HPV (Human Papillomavirus), deri ve mukozaları enfekte edebilen çok sayıda virüs tipinin ortak adıdır. HPV enfeksiyonları oldukça yaygındır ve çoğu kişide herhangi bir belirtiye yol açmaz. Bazı HPV tipleri genital siğillere neden olurken, yüksek riskli olarak tanımlanan bazı tiplerin uzun süre kalıcı olması rahim ağzında kanser öncüsü hücre değişikliklerinin gelişmesine yol açabilir.
HPV pozitifliği kanser tanısı anlamına gelmez. Rahim ağzı açısından asıl önemli olan HPV’nin hangi tipinin saptandığı, enfeksiyonun kalıcı olup olmadığı ve hücresel değişiklik bulunup bulunmadığıdır. Bu değerlendirme HPV testi, smear ve gerektiğinde kolposkopi sonuçları birlikte ele alınarak yapılır.
HPV nedir?
HPV, insan papilloma virüsü olarak adlandırılan geniş bir virüs grubudur. Deri, genital bölge, rahim ağzı, anüs ve ağız-boğaz bölgesindeki mukozalarda enfeksiyona neden olabilen çok sayıda HPV tipi tanımlanmıştır.
HPV enfeksiyonlarının büyük bölümü bağışıklık sistemi tarafından zaman içinde kontrol altına alınır ve çoğu kişide ciddi bir sağlık sorununa yol açmaz. Ancak özellikle yüksek riskli HPV tiplerinin rahim ağzında uzun süre kalıcı olması durumunda hücresel değişiklikler gelişebilir. Bu nedenle HPV’de yalnız testin pozitif veya negatif olması değil, enfeksiyonun tipi ve seyri önemlidir.
HPV tipleri arasındaki fark nedir?
HPV tipleri klinik etkilerine göre genel olarak düşük riskli ve yüksek riskli olmak üzere iki grupta değerlendirilir.
Düşük riskli HPV tipleri arasında özellikle HPV 6 ve HPV 11 öne çıkar. Genital siğillerin büyük bölümünden bu tipler sorumludur. Düşük riskli olarak adlandırılmaları, oluşturdukları lezyonların önemsiz olduğu anlamına gelmez; ancak rahim ağzı kanserinin temel nedeni bu tipler değildir.
Yüksek riskli HPV tipleri ise kalıcı enfeksiyon oluşturduklarında rahim ağzı başta olmak üzere vulva, vajina, anüs ve bazı baş-boyun kanserleriyle ilişkili hücresel değişikliklere neden olabilir. HPV 16 ve HPV 18 en bilinen yüksek riskli tiplerdir ancak yüksek riskli HPV grubu yalnız bu iki tipten oluşmaz.
HPV nasıl bulaşır?
Genital HPV çoğunlukla enfekte deri veya mukozanın yakın temasıyla bulaşır. Vajinal, anal veya oral cinsel temas sırasında geçebilir. Bulaşma için mutlaka tam bir cinsel birleşme olması gerekmez; genital bölgelerin yakın deri teması da yeterli olabilir.
HPV taşıyan kişinin görünür bir siğilinin bulunmaması bulaşma ihtimalini ortadan kaldırmaz. Enfeksiyon uzun süre belirti vermeden kalabildiği için kişinin HPV’yi ne zaman veya kimden aldığı yalnız test sonucuna bakılarak belirlenemez.
Kondom kullanımı HPV bulaşma riskini azaltır ancak genital bölgedeki bütün cildi kapatmadığı için tam koruma sağlamaz. Doğum sırasında anneden bebeğe geçiş mümkündür ancak seyrektir. Ortak tuvalet kullanımı, havuz, havlu veya gündelik sosyal temas genital HPV’nin tipik bulaşma yolları arasında kabul edilmez.
Kadınlarda HPV belirtileri nelerdir?
Kadınlarda HPV enfeksiyonlarının önemli bir bölümü belirti vermez. Özellikle yüksek riskli HPV tipleri çoğu zaman akıntı, ağrı, kaşıntı veya kanama gibi HPV’ye özgü bir şikâyete neden olmaz. Kişinin herhangi bir şikâyetinin bulunmaması bu nedenle HPV olmadığı anlamına gelmez.
Düşük riskli HPV tipleri ise genital bölgede tek veya çok sayıda siğile neden olabilir. Bu oluşumlar ten rengi, pembe veya gri renkte, düz ya da kabarık şekilde görülebilir. Ancak genital bölgedeki her kabarıklık HPV siğili değildir. Benler, kıl kökü iltihapları ve farklı deri lezyonları benzer görüntü oluşturabileceğinden tanının muayene ile konulması gerekir.
Rahim ağzındaki HPV’ye bağlı hücresel değişiklikler ise genellikle belirti vermeden gelişir. Rahim ağzı taramasının önemi, bu değişikliklerin henüz şikâyet oluşturmadan saptanabilmesidir.
Erkeklerde HPV nasıl anlaşılır?
Erkeklerde de HPV çoğu zaman belirti oluşturmaz. Düşük riskli tipler penis, kasık veya anüs çevresinde genital siğillere yol açabilir. Yüksek riskli tipler ise bazı anüs, penis ve ağız-boğaz kanserleriyle ilişkilidir.
Kadınlarda rahim ağzı taramasında kullanılan HPV testine benzer şekilde erkeklerin tamamına uygulanan standart bir toplum tarama testi bulunmamaktadır. Görünür lezyon veya başka bir şikâyet varsa ilgili uzmanlık alanı tarafından değerlendirme yapılır.
HPV rahim ağzı kanserine nasıl yol açabilir?
HPV enfeksiyonlarının çoğu zaman içinde kontrol altına alınır ve kalıcı hücresel değişiklik oluşturmaz. Rahim ağzı kanseri açısından risk, yüksek riskli bir HPV tipinin uzun süre kalıcı olmasıyla artar.
Kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonu önce rahim ağzındaki hücrelerde kanser öncüsü değişikliklere neden olabilir. Bu değişikliklerin önemli bir bölümü düzenli tarama sayesinde kanser gelişmeden önce saptanabilir ve gerektiğinde tedavi edilebilir.
Sigara kullanımı ve bağışıklık sisteminin baskılanması gibi durumlar HPV’ye bağlı hücresel değişikliklerin ilerleme riskini artırabilir. Buna karşılık düzenli rahim ağzı taraması, yüksek riskli enfeksiyonların ve kanser öncüsü değişikliklerin erken dönemde belirlenmesine yardımcı olur.
HPV testi ve smear arasındaki fark nedir?
HPV testi ile smear aynı amaçla yapılan iki farklı test değildir. HPV testi, rahim ağzından alınan örnekte yüksek riskli HPV’ye ait genetik materyali araştırır. Smear testi ise rahim ağzındaki hücrelerin mikroskop altında değerlendirilerek anormal hücresel değişiklik bulunup bulunmadığını gösterir.
İki test aynı örnekleme sırasında yapılabilse de verdikleri bilgi farklıdır. HPV testi virüs açısından riski değerlendirirken smear hücrelerde oluşmuş değişiklikleri araştırır. HPV testinin nasıl yapıldığı ve sonuçların nasıl değerlendirildiği ayrı olarak ele alınmalıdır.
Türkiye’de HPV taraması ne zaman yapılır?
Türkiye’deki ulusal rahim ağzı kanseri tarama programında 30-65 yaş aralığındaki kadınlara 5 yılda bir HPV-DNA testi uygulanmaktadır. Ancak bu aralık genel toplum taraması içindir. Daha önce anormal smear, yüksek riskli HPV, kolposkopi, biyopsi veya rahim ağzında yüksek dereceli hücre değişikliği saptanmış kişilerde takip aralığı farklı olabilir.
Bu nedenle kişinin yalnız yaşına göre değil; önceki HPV ve smear sonuçları, varsa biyopsi veya tedavi öyküsü ve kişisel riskleri birlikte değerlendirilerek kontrol planı oluşturulmalıdır.
HPV pozitif çıkması ne anlama gelir?
HPV testinin pozitif çıkması, alınan örnekte testin araştırdığı HPV tiplerinden birinin saptandığını gösterir. HPV pozitifliği tek başına kanser veya kanser öncüsü lezyon bulunduğu anlamına gelmez.
Sonraki adım HPV tipine, smear sonucuna, kişinin yaşına ve daha önceki testlerine göre belirlenir. Özellikle HPV 16 veya HPV 18 saptanması, anormal smear sonucu veya geçmişte yüksek dereceli rahim ağzı lezyonu bulunması takip planını değiştirebilir. HPV testi pozitif çıktığında ne yapılacağı tek bir sonuca göre değil, bu bilgiler birlikte değerlendirilerek belirlenir.
HPV tedavisi var mı?
HPV virüsünü vücuttan doğrudan temizleyen standart bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır. Tedavi virüsün kendisinden çok HPV’nin oluşturduğu sorunlara yöneliktir.
Genital siğiller uygun yöntemlerle tedavi edilebilir. Rahim ağzında HPV’ye bağlı hücresel değişiklik saptanması durumunda ise değişikliğin derecesine göre takip, kolposkopi, biyopsi veya gerekli görülen başka işlemler planlanabilir. Her HPV pozitifliğinde işlem veya tedavi gerekmez.
Bu nedenle HPV pozitifliği sonrasında amaç yalnız “virüsü yok etmek” değil, kalıcı yüksek riskli enfeksiyonu ve varsa hücresel değişiklikleri doğru şekilde izlemektir.
HPV’den korunmak mümkün mü?
HPV’den korunmada en önemli yöntemlerden biri HPV aşısıdır. Aşı, içeriğinde bulunan HPV tiplerine karşı enfeksiyon ve bu tiplere bağlı hastalık riskini önemli ölçüde azaltır. En yüksek koruyuculuk HPV ile karşılaşmadan önce sağlanmakla birlikte daha ileri yaşlarda veya daha önce HPV saptanmış kişilerde de aşı uygunluğu kişisel olarak değerlendirilebilir.
HPV aşısı mevcut HPV enfeksiyonunu veya mevcut genital siğilleri tedavi etmez. Aşının amacı kişinin henüz karşılaşmadığı aşı kapsamındaki HPV tiplerine karşı korunmasına yardımcı olmaktır. HPV aşısının hangi yaşlarda ve kaç doz uygulandığı kişinin yaşına ve sağlık durumuna göre değerlendirilir.
Kondom kullanımı bulaşma riskini azaltır ancak tam koruma sağlamaz. Sigaranın bırakılması ve önerilen rahim ağzı taramalarının aksatılmaması da HPV’ye bağlı hastalık riskinin azaltılmasında önemlidir. HPV aşısı yapılmış olmak rahim ağzı taraması gereksinimini ortadan kaldırmaz.
HPV saptandığında partner de değerlendirilir mi?
HPV pozitifliği çiftler arasında bulaştıran kişiyi belirlemek için kullanılabilecek bir test sonucu değildir. HPV uzun süre belirti vermeden kalabildiğinden yeni saptanan bir enfeksiyonun ne zaman veya hangi partnerden edinildiği güvenilir biçimde belirlenemez.
Partnerde görünür genital siğil veya başka bir lezyon varsa dermatoloji, üroloji veya ilgili branş tarafından değerlendirme yapılabilir. Belirti bulunmayan erkeklerde ise toplum genelinde kullanılan standart rutin HPV taraması bulunmamaktadır.
HPV ne zaman bulaşmış olabilir?
HPV testinin pozitifleştiği tarih enfeksiyonun bulaştığı tarihi göstermez. Saptanan HPV yakın zamanda edinilmiş olabileceği gibi daha önce edinilmiş ve uzun süre belirti vermemiş bir enfeksiyon da olabilir. Tek bir test sonucuyla enfeksiyonun ne kadar süredir bulunduğunu kesin olarak söylemek mümkün değildir.
Bu nedenle pozitif HPV sonucundan geriye doğru giderek bulaşma zamanını veya bulaştıran kişiyi belirlemeye çalışmak tıbben güvenilir değildir. Daha önemli olan HPV tipinin, smear sonucunun ve önceki testlerin birlikte değerlendirilmesidir.
HPV gebeliğe engel olur mu?
HPV pozitifliği tek başına çoğu kişide gebe kalmaya engel değildir. Ancak gebelik planlayan bir kişide anormal smear, rahim ağzında yüksek dereceli hücre değişikliği veya yapılması gereken bir işlem bulunuyorsa zamanlama buna göre değerlendirilmelidir.
Gebelik sırasında HPV veya genital siğil bulunması da her durumda doğum şeklinin değiştirilmesi gerektiği anlamına gelmez. Gebelikte izlem ve doğum planı mevcut bulgulara göre kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından değerlendirilir.
Hangi durumlarda muayene geciktirilmemelidir?
İlişki sonrası kanama, adet dönemi dışında tekrarlayan kanama, kanlı veya kötü kokulu akıntı ve geçmeyen genital lezyon varlığında jinekolojik değerlendirme geciktirilmemelidir. Bu belirtiler HPV’ye özgü değildir ve farklı jinekolojik hastalıklarda da görülebilir.
Daha önce yüksek riskli HPV, anormal smear veya yüksek dereceli rahim ağzı hücre değişikliği saptanmış kişilerin kendilerine önerilen kontrol aralıklarına uymaları önemlidir. Değerlendirme yalnız tek bir HPV sonucuna değil, kişinin önceki test ve işlemlerinin tamamına göre yapılmalıdır.
Kayseri’de HPV testi, smear ve rahim ağzı değerlendirmesi hakkında ayrıntılı bilgi için HPV ve smear değerlendirmesi sayfası incelenebilir.
HPV hakkında sık sorulan sorular
HPV vücuttan tamamen atılır mı?
HPV enfeksiyonlarının büyük bölümü zaman içinde bağışıklık sistemi tarafından kontrol altına alınır ve testlerde saptanamaz hâle gelir. Bir enfeksiyonun her kişide tamamen ortadan kalktığını veya düşük düzeyde kaldığını göstermek mümkün değildir. Klinik açıdan önemli olan özellikle kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonunun takip edilmesidir.
HPV yalnız cinsel yolla mı bulaşır?
Genital HPV’nin başlıca bulaşma yolu yakın cinsel deri ve mukoza temasıdır. Vajinal, anal veya oral temas sırasında bulaşabilir ve tam cinsel birleşme şart değildir. Gündelik sosyal temas genital HPV’nin tipik bulaşma yolu değildir.
HPV pozitifliği çocuk sahibi olmaya engel mi?
HPV pozitifliği tek başına genellikle gebe kalmaya engel değildir. Gebelik planı varsa HPV sonucuyla birlikte smear, kolposkopi veya biyopsi sonucu ve yapılması gereken bir işlem bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
HPV aşısı HPV’yi tedavi eder mi?
Hayır. HPV aşısı mevcut enfeksiyonu veya mevcut genital siğili tedavi etmez. Aşı, kişinin henüz karşılaşmadığı aşı kapsamındaki HPV tiplerine karşı korunmasına yardımcı olur.
HPV testi pozitif çıkarsa kanser olduğum anlamına mı gelir?
Hayır. HPV pozitifliği kanser tanısı değildir. Sonucun önemi HPV tipine, smear sonucuna, enfeksiyonun kalıcılığına ve kişinin önceki testlerine göre değerlendirilir.
HPV testi negatifse smear gerekir mi?
Rahim ağzı taramasında kullanılacak yöntem ve kontrol aralığı kişinin yaşına, önceki sonuçlarına ve ulusal tarama programına göre değişir. HPV testinin negatif olması düşük riskli bir bulgudur ancak geçmişte anormal sonuç veya tedavi öyküsü bulunan kişilerde standart tarama aralıklarından farklı bir takip gerekebilir.
