Doğumdan sonra öksürürken, hapşırırken, gülerken veya ayağa kalkarken birkaç damla idrar kaçabilir. Bazı kadınlarda ise idrar isteği aniden gelir ve tuvalete yetişmek zorlaşır. Hafif şikâyetler ilk haftalarda azalabilir; ancak devam eden veya giderek artan idrar kaçırma normal kabul edilerek uzun süre bekletilmemelidir.
Gebelik ve doğum sırasında mesane, rahim ve bağırsakları destekleyen pelvik taban kasları gerilebilir. Bu nedenle idrar kaçırma yalnız normal doğumdan sonra değil, sezaryen sonrasında da görülebilir.
Doğum sonrası idrar kaçırma normal mi?
Doğumdan sonraki ilk günlerde ve haftalarda hafif idrar kaçırma görülebilir. Pelvik taban kaslarının güçsüzleşmesi, doğuma bağlı şişlik ve mesane çevresindeki sinirlerin geçici olarak etkilenmesi bu duruma yol açabilir.
Kaçırma günlük hayatı etkiliyor, ped kullanmayı gerektiriyor veya her geçen hafta azalmıyorsa muayene edilmelidir. Hafif şikâyetler bile doğum sonrası kontrolde söylenmelidir.
Doğum sonrası idrar kaçırma neden olur?
Gebelik sırasında büyüyen rahim mesaneye ve pelvik taban kaslarına baskı yapar. Doğum sırasında bu kaslar ve çevredeki sinirler gerilebilir. Mesaneyi destekleyen yapıların yeterince güçlü çalışmaması idrarın istemsiz biçimde kaçmasına neden olabilir.
- Gebelik sırasında başlayan idrar kaçırma
- Uzun süren normal doğum
- Vakum veya forseps kullanılması
- Doğum sırasında ciddi yırtık oluşması
- Birden fazla doğum yapılması
- Kabızlık ve sık ıkınma
- Uzun süren öksürük
- Fazla kilo
- İdrar yolu enfeksiyonu
Bu durumların bulunması kaçırmanın kalıcı olacağı anlamına gelmez. Şikâyetin ne zaman ortaya çıktığı, ne kadar sürdüğü ve başka bir belirtiye eşlik edip etmediği önemlidir.
Doğum sonrası idrar kaçırma türleri
Öksürürken veya hareket ederken kaçırma
Öksürme, hapşırma, gülme, merdiven çıkma, koşma veya bebeği kaldırma sırasında idrar kaçması stres tipi idrar kaçırmadır. Buradaki stres ruhsal sıkıntı değil, mesaneye basınç gelmesini ifade eder.
Tuvalete yetişemeden kaçırma
Aniden güçlü idrar isteği gelmesi ve tuvalete yetişemeden kaçırma sıkışma tipi idrar kaçırmadır. Sık idrara çıkma ve gece idrar için uyanma da görülebilir.
Karışık tip idrar kaçırma
Bazı kadınlarda hem öksürme ve hareketle kaçırma hem de ani sıkışmayla tuvalete yetişememe birlikte görülür.
İdrarın sürekli sızması
İdrarın yalnız öksürme veya sıkışma sırasında değil, gün boyunca sürekli sızması farklı bir soruna işaret edebilir. İç çamaşırının devamlı ıslak olması halinde erken muayene gerekir.
İdrar kaçırma ile rahim ve mesane sarkması arasındaki ilişki idrar kaçırma ve rahim sarkması değerlendirmesinde birlikte ele alınabilir.
Hangi durumlarda beklenmemelidir?
| Belirti | Ne yapılmalı? |
|---|---|
| İlk haftalarda yalnız öksürme veya hapşırmayla birkaç damla kaçırma | Şikâyet doğum sonrası kontrolde söylenmelidir. |
| Kaçırmanın giderek artması | Kontrol tarihi beklenmeden muayene olunmalıdır. |
| Ped veya bez kullanmayı gerektiren kaçırma | Erken muayene uygundur. |
| İdrar yaparken yanma, kötü koku veya ateş | İdrar yolu enfeksiyonu açısından değerlendirme gerekir. |
| İdrarı başlatamama veya mesaneyi boşaltamama | Beklenmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. |
| İdrarın gün boyunca sürekli sızması | Erken muayene gerekir. |
| Vajinada aşağı doğru baskı veya ele gelen doku | Rahim veya mesane sarkması yönünden muayene gerekir. |
| Gaz veya dışkı kaçırma | Doğum yırtıkları ve pelvik taban kasları kontrol edilmelidir. |
| Doğumdan üç ay sonra belirgin kaçırmanın devam etmesi | Kaçırmanın türü ve kasların çalışması değerlendirilmelidir. |
İdrar yapamamak idrar kaçırmadan farklıdır
Doğumdan sonra mesanenin dolduğunu yeterince hissetmeme veya idrarı başlatamama görülebilir. Mesane çok dolduğunda damla damla kaçırma da olabilir. Bu durum pelvik taban güçsüzlüğüne bağlı kaçırmadan farklıdır.
Alt karında doluluk ve ağrı olduğu halde idrar yapılamıyorsa beklenmemelidir. Mesanenin aşırı dolması kasları ve sinirleri olumsuz etkileyebilir.
Pelvik taban egzersizine ne zaman başlanır?
Doğumdan sonra kişi kendini rahat hissettiğinde pelvik taban egzersizlerine başlanabilir. Kateter kullanıldıysa kateterin çıkarılması ve idrarın normal biçimde yapılabilmesi beklenir.
Derin yırtık, yoğun ağrı, büyük şişlik veya idrar yapma güçlüğü varsa önce doktor görüşü alınmalıdır.
Pelvik taban kası nasıl bulunur?
İdrarı ve gazı aynı anda tutmaya çalışıyormuş gibi vajina ve makat çevresindeki kaslar yukarı doğru sıkılır. Karın, kalça ve bacak kasları gevşek bırakılmalı, nefes tutulmamalıdır.
İdrar akışını durdurmak yalnız doğru kası tanımak için kısa süreli düşünülebilir. Egzersiz idrar yaparken tekrar tekrar uygulanmamalıdır.
Pelvik taban egzersizi nasıl yapılır?
- Rahat bir yere oturun veya sırtüstü uzanın.
- Pelvik taban kaslarını yavaşça sıkın.
- Yapabildiğiniz kadar birkaç saniye tutun.
- Kasları tamamen gevşetin.
- Başlangıçta az sayıda tekrar yapın.
- Zamanla 8–10 yavaş ve 8–10 kısa sıkmaya çıkın.
- Egzersizi günde üç kez yapmaya çalışın.
Kasları gevşetmek sıkmak kadar önemlidir. Egzersiz sırasında ağrı, baskı veya idrar yapma güçlüğü oluşursa daha fazla tekrar yapmak yerine muayene gerekir.
Egzersizin etkisi ne zaman görülür?
Pelvik taban kaslarının güçlenmesi zaman alır. Düzenli egzersizin etkisini görmek haftalar sürebilir. Öksürme ve hareket sırasında idrar kaçıran kadınlarda birkaç aylık düzenli çalışma gerekebilir.
Egzersize rağmen kaçırma azalmıyorsa kasların doğru çalışıp çalışmadığı kontrol edilmelidir. Bazı kadınlarda pelvik taban kasları zayıf değil, fazla gergin olabilir. Böyle bir durumda yalnız sıkma egzersizi yapmak ağrıyı veya idrar yapma güçlüğünü artırabilir.
Normal doğum ve sezaryen sonrası idrar kaçırma
Normal doğum sırasında bebeğin doğum kanalından geçmesi pelvik taban kaslarını ve çevredeki sinirleri daha fazla zorlayabilir. Uzun süren doğum, vakum veya forseps kullanılması ve ciddi yırtıklar riski artırabilir.
Sezaryen doğum idrar kaçırmayı tamamen önlemez. Gebelik sırasında artan ağırlık ve hormonal değişiklikler, doğum şekli ne olursa olsun pelvik tabanı etkileyebilir.
Rahim veya mesane sarkması belirtileri
Doğum sonrası idrar kaçırmaya vajinada ağırlık, aşağı çekilme veya ele gelen doku eşlik ediyorsa rahim ya da mesane sarkması olabilir.
- Vajinada dolgunluk veya baskı hissi
- Vajina girişinde ele gelen doku
- Uzun süre ayakta kalınca artan ağırlık hissi
- Mesaneyi tam boşaltamama
- İdrar yaparken pozisyon değiştirme ihtiyacı
- Kabızlık veya dışkılama güçlüğü
Sarkma bulunması hemen ameliyat gerekeceği anlamına gelmez. Tedavide kullanılan seçenekler pesser ve ameliyat açısından ayrı değerlendirilir.
Muayenede nelere bakılır?
Muayenede idrarın hangi durumda kaçtığı, ne kadar sürdüğü ve günlük hayatı ne ölçüde etkilediği sorulur. İdrar yolu enfeksiyonu şüphesinde idrar testi istenebilir.
- Kaçırmanın öksürme veya sıkışmayla olup olmadığı
- Günde kaç kez idrara çıkıldığı
- Gece idrar için uyanma
- İdrar yaparken yanma veya ağrı
- Mesanenin tam boşalıp boşalmadığı
- Vajinada baskı veya şişlik hissi
- Doğumda yırtık, vakum veya forseps kullanımı
- Gaz veya dışkı kontrolünde sorun olup olmadığı
Gerekli olduğunda jinekolojik muayenede rahim, mesane ve vajina duvarlarının desteği değerlendirilir. Pelvik taban kaslarının doğru biçimde sıkılıp gevşediği de kontrol edilebilir.
Doğum sonrası idrar kaçırma tedavisi
Tedavide ilk adım kaçırmanın türünü belirlemektir. Öksürme sırasında olan kaçırma ile ani sıkışma sonrası olan kaçırma aynı şekilde tedavi edilmez.
Hafif stres tipi idrar kaçırmada doğru yapılan pelvik taban egzersizleri ilk seçeneklerden biridir. Ani sıkışma ve sık idrara çıkma varsa mesane alışkanlıkları düzenlenebilir. Enfeksiyon bulunursa önce enfeksiyon tedavi edilir. Belirgin sarkma varsa buna göre ayrı bir plan yapılır.
Doğumdan hemen sonraki dönemde ameliyat genellikle ilk seçenek değildir. Kasların ve dokuların toparlanması için zaman verilir. Tedavi şikâyetin türüne, süresine ve günlük yaşama etkisine göre seçilir.
Doğumdan yıllar sonra idrar kaçırma
Doğum sonrası başlayan kaçırma zamanla azalıp yıllar sonra yeniden artabilir. Böyle bir durumda sorun yalnız eski doğuma bağlanmamalıdır. Kilo artışı, kabızlık, uzun süren öksürük, idrar yolu enfeksiyonu ve menopoz dönemindeki değişiklikler de etkili olabilir.
Doğum sonrası idrar kaçırma hakkında sık sorulan sorular
Doğum sonrası idrar kaçırma ne kadar sürer?
Hafif kaçırma ilk haftalarda azalabilir. Her kadın için geçerli tek bir süre yoktur. Şikâyet doğum sonrası kontrolde devam ediyorsa söylenmeli, birkaç ay içinde belirgin düzelme yoksa daha ayrıntılı değerlendirme yapılmalıdır.
Sezaryen sonrası idrar kaçırma olur mu?
Evet. Sezaryen, normal doğumda oluşan bazı zorlanmaları azaltabilir; ancak gebeliğin pelvik taban üzerindeki etkisini tamamen ortadan kaldırmaz.
Emzirme idrar kaçırmayı artırır mı?
Emzirme dönemindeki hormonal değişiklikler vajinal kuruluk ve hassasiyet oluşturabilir. Ancak doğum sonrası idrar kaçırmanın tek nedeni emzirme değildir.
Kegel egzersizinde karın kasılmalı mı?
Hayır. Karın, kalça ve bacak kasları mümkün olduğunca gevşek kalmalıdır. Hareket vajina ve makat çevresindeki kaslarda hissedilmelidir.
İdrar kaçırma için hangi doktora gidilir?
Doğum sonrası idrar kaçırma için kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulabilir. Gerekli olduğunda pelvik taban fizyoterapisi, ürojinekoloji veya üroloji desteği alınabilir.
Doğum sonrası idrar kaçırma sık görülebilir, ancak doğumun kaçınılmaz ve kalıcı bir sonucu değildir. Şikâyet giderek artıyor, sürekli sızıntı oluyor, idrar yapılamıyor, ateş veya yanma bulunuyor ya da vajinada şişlik hissediliyorsa beklenmemelidir.
