulguları
- Transvajinal ultrason
- Serum beta-hCG ölçümleri
- Gerekli durumlarda tekrarlayan ultrason kontrolleri
birlikte değerlendirilir.
Transvajinal ultrason gebeliğin yerini belirlemede temel görüntüleme yöntemidir. Rahim içinde gebelik görülmemesi tek başına dış gebelik tanısı değildir. Gebelik çok erken olabilir, daha önce sonlanmış olabilir veya ektopik gebelik bulunabilir.
Ağrı ve kanama artıyorsa veya genel durum bozuluyorsa planlanan kontrol tarihi beklenmez.
Dış gebelik beta-hCG ile anlaşılır mı?
Hayır. Beta-hCG gebelik dokusu tarafından üretilen bir hormondur ancak gebeliğin rahim içinde mi yoksa dışında mı bulunduğunu tek başına göstermez.
Bu nedenle “beta-hCG şu değerin üzerindeyse dış gebeliktir” veya “48 saatte mutlaka iki katına çıkmalıdır” şeklindeki genellemeler doğru değildir.
Gerekli durumlarda yaklaşık 48 saat arayla seri beta-hCG ölçümleri yapılabilir. Hormonun yükselme veya düşme biçimi gebeliğin gelişimi hakkında bilgi verir ancak sonuç ultrason ve klinik bulgularla birlikte yorumlanır.
Beta-hCG ve ilk ultrason değerlendirmesinde tek bir laboratuvar değerinden çok, gebeliğin zaman içindeki seyri ve ultrason bulguları önemlidir.
Beta-hCG yüksek olduğu hâlde kese görünmüyorsa dış gebelik midir?
Her zaman değil. Gebelik testi pozitif olduğu hâlde ultrasonda gebelik henüz görülemiyorsa dış gebelik olasılığı değerlendirilir ancak tek başına bu bulguyla kesin tanı konulmaz.
Gebeliğin çok erken olması, yumurtlamanın beklenenden geç gerçekleşmesi veya daha önce sonlanmış bir gebelik gibi başka olasılıklar da bulunabilir. Bu nedenle hastanın belirtileri, seri beta-hCG sonuçları ve tekrarlayan ultrason bulguları birlikte değerlendirilir.
Yeri bilinmeyen gebelik ne demektir?
Gebelik testi pozitif olduğu hâlde ultrasonda gebeliğin rahim içinde veya dışında henüz gösterilememesine yeri bilinmeyen gebelik denir. Tıbbi kaynaklarda Pregnancy of Unknown Location (PUL) olarak adlandırılır.
PUL kesin bir dış gebelik tanısı değildir. Çok erken normal rahim içi gebelik, sonlanmış bir gebelik veya ektopik gebelik söz konusu olabilir.
Gebeliğin yeri belirlenene kadar belirtiler, seri beta-hCG sonuçları ve transvajinal ultrason birlikte değerlendirilir. Bu süreçte yeni başlayan veya şiddetlenen karın ağrısı, kanama, baş dönmesi veya bayılma acil değerlendirme gerektirir.
Dış gebelik tedavisi nasıl yapılır?
Dış gebelik tedavisi her hastada aynı değildir. Gebeliğin yeri ve büyüklüğü, hastanın genel durumu, ağrı ve kanama, ultrason bulguları, beta-hCG düzeyi ve seyri, takip imkânı ve gelecekteki gebelik planı tedavi seçiminde dikkate alınır.
Başlıca yaklaşımlar:
- Bekleyerek yakın takip
- Metotreksat ile ilaç tedavisi
- Cerrahi tedavi
şeklindedir. Tüpün yırtılması veya önemli iç kanama gelişmesi durumunda acil cerrahi tedavi gerekebilir.
Bekleyerek takip
Bazı çok erken ve seçilmiş dış gebeliklerde ilaç veya ameliyat yerine yakın takip yapılabilir. Bu yaklaşım klinik olarak stabil, belirgin ağrısı bulunmayan ve gebelik hormonunun kendiliğinden gerileme eğiliminde olduğu hastalarda değerlendirilebilir.
Bekleyerek takip “hiçbir şey yapılmaması” anlamına gelmez. Beta-hCG kontrolleri ve klinik değerlendirme sürdürülür. Ağrının artması, kanamanın belirginleşmesi veya hormon seviyelerinin beklenen şekilde gerilememesi durumunda tedavi planı değiştirilir.
Metotreksat ile dış gebelik tedavisi
Metotreksat, uygun hastalarda dış gebelik dokusunun gelişmesini durdurmak amacıyla kullanılan ilaçtır.
Metotreksat her dış gebelikte kullanılamaz. Hastanın klinik olarak stabil olması, tüp yırtılması veya ciddi iç kanama bulunmaması, karaciğer-böbrek ve kan değerlerinin tedaviye uygun olması ve düzenli takibe gelebilmesi önemlidir.
Gebeliğin büyüklüğü, beta-hCG düzeyi ve ultrasonda fetal kalp atımı bulunup bulunmaması da tedavi seçimini etkiler. Dış gebelik tanısı kesinleşmeden ve sağlıklı rahim içi gebelik olasılığı yeterince dışlanmadan metotreksat uygulanmamalıdır.
Metotreksat sonrasında beta-hCG belirli aralıklarla izlenir. Hormonun yeterince düşmemesi durumunda ek ilaç tedavisi veya cerrahi gerekebilir.
Metotreksat uygulanmış olması tüp yırtılması riskini aynı anda ortadan kaldırmaz. Tedavi sonrasında artan karın ağrısı, omuz ucu ağrısı, bayılma veya belirgin baş dönmesi gelişirse acil değerlendirme gerekir.
Dış gebelik ameliyatı
Tüpün yırtılması, iç kanama, ciddi veya devam eden ağrı, medikal tedaviye uygun olmama ya da uygulanan tedavinin başarısız olması gibi durumlarda cerrahi gerekebilir.
Hastanın durumu uygunsa ameliyat çoğunlukla laparoskopi yani kapalı cerrahi ile gerçekleştirilir. Ciddi iç kanama veya hastanın dolaşımının bozulduğu acil durumlarda açık ameliyat yani laparotomi gerekebilir.
Laparoskopik cerrahi uygun hastalarda daha küçük kesilerle yapılabilir.
Dış gebelik ameliyatında tüp alınır mı?
Her dış gebelik ameliyatında fallop tüpünün alınması gerekmez. Uygulanacak cerrahi diğer tüpün durumu, etkilenen tüpteki hasar, kanama ve gelecekteki gebelik planına göre belirlenir.
Salpenjektomi, dış gebeliğin bulunduğu fallop tüpünün çıkarılmasıdır. Özellikle etkilenen tüp ciddi şekilde hasarlıysa ve diğer tüp sağlıklı görünüyorsa tercih edilebilir.
Salpingotomi ise gebelik dokusunun çıkarılıp fallop tüpünün korunmaya çalışıldığı cerrahi yöntemdir. Diğer tüpte sorun bulunması gibi seçilmiş durumlarda değerlendirilebilir.
Tüp koruyucu ameliyat sonrasında gebelik dokusunun tamamen kaybolduğundan emin olmak için beta-hCG takibi gerekir. Bazı hastalarda ek tedavi gerekebilir.
Tüp bebekte dış gebelik olur mu?
Evet. Tüp bebek tedavisinde embriyo rahim içine transfer edilse bile dış gebelik gelişebilir.
Daha önce dış gebelik geçirilmesi, tüp hasarı ve bazı başka üreme sistemi sorunları riski etkileyebilir. Embriyo transferinden sonra pozitif gebelik testinin ardından gebeliğin rahim içindeki yerleşiminin uygun zamanda ultrasonla doğrulanması bu nedenle önemlidir.
Tüp bebekte dış gebelik riski sıfır değildir. Ağrı veya kanama yalnızca “yerleşme kanaması” olarak değerlendirilmemelidir.
Tüp bebek gebeliklerinde nadir de olsa rahim içi ve dış gebeliğin aynı anda bulunduğu heterotopik gebelik gelişebilir. Bu nedenle rahim içinde kese görülmüş olması devam eden şiddetli tek taraflı ağrıyı görmezden gelmek için yeterli değildir.
Dış gebelikten sonra tekrar hamile kalınabilir mi?
Evet. Dış gebelik geçirmek daha sonra sağlıklı bir gebelik yaşanamayacağı anlamına gelmez. Bir fallop tüpünün alınmış olması durumunda bile diğer tüp sağlıklıysa doğal yolla gebelik mümkün olabilir.
Ancak daha önce dış gebelik geçirmiş kişilerde yeni bir dış gebelik riski genel topluma göre yüksektir. Tek bir dış gebelik sonrasında tekrar ektopik gebelik riski yaklaşık yüzde 7–10 civarındadır.
Yeni gebelik testi pozitifleştiğinde kadın hastalıkları ve doğum uzmanıyla erken dönemde iletişime geçmek ve gebeliğin rahim içine yerleştiğini ultrasonla doğrulamak önemlidir. Erken ultrason çoğunlukla 6–8. gebelik haftaları arasında planlanabilir.
Metotreksattan sonra ne zaman hamile kalınabilir?
Metotreksatla dış gebelik tedavisi sonrasında yeni gebelik planı için genellikle en az üç ay beklenmesi önerilir. Bu sürede metotreksatın folat metabolizması üzerindeki etkisinin ortadan kalkması amaçlanır.
Cerrahi veya bekleyerek takip sonrasında yeniden gebelik için uygun zaman ise fiziksel iyileşme, beta-hCG’nin negatife dönmesi, uygulanan tedavi ve kişinin genel durumuna göre değerlendirilir.
Dış gebelik aynı zamanda bir gebelik kaybıdır. Üzüntü, korku veya sonraki gebelikle ilgili yoğun kaygı yaşanması mümkündür. Bu duygular günlük yaşamı uzun süre etkiliyorsa psikolojik destek alınabilir.
Kayseri’de dış gebelik şüphesinde ne yapılmalıdır?
Kayseri’de dış gebelik şüphesi bulunan ve genel durumu stabil olan kişiler kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından değerlendirilebilir. Değerlendirmede belirtiler ve gebelik öyküsüyle birlikte transvajinal ultrason ve gerektiğinde seri beta-hCG ölçümleri kullanılır.
Şiddetli karın veya kasık ağrısı, bayılma, belirgin baş dönmesi, soğuk terleme, solukluk veya iç kanamayı düşündüren belirtiler varsa poliklinik randevusu beklenmemeli ve en yakın acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Erken gebelikte kanama değerlendirilirken gebeliğin rahim içindeki yerleşimi de göz önünde bulundurulmalıdır.
Dış gebelik hakkında sık sorulan sorular
Ektopik gebelik ne demektir?
Ektopik gebelik dış gebeliğin tıbbi adıdır. Gebeliğin rahim boşluğu dışında, çoğunlukla fallop tüpünde yerleşmesini ifade eder.
Dış gebelik normal gebelik testinde çıkar mı?
Dış gebelikte evde yapılan idrar gebelik testi veya kanda beta-hCG testi pozitif çıkabilir. Gebelik testi gebeliğin varlığını gösterir ancak gebeliğin rahim içinde mi yoksa dışında mı olduğunu belirlemez.
Dış gebelikte beta-hCG kaç olur?
Dış gebelik için tanı koyduran belirli bir beta-hCG değeri yoktur. Düşük, orta veya yüksek değerlerde dış gebelik görülebilir. Tanıda tek bir sayı yerine seri beta-hCG değişimi, ultrason ve klinik belirtiler birlikte değerlendirilir.
Dış gebelikte kanama mutlaka olur mu?
Hayır. Bazı kişilerde vajinal kanama görülmeyebilir ve dış gebelik başlangıçta tamamen belirtisiz olabilir. Kanama olmaması dış gebeliği kesin olarak dışlamaz.
Dış gebelikte adet görülür mü?
Dış gebelikte oluşan kanama gerçek adet kanaması değildir ancak zamanı ve görünümü nedeniyle adetle karıştırılabilir. Normalden farklı veya lekelenme şeklindeki kanama gebelik ihtimali varsa değerlendirilmelidir.
Dış gebelik kendiliğinden sonlanabilir mi?
Bazı çok erken dış gebelikler kendiliğinden gerileyebilir. Seçilmiş hastalarda bu nedenle bekleyerek takip uygulanabilir. Ancak tüp yırtılması ve iç kanama riski nedeniyle bu süreç mutlaka tıbbi takip altında yürütülmelidir.
Dış gebelikte kese görülür mü?
Bazı dış gebeliklerde ultrasonda rahim dışında gebelik kesesi, yolk kesesi veya embriyo görülebilir. Ancak her dış gebelikte bu kadar belirgin bir ultrason görüntüsü bulunmaz. Bazen yalnız şüpheli bir tübal kitle veya karın içinde sıvı görülebilir.
Bir tüp alınırsa yumurtalık da alınır mı?
Genellikle hayır. Fallop tüpü ve yumurtalık farklı yapılardır. Dış gebelik nedeniyle fallop tüpünün çıkarılması yumurtalığın otomatik olarak alınacağı anlamına gelmez.
Dış gebelik tekrarlar mı?
Daha önce dış gebelik geçiren kişilerde tekrar ektopik gebelik riski artar. Buna rağmen sonraki gebeliğin rahim içinde normal gelişme olasılığı tekrar dış gebelik gelişme olasılığından daha yüksektir. Yeni gebelikte erken ultrason bu nedenle önemlidir.
