Rahim sarkması, rahmin vajinaya doğru aşağı inmesidir. Ancak vajinada hissedilen her sarkma yalnız rahimden kaynaklanmaz. Mesane, bağırsak duvarı veya vajinanın üst bölümü de aşağıya doğru ilerleyebilir.
Sarkmanın derecesi, en fazla aşağı inen dokunun vajina girişine göre konumunu gösterir. Birinci derece sarkma vajinanın içinde kalırken, üçüncü ve dördüncü derecede doku vajina girişinden dışarı çıkabilir.
Derece ile şikâyetin ağırlığı her zaman aynı değildir. İleri derecede sarkması olduğu halde az rahatsızlık yaşayan bir kadın bulunabilir. Daha düşük derecede sarkma ise idrar yapma, dışkılama veya günlük hareketler sırasında belirgin sorun oluşturabilir.
Rahim sarkması nedir?
Rahim, mesane, bağırsaklar ve vajina; pelvik taban kaslarıyla bağ dokuları tarafından desteklenir. Bu destek zayıfladığında organlardan biri veya birkaçı vajinaya doğru aşağıya inebilir.
Günlük dilde bu sorunların tamamına “rahim sarkması” denebilir. Tıbbi olarak daha doğru ifade pelvik organ sarkmasıdır. Çünkü vajinada görülen kabarıklık her zaman rahmin kendisi değildir.
- Rahim aşağıya inebilir.
- Mesane vajinanın ön duvarına doğru kabarabilir.
- Bağırsağın son bölümü vajinanın arka duvarına doğru ilerleyebilir.
- Rahmi alınmış kadınlarda vajinanın üst bölümü aşağıya inebilir.
- Birden fazla sarkma türü aynı anda bulunabilir.
Sarkmaya idrar kaçırma eşlik edebilir; ancak her kaçırma rahim veya mesane sarkmasından kaynaklanmaz.
Rahim sarkması kaç dereceye ayrılır?
Sarkmanın ölçülmesinde en sık kullanılan sistem POP-Q adı verilen sınıflandırmadır. Muayenede vajinanın farklı noktaları vajina girişine göre ölçülür.
Hastanın anlayacağı biçimde sarkma dört ana dereceyle anlatılabilir:
| Derece | Sarkmanın konumu | Görülebilecek durum |
|---|---|---|
| 1. derece | Sarkan doku vajinanın içinde ve vajina girişinden uzaktadır. | Belirti olmayabilir veya hafif baskı hissedilebilir. |
| 2. derece | Sarkan doku vajina girişine kadar yaklaşır. | Dolgunluk, baskı, idrar veya bağırsak yakınmaları başlayabilir. |
| 3. derece | Sarkan doku vajina girişini geçerek dışarıya çıkar. | Ele gelen doku, sürtünme, idrarı veya bağırsakları boşaltma güçlüğü görülebilir. |
| 4. derece | Rahim veya vajina büyük ölçüde dışarıdadır. | Dışarıdaki dokuda kuruma, tahriş, yara ve kanama gelişebilir. |
Bu sınıflandırma belirtilerin şiddetini değil, dokunun vajina girişine göre yerini gösterir. Aynı derecede sarkması olan iki kadın farklı şikâyetler yaşayabilir.
Birinci derece rahim sarkması nasıl anlaşılır?
Birinci derecede sarkan doku vajinanın içinde kalır ve vajina girişine ulaşmaz. Bu nedenle dışarıdan görünmez ve elle fark edilmeyebilir.
Birçok kadın bu aşamada hiçbir belirti yaşamaz. Sarkma rutin jinekolojik muayenede fark edilebilir.
- Uzun süre ayakta kalınca hafif ağırlık hissi
- Günün sonunda vajinada dolgunluk
- Egzersiz veya ağır kaldırma sonrasında baskı
- Hafif idrar kaçırma
- Pelvik taban kaslarında güçsüzlük hissi
Birinci derece sarkma her zaman ilerlemez ve her zaman tedavi gerektirmez. Şikâyet bulunmuyorsa takip yeterli olabilir.
İkinci derece rahim sarkması nasıl anlaşılır?
İkinci derecede sarkan doku vajina girişine yaklaşır. Ikınma, öksürme veya uzun süre ayakta kalma sırasında vajina girişinde daha belirgin hale gelebilir.
- Vajina içinde bir şey varmış hissi
- Aşağı doğru baskı veya çekilme
- Uzun yürüyüşte artan rahatsızlık
- İdrarı başlatmakta veya mesaneyi boşaltmakta zorlanma
- Öksürürken idrar kaçırma
- Kabızlık ve tam boşalamama hissi
- Cinsel ilişkide baskı veya farklılık
İkinci derece sarkma bulunan her kadında bütün bu belirtiler görülmez. Sarkmanın hangi organdan kaynaklandığı, şikâyetin türünü değiştirir.
Üçüncü derece rahim sarkması nasıl anlaşılır?
Üçüncü derecede sarkan doku vajina girişini geçer. Doku sürekli dışarıda kalabilir veya ayakta durma, yürüme, öksürme ve ıkınma sırasında dışarı çıkabilir.
- Vajina girişinde ele gelen yumuşak doku
- İç çamaşırına sürtünen kabarıklık
- Gün içinde artan ağırlık ve baskı
- Mesaneyi tam boşaltamama
- İdrar yapmak için pozisyon değiştirme ihtiyacı
- Dışkılama sırasında vajina çevresine elle destek verme ihtiyacı
- Cinsel ilişkide ağrı veya mekanik engel hissi
- Uzun süre ayakta kalmakta zorlanma
Dışarı çıkan dokunun elle geri itilmesi geçici rahatlama sağlayabilir; ancak sarkmayı kalıcı olarak düzeltmez.
Dördüncü derece rahim sarkması nasıl anlaşılır?
Dördüncü derecede rahim veya vajina büyük ölçüde dışarıya çıkmıştır. Bu durum tam sarkma olarak da adlandırılabilir.
Dışarıda kalan doku iç çamaşırına sürtündüğü için kuruyabilir, tahriş olabilir ve yara gelişebilir. Yara yüzeyinden lekelenme veya kanama görülebilir.
- Vajina dışında sürekli görülen büyük doku
- Yürüme ve oturmada belirgin rahatsızlık
- Dış dokuda kuruma, yara veya kanama
- İdrar yapamama veya mesanede idrar kalması
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
- Belirgin kabızlık veya dışkılama güçlüğü
- Cinsel ilişkinin zorlaşması
Dördüncü derece sarkma acil bir hastalık olmak zorunda değildir. Ancak idrar yapılamıyorsa, dışarıdaki doku koyulaşıyor veya yoğun kanıyorsa kısa sürede muayene gerekir.
Sarkmanın derecesi belirtileri belirler mi?
Derece önemli bir bilgidir; ancak tek başına yeterli değildir. Sarkmanın hangi organdan kaynaklandığı ve kişinin günlük yaşamı nasıl etkilendiği de önemlidir.
Örneğin vajina girişine kadar gelen mesane sarkması belirgin idrar boşaltma güçlüğü yapabilir. Daha ileri görünen bir rahim sarkması ise bazı kadınlarda daha az idrar şikâyeti oluşturabilir.
Şikâyetler muayenede görülen sarkmadan daha ağırsa kadın ayakta, çömelirken veya ıkınırken yeniden değerlendirilebilir. Sarkma yatarken daha az belirgin olabilir.
Rahim sarkmasının en belirgin belirtisi nedir?
En ayırt edici belirti vajinada dolgunluk, aşağı doğru baskı veya vajina girişinde ele gelen dokudur.
Bazı kadınlar bu durumu şu ifadelerle anlatabilir:
- Vajinamdan bir şey çıkıyor.
- Alt tarafta ağırlık hissediyorum.
- İçeride tampon varmış gibi hissediyorum.
- Gün sonunda aşağı doğru çekilme oluyor.
- Yatınca içeri giriyor, ayakta kalınca yeniden çıkıyor.
- Tuvalette ıkınınca bir şişlik beliriyor.
Baskı ve ele gelen doku olmadan yalnız bel veya kasık ağrısı bulunması rahim sarkması tanısı koydurmaz. Ağrının başka nedenleri de araştırılmalıdır.
Belirtiler neden gün içinde artar?
Ayakta durma, yürüme, ağır kaldırma, öksürme ve ıkınma karın içindeki basıncı artırır. Zayıflayan destek dokuları gün boyunca bu basınca maruz kaldığı için sarkma daha aşağıya inebilir.
Bu nedenle belirtiler sabah daha hafif, akşam daha belirgin olabilir. Yatınca baskının azalması sarkmayı düşündüren önemli bir ipucudur; ancak tek başına tanı koydurmaz.
Mesane sarkması hangi belirtileri yapar?
Mesanenin vajinanın ön duvarına doğru kabarmasına ön vajina duvarı sarkması veya sistosel denir. Günlük dilde mesane sarkması olarak bilinir.
- Vajinanın ön tarafında dolgunluk
- Sık idrara çıkma
- Ani idrar sıkışması
- Öksürme veya hareketle idrar kaçırma
- İdrar akımının zayıflaması
- Mesaneyi tam boşaltamama hissi
- İdrar yaptıktan kısa süre sonra yeniden tuvalet ihtiyacı
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
Sarkma bazen idrar kanalına destek sağlayarak öksürükle idrar kaçırmayı gizleyebilir. Sarkma yukarı kaldırıldığında daha önce fark edilmeyen kaçırma ortaya çıkabilir.
Bu nedenle idrar belirtileri yalnız sarkma derecesine bakılarak yorumlanmamalıdır. Kaçırmanın türü ayrıca belirlenmelidir.
Bağırsak duvarı sarkması hangi belirtileri yapar?
Bağırsağın son bölümünün vajinanın arka duvarına doğru kabarmasına arka vajina duvarı sarkması veya rektosel denir.
- Kabızlık
- Dışkının tam çıkmadığı hissi
- Uzun süre ıkınma
- Dışkının vajinanın arka duvarında birikmesi hissi
- Dışkılayabilmek için vajina arkasına veya makat çevresine elle destek verme
- Vajinanın arka tarafında dolgunluk
- Cinsel ilişkide arkada baskı veya rahatsızlık
Her kabızlık bağırsak duvarı sarkmasından kaynaklanmaz. Beslenme, kullanılan ilaçlar, bağırsak hareketleri ve pelvik taban kaslarının çalışma şekli de değerlendirilmelidir.
Rahim sarkması hangi belirtileri yapar?
Rahmi destekleyen bağlar zayıfladığında rahim ağzı ve rahim vajinaya doğru aşağıya iner.
- Vajinanın orta bölümünde ağırlık ve çekilme
- Vajina girişinde ele gelen rahim ağzı
- Uzun süre ayakta kalınca artan baskı
- Bel ve kasık bölgesinde rahatsızlık
- Cinsel ilişkide farklılık veya ağrı
- İdrar ve bağırsak şikâyetlerinin birlikte görülmesi
Rahim sarkmasına mesane veya bağırsak duvarı sarkması eşlik edebilir. Bu nedenle yalnız rahmin seviyesini düzeltmek bütün belirtileri ortadan kaldırmayabilir.
Rahmi alınmış kadınlarda sarkma olur mu?
Evet. Rahim alındıktan sonra vajinanın üst bölümünü destekleyen dokular zayıflayabilir. Vajinanın üst kısmı aşağı doğru inerek vajina girişine veya dışarıya kadar ilerleyebilir.
Bu duruma vajinal kubbe veya vajina üst bölümünün sarkması denir. Rahim bulunmadığı için “rahim sarkması” değildir; ancak benzer baskı, dolgunluk, idrar ve bağırsak belirtileri yapabilir.
Doğum rahim sarkmasına neden olur mu?
Gebelik ve vajinal doğum pelvik taban kaslarıyla destek bağlarını gerebilir. Özellikle uzun süren doğum, büyük bebek, vakum veya forseps kullanımı ve ciddi doğum yırtıkları ilerleyen yıllarda sarkma riskini artırabilir.
Ancak doğum yapan her kadında sarkma gelişmez. Sezaryen de bütün riski ortadan kaldırmaz. Gebelik boyunca artan ağırlık ve kişisel bağ dokusu özellikleri pelvik tabanı etkileyebilir.
Doğumdan hemen sonraki baskı ve gevşeklik kalıcı sarkma anlamına gelmez. Dokuların iyileşmesi aylar sürebilir.
Menopoz rahim sarkmasını etkiler mi?
Menopoz döneminde yaşla birlikte kas ve bağ dokularında değişiklikler görülebilir. Daha önce oluşmuş destek kaybı bu dönemde belirgin hale gelebilir.
Menopoz dönemindeki vajinal kuruluk ve doku incelmesi, dışarı çıkan dokunun daha kolay tahriş olmasına neden olabilir. Ancak menopoz tek başına her kadında rahim sarkması oluşturmaz.
Adet düzensizliği, sıcak basması ve gece terlemesi sarkmanın derecesini göstermez. Bu yakınmalar perimenopoz belirtileri arasında yer alabilir.
Rahim sarkması neden gelişir?
Sarkma çoğunlukla tek bir nedenle oluşmaz. Pelvik tabanı yıllar içinde etkileyen birden fazla durum bir araya gelebilir.
- Gebelik ve vajinal doğum
- Yaşın ilerlemesi
- Menopoz sonrası doku değişiklikleri
- Fazla kilo
- Uzun süren kabızlık ve sık ıkınma
- Kronik öksürük
- Sık ve ağır yük kaldırma
- Daha önce geçirilen pelvik ameliyatlar
- Bağ dokusunun doğuştan daha zayıf olması
- Pelvik taban kaslarının hasar görmesi
Bu durumların bulunması mutlaka sarkma gelişeceği anlamına gelmez. Sarkmanın derecesi de yalnız risk faktörü sayısına bakılarak tahmin edilemez.
Rahim sarkması cinsel yaşamı etkiler mi?
Hafif sarkma cinsel ilişkide hiçbir sorun oluşturmayabilir. Daha belirgin sarkmada vajinadaki baskı, ele gelen doku, kuruluk veya sürtünme rahatsızlık verebilir.
- Cinsel ilişkide baskı veya ağrı
- Vajinada genişlik veya dolgunluk hissi
- Sarkan dokunun araya girmesi
- İdrar kaçırma endişesi
- Dışarı çıkan doku nedeniyle çekinme
- Vajinal kuruluk ve tahriş
Cinsel ilişkide ağrı yalnız sarkmadan kaynaklanmayabilir. Enfeksiyon, vajinal kuruluk, doğum izi ve pelvik taban kaslarının fazla kasılması da araştırılmalıdır.
Muayenede sarkma derecesi nasıl belirlenir?
Muayenede vajinanın ön, arka ve üst bölümü ayrı ayrı görülür. Hastadan öksürmesi veya ıkınması istenebilir. Böylece hangi dokunun ne kadar aşağı indiği anlaşılır.
- Rahim ağzının vajina girişine göre konumu
- Mesanenin vajinanın ön duvarına yaptığı kabarıklık
- Bağırsağın arka vajina duvarına yaptığı kabarıklık
- Vajinanın üst bölümünün desteği
- Pelvik taban kaslarının gücü
- İdrar kaçırmanın öksürmeyle ortaya çıkıp çıkmadığı
- Dışarıdaki dokuda yara, kuruluk veya kanama bulunması
Yatarken sarkma yeterince görülmüyorsa muayene ayakta veya çömelirken tekrarlanabilir. Günün ilerleyen saatlerinde belirtiler artıyorsa bu bilgi de muayenede paylaşılmalıdır.
Ultrason veya MR gerekir mi?
Sarkma muayenede açık biçimde görülüyorsa çoğu zaman ultrason veya MR ile derecelendirme yapılması gerekmez.
İdrar yapma güçlüğü, mesanede idrar kalması, açıklanamayan ağrı veya muayene bulgularıyla uyuşmayan şikâyetler varsa ek incelemeler istenebilir.
İdrar yolu enfeksiyonunu araştırmak için idrar testi, mesanenin ne kadar boşaldığını görmek için ultrasonla ölçüm yapılabilir. Her hastaya aynı testler uygulanmaz.
Hangi belirtilerde muayene olunmalıdır?
Aşağıdaki şikâyetlerden biri devam ediyorsa muayene uygundur:
- Vajinada geçmeyen baskı veya dolgunluk
- Vajina girişinde ele gelen doku
- Uzun süre ayakta kalınca artan aşağı çekilme hissi
- Mesaneyi tam boşaltamama
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
- İdrar kaçırma
- Kabızlık ve tam dışkılayamama
- Dışkılama sırasında elle destek ihtiyacı
- Cinsel ilişkide devam eden ağrı veya engel hissi
- Dışarı çıkan dokuda yara veya kanama
Sarkma genellikle yaşamı tehdit eden acil bir durum değildir. Ancak hiç idrar yapılamıyorsa, şiddetli ağrı başladıysa, dışarıdaki doku koyulaştıysa veya yoğun kanama varsa beklenmemelidir.
Rahim sarkması kendiliğinden ilerler mi?
Her sarkma sürekli ilerlemez. Hafif sarkma yıllarca aynı kalabilir. Bazı kadınlarda belirtiler azalabilir; bazı kadınlarda ise zamanla daha belirgin hale gelebilir.
Fazla kilo, uzun süren kabızlık, kronik öksürük ve sık ağır kaldırma pelvik taban üzerindeki baskıyı artırabilir. Bu durumların düzeltilmesi belirtilerin kontrolüne yardımcı olabilir.
Muayenedeki derecenin zaman içinde değişip değişmediği takipte anlaşılır. Belirtiler artıyorsa kontrol için ileri bir tarihin beklenmesi gerekmez.
Kegel egzersizi hangi derecede yararlı olabilir?
Pelvik taban egzersizleri özellikle birinci ve ikinci derece sarkmada baskı ve ağırlık hissini azaltabilir. Egzersiz, dışarıya kadar ilerleyen dokuyu tamamen içeri çekmeyebilir.
Egzersizin doğru kaslarla yapılması gerekir. Karın, kalça veya bacak kaslarını sıkmak pelvik tabanı doğru çalıştırmak anlamına gelmez.
Kasların nasıl bulunacağı ile sıkma ve gevşetmenin nasıl yapılacağı Kegel egzersizleri kapsamında açıklanır.
Dereceye göre tedavi seçilir mi?
Derece tedavi seçiminde önemlidir; ancak tek ölçüt değildir. Şikâyetin ağırlığı, yaş, gebelik isteği, genel sağlık, idrar ve bağırsak sorunları da dikkate alınır.
| Durum | Konuşulabilecek seçenek |
|---|---|
| Hafif sarkma ve şikâyet yok | Takip yeterli olabilir. |
| Birinci veya ikinci derece ve hafif şikâyet | Pelvik taban egzersizi ve günlük alışkanlıkların düzenlenmesi |
| Şikâyet var ancak ameliyat istenmiyor | Vajinal pesser düşünülebilir. |
| İleri derece ancak cerrahi risk yüksek | Uygun pesser denenebilir. |
| Belirgin şikâyet ve kalıcı onarım isteği | Ameliyat seçenekleri değerlendirilebilir. |
| Yakın zamanda gebelik düşüncesi | Ameliyat çoğunlukla ertelenir. |
Pesser ile ameliyat arasında seçim yalnız dereceye göre yapılmaz. Tedavi kararı pesser ve ameliyat seçeneklerinin avantajları ve sınırları birlikte değerlendirilerek verilir.
Rahim sarkması dereceleri ve belirtileri hakkında sık sorulan sorular
Birinci derece rahim sarkması tehlikeli mi?
Çoğunlukla tehlikeli değildir ve belirti vermeyebilir. Şikâyet yoksa yalnız takip yeterli olabilir.
İkinci derece rahim sarkması ameliyat gerektirir mi?
Her zaman gerektirmez. Şikâyetlerin ağırlığına göre egzersiz, pesser veya ameliyat seçenekleri konuşulabilir.
Üçüncü derece rahim sarkması dışarıdan görülür mü?
Evet. Doku vajina girişini geçebilir. Sürekli dışarıda kalabilir veya yalnız ayakta durma ve ıkınma sırasında görülebilir.
Dördüncü derece rahim sarkması ameliyatsız tedavi edilir mi?
Ameliyat istemeyen veya cerrahi riski yüksek kadınlarda pesser denenebilir. Ancak dışarıdaki dokuda yara, kanama veya ciddi idrar ve bağırsak sorunu varsa ameliyat daha güçlü bir seçenek olabilir.
Rahim sarkması karın ağrısı yapar mı?
Aşağı doğru baskı, kasıkta ağırlık ve bel bölgesinde rahatsızlık yapabilir. Şiddetli veya sürekli karın ağrısı yalnız sarkmaya bağlanmamalıdır.
Rahim sarkması idrar kaçırma yapar mı?
İdrar kaçırma eşlik edebilir. Ancak kaçırmanın sarkmadan, idrar kanalının desteğinden veya mesanenin çalışmasından kaynaklanıp kaynaklanmadığı ayrıca araştırılmalıdır.
Vajinadan dışarı çıkan doku elle içeri itilebilir mi?
Nazikçe içeri girebilir ve geçici rahatlama olabilir. Ancak bu işlem sarkmayı tedavi etmez. Doku ağrılı, yaralı veya kanamalıysa zorlanmamalıdır.
Rahim sarkması ultrasonda görülür mü?
Bazı değişiklikler ultrasonda görülebilir; ancak sarkmanın türü ve derecesi temel olarak jinekolojik muayenede belirlenir.
Rahim sarkması genç yaşta olur mu?
Olabilir. Doğum, bağ dokusu özellikleri, kronik kabızlık, öksürük ve ağır fiziksel zorlanma genç yaşta da etkili olabilir.
Sarkma derecesi zamanla azalabilir mi?
Hafif sarkma aynı kalabilir veya bazı dönemlerde daha az belirgin hale gelebilir. İleri derece sarkmanın kendiliğinden tamamen düzelmesi beklenmez.
Rahim sarkmasının derecesi, dokunun vajina girişine göre ne kadar aşağı indiğini gösterir. Ancak belirtilerin yalnız dereceye bakılarak açıklanması doğru değildir. Vajinada baskı ve ele gelen dokuya idrar, bağırsak veya cinsel yaşam sorunları eşlik ediyorsa hangi organın sarktığı ve şikâyetin gerçek nedeni muayenede ayrı ayrı belirlenmelidir.
